پشت پرده ماجرای مناظره‎اي كه انجام نشد، چه بود؟

«تابناک»ـ  هرچند سخنان شب گذشته رئیس دفتر رئیس‌جمهور در شبکه 4 سیما جای نقد و بررسی بسیار است و ایرادات شکلی و ماهوی بر آن وارد است ـ که قطعا در جای خود بدان خواهیم پرداخت ـ اما اکنون و به دلیل شرایط خاصی که بر فضای سیاسی کشور حاکم است، قصد ورود به این مسأله را نداریم و برای همین، تنها شرح ماجرای شب گذشته را که تحریریه نشریه پنجره* تهیه و تنظیم کرده، فعلا بدون هیچ تحلیل خاصی به شرح زیر منتشر می‌کنیم:

شامگاه دوشنبه، بينندگان شبكه چهارم سيما، شاهد حضور چهره خبرساز دولت در برنامه تلويزيوني سياست ايراني بودند؛ برنامه‎اي كه در خبر اوليه اعلام شده بود كه ميزبان گفت‎وگويي ميان عباس سليمي‎نمين، مدير مركز مطالعات تاريخ معاصر و اسفنديار رحيم‎مشايي رئيس دفتر رئيس‎جمهوري با موضوع «مديريت فرهنگي و انقلاب اسلامي (بازگشت به اسلام ناب محمدي)» خواهد بود.

خبر اين مناظره تلويزيوني ساعتي پيش‎تر در پيامك‎هاي خبري خبرگزاري فارس و شبكه خبري برنا منتشر شد؛ فارس، زمان مناظره را 19 و برنا، زمان آن را 19:45 دقيقه عنوان كرده بود.

اين رو در رويي از 2 جنبه داراي اهميت بود: از سویي، سليمي‎نمين در ماه‎هاي اخير به عنوان يكي از اصلي‎ترين چهره‎هاي منتقد عملكرد فرهنگي دولت و مشايي مبدل شده بود و از ديگر سو، مشايي پس از حضور پرحاشيه‎اش در جلسه جامعه وعاظ تهران، در دومين اعلام حضور و مباحثه درباره آرا و ديدگاه‎هايش ظاهر مي‎شد.

بخش‎هاي پاياني گفت‎وگوي مشايي با جامعه وعاظ كه آن هم دوشنبه 2 هفته پيش برگزار شد، به‎طور رسمي منتشر شد، اما در همان متن منتشره نيز اين نكته روشن بود كه مشايي نتوانسته به ابهامات حاضران پاسخ گويد و اين گفت‎وگو ناتمام مانده، با اين همه او وعده داد تا در فرصت‎هاي بعدي پاسخ‎گوي سوالات و پرسش‎ها باشد.

مناظره ای در کار نیست

اما دوشنبه‎شب هم مناظره‎اي ميان مشايي و سليمي‎نمين برگزار نشد. اين برنامه كه در جدول زماني پخش مي‎بايست ساعت 19 آغاز مي‎شد (و در نوبت‎هاي قبلي نيز ميزبان مناظره‎هايي ديگر بود) با حدود 50 دقيقه تاخير به روي آنتن رفت، آن هم در شرايطي كه تنها سليمي‎نمين و مهدي مطهرنيا (مجري برنامه) در استوديو حضور داشتند. پس از آغاز برنامه و بعد از سخنان ابتدايي مجري، سليمي‎نمين گفت كه: از آنجايي كه بينندگان ارجمند براساس اطلاع قبلي انتظار داشتند كه يك جلسه گفت‌وگوي دوطرفه را شاهد باشند، بنده اعلام مي‌كنم كه به مناسبت نزديك شدن به 22 بهمن شخصا تمايلي به يك گفت‌وگوي چالشي نداشتم.

وي ادامه داد: قطعا تركيب در نظر گرفته شده را نيز خيلي مناسب با يك چالش نمي‌ديدم اما چه خوب است كه عزيزان دست‌اندركار در سخنان خود آنقدر دقت كنند كه اگر در جلسه‌اي حاضر شدند، بتوانند از سخنان خود دفاع كنند. نه اين‌كه اگر در جلسه‌اي، مورد چالش قرار گرفتند، نتوانند از بيانات خود دفاع كنند.در اين جا مطهرنيا با قطع سخنان سليمي نمين تأكيد كرد: اين نكته‌اي است كه ملت درباره آن قضاوت مي‌كند.

سليمي‎نمين ادامه داد كه با اين اقدام، هم بنده را به زحمت انداختند و هم شما را. زيرا شما را مجبور كردند تا برنامه را مقداري به عقب بياندازيد تا بتوانيد مهماني را دعوت كنيد تا مناسب احوالات ايشان باشد. مجري برنامه با قطع مجدد سخنان سليمي نمين خطاب به وي اظهار داشت: تا باشد از اين زحمت‌ها باشد.

برنامه لحظاتي تا خبر ساعت 20 شبكه چهار ادامه پيدا كرد و سليمي‎نمين درباره گفتمان امام خميني (ره) سخن گفت و پس از پايان خبرها در ادامه برنامه، اسفنديار رحيم‎مشايي در استوديو حاضر شد و ديگر خبري از سليمي‎نمين نبود! مجري برنامه از حضور ميهمان ديگري در ادامه برنامه ـ محمد خوش‎چهره، نماينده سابق مجلس و عضو هيئت علمي دانشگاه تهران ـ خبر داد كه اين وعده نيز تا انتها محقق نشد.

مشايي در لحظات حضور خود، به تبيين مباحثي در حوزه‎هاي مختلف عقيدتي و مذهبي پرداخت و اين برنامه تا حدود ساعت 21 ادامه پيدا كرد.

اصلا مناظره نبود

تقي رستم‎وندي مدير شبكه چهار كه اواخر آذر ماه گذشته جايگزين رضا پورحسين در مديريت شبكه نخبگان شده است، لحظاتي پس از پايان برنامه در يك گفت‎وگوي تلفني كوتاه با پنجره تأكيد كرد كه ما، در برنامه سياست ايراني از ابتدا بنا بر مناظره نداشته‎ايم و قرار ما انجام يك گفت‎وگو است. وي در حالي كه تأكيد مي‎كرد به‎دليل حضور در استوديو پخش امكان ادامه اين گفت‎وگو را ندارد، صحبت درباره علت تغيير برنامه سليمي‎نمين ـ مشايي را به فرصتي ديگر واگذار و تأكيد كرد كه قبلا هم گفته‎ايم كه اين برنامه تنها يك بحث علمي است.

رحيم‎مشايي نيز در ميانه گفت‎وگو با مطهرنيا بر همين نكته تأكيد كرد و خطاب به مجري برنامه گفت: قرار است ما مباحثه داشته باشيم و نه مناظره و من به اين دليل به اين‌جا آمدم.

اين موضوع در حالي كه به گزارش منابع خبري، حسن افشاري مدير گروه فرهنگي ـ اجتماعي و اقتصادي شبكه‌ چهار سيما، ديروز به ايسنا گفته بود كه مديريت فرهنگي و انقلاب اسلامي (بازگشت به اسلام ناب محمدي)» موضوع بحثي است كه اسفنديار رحيم مشايي و عباس سليمي نمين درباره‌ آن گفت‌وگو خواهند كرد.

مشايي نيامد

اما سليمي‎نمين شامگاه دوشنبه ـ در آخرين لحظات تنظيم اين گزارش ـ در گفت‎وگويي با پنجره، ماجراي انجام نشدن اين مناظره را تشريح كرد. وي گفت كه قرار بود تا مناظره‎اي ميان من و آقاي مشايي در ساعت 18 و 50 انجام شود كه من در وقت مقرر در محل استوديو حضور يافتم، اما متاسفانه ايشان با وجودي كه از قبل قول داده بودند، در برنامه حاضر نشدند و پس از يك ساعت معطلي، برنامه بدون حضور آقاي مشايي آغاز شد.

وي ادامه داد: در فاصله اين تعلل، متوجه شدم كه آقاي مشايي اعلام كرده كه حاضر نيست با من مناظره كند و مايل بوده با آقاي دكتر خوش‎چهره مناظره كند و لاجرم من دقايقي در برنامه صحبت كردم و آقاي مشايي با وجود آن‎كه در داخل سازمان (صدا و سيما) بودند در استوديو حاضر نشدند و بعد از خروج من از برنامه ايشان به برنامه آمد.

سليمي‎نمين تأكيد كرد: متاسفانه برخي آقايان مسائلي را مطرح مي‎كنند كه نمي‎توانند پاسخ‎گوي آن بوده و در يك جلسه مناظره از اظهارات خودشان دفاع كنند و من بسيار متاسفم كه برخي افراد با وجود آن‎كه هيچ تسلطي هم ندارند در هر زمينه‎اي اظهار نظر مي‎كنند. وي افزود: اين مسئله قطعا تبعاتي براي جامعه خواهد داشت كه كمترين حد آن ايجاد سرخوردگي در متخصصان ماست.

 وي با انتقاد از رييس دفتر رييس‎جمهوري كه در زمينه‎هاي خارج از حوزه مسئوليت خود اظهار نظر مي‎كند، يادآور شد: اين مسئله باعث مي‎شود كه وقتي قرار است بحث‎هايش مورد نقد قرار بگيرد از صحنه بگريزد و وارد ميدان نشود.

چهره بعدي

اما مهدي مطهرنيا كه در طول گفت‎وگو با مشايي كوشيد تا در پرسش‎هاي خود تنها به مباحث غيرسياسي و جنجالي بپردازد، در خلال برنامه وعده داده بود كه ميهمان ديگري در راه است كه در ترافيك مانده؛ البته در پايان برنامه روشن نشد كه چرا ميهمان ديگر به برنامه نرسيده است؟ محمد خوش‎چهره هم شامگاه دوشنبه در اين‎باره با پنجره سخن گفت و اظهار داشت كه حدود ساعت 18 مطلع شده است كه مشايي تمايل دارد تا با وي مناظره كند.

عضو هيئت علمي دانشگاه تهران كه در 2 ماهه اخير در چند برنامه تلويزيوني مناظره‎اي حاضر شده و در مجلس هفتم جزء جريان منتقد دولت به شمار مي‎رفت، ادامه داد: در ميانه حركت به سمت صدا و سيما و در هنگامي كه در ترافيك مانده بودم، متوجه شدم كه آقاي مشايي اعلام كرده كه نمي‎خواهد با آقاي سليمي‎نمين مناظره  کند و من در آن هنگام متوجه شدم كه جايگزين آقاي سليمي‎نمين در مناظره شده‎ام؛ به همين‎ منظور و به جهت آن‎كه اين رفتار را اخلاقي نمي‎دانستم از شركت در برنامه مذكور منصرف شدم.

ماجراي مناظره‎هاي تلويزيوني در دو ماهه اخير از پرحاشيه‎ترين مباحث مرتبط با عملكرد صدا و سيما بوده به گونه‎اي كه برنامه روبه فردا در يك دوره زماني كوتاه توانست با استفاده از اين ابزار مخاطبان بسياري را به‎دست آورد كه اين روند به سرعت متوقف شد و در ادامه برنامه‎اي جايگزين آن شد كه با تك‎روي بي‎سابقه‎اي، خاطره مناظره‎ها را به‎دست فراموشي سپرد.

مناظره انجام نشده ميان سليمي‎نمين و مشايي، يك‎بار ديگر نشان داد كه صدا و سيما هنوز نتوانسته آسيب‎هاي مناظره‎هاي انتخاباتي را رفع و براي استفاده مناسب از اين نوع برنامه‎ها برنامه‎ريزي كند.

* این مطلب فردا در نشریه پنجره منتشر خواهد شد.