تناقض در تصمیم فوتبال ایران؛ لیگ ناتمام، سهمیه قطعی؟

روند انتخاب سهمیه؛ آزمونی برای شفافیت مدیریتی فوتبال ایران است. موضوعی که در هفته‌های اخیر چالش برانگیز شده است و حالا فدراسیون فوتبال باید تصمیمی از روی عدالت بگیرد.

به گزارش سرویس ورزشی تابناک، گاهی برای فهم یک تصمیم پیچیده، کافی است پرسش درست مطرح شود؛ اگر قرار است لیگ ادامه پیدا کند، چگونه ممکن است سهمیه‌های آسیایی همین حالا و بر اساس یک جدول نیمه‌تمام تعیین شود؟

مطرح شدن این موضوع که سهمیه‌های ایران در آسیا بر اساس جدول فعلی است، اما لیگ پس از پایان دیدارهای ایران در جام جهانی ادامه پیدا می‌کند، چالشی ایجاد کرده که هنوز ادامه دارد. فدراسیون از یک سو تأکید می‌کند لیگ باید کامل شود و نمی‌توان فصل را نیمه‌کاره رها کرد؛ از سوی دیگر در تلاش است نمایندگان ایران در رقابت‌های آسیایی را بر مبنای وضع فعلی معرفی کند. این دو گزاره اصولاً قابل جمع نیستند.

اگر جدول فعلی به‌اندازه‌ای معتبر است که می‌تواند سرنوشت سهمیه‌ها را مشخص کند، ادامه لیگ چه ضرورتی دارد؟ و اگر سرنوشت لیگ همچنان باز است، چگونه می‌توان تصمیم نهایی درباره سهمیه آسیایی را پیش از پایان فصل اتخاذ کرد؟ همین تناقض نقطه آغاز بحران شفافیت در مدیریت فوتبال است.

قوه قاهره (Force Majeure)؛ توقف رقابت، نه توقف منطق فوتبال
تعطیلی چند هفته‌ای لیگ پس از رخداد‌های چهل‌روزه جنگ، مصداق روشن قوه قاهره یا «Force Majeure» بود؛ رخدادی خارج از کنترل که اجرای تعهدات ورزشی را موقتاً ناممکن می‌کند. اما قوه قاهره در فوتبال یک پیام روشن دارد؛ مسابقات ممکن است متوقف شوند، اما اصل رقابت نباید قربانی شرایط اضطراری شود.

در مقررات فیفا -از جمله ماده ۲۷ قوانین وضعیت و انتقال بازیکنان (FIFA RSTP) و مقررات صدور مجوز باشگاه‌ها (FIFA Club Licensing Regulations)- تصریح شده که تصمیمات اضطراری نباید به نقض اصل شایستگی ورزشی منجر شود. توقف ممکن است اجباری باشد، اما نتیجه باید در زمین تعیین شود.

اصل شایستگی ورزشی (Sporting Merit)؛ خط قرمزی که نباید جابه‌جا شود
پایه عدالت در فوتبال حرفه‌ای بر یک اصل تکیه دارد؛ سهمیه آسیایی محصول عملکرد یک فصل کامل است. این اصل در ماده ۹ مقررات لایسنسینگ فیفا و بند ۳.۱ مقررات لایسنسینگ AFC آمده است. به همین دلیل، هیچ شکل ناتمام و لحظه‌ای از لیگ -چه جدول نیم‌فصل، چه جدول هفته بیستم، چه جدول پیش از وقفه یا هر تصویر موقتی از رقابت- اعتبار تعیین سهمیه را ندارد. این جدول‌ها فقط عکس‌هایی از مسیرند، نه نتیجه واقعی فصل. فوتبال حرفه‌ای بر پایان رقابت تکیه می‌کند، نه ایستگاه‌های میانی آن.

تجربه جهان؛ بحران‌ها نتیجه را روی میز جلسه تعیین نمی‌کنند
در دوران کرونا، با وجود تعطیلی‌های طولانی، تقریباً تمام لیگ‌های مطرح جهان یک تصمیم مشترک گرفتند؛ تقویم را فشرده کن، بازی‌ها را بدون تماشاگر برگزار کن، اما تکلیف لیگ را در زمین مشخص کن.

در منطقه خودمان هم کشور‌هایی مثل عراق، سوریه و یمن در سال‌های اخیر با بحران‌های امنیتی مشابه روبه‌رو شده‌اند. آنها با استناد به مواد ۵۷ و ۵۸ مقررات مسابقات AFC، از کنفدراسیون مهلت گرفته‌اند تا فصل‌شان را تکمیل کنند. در همه این موارد، AFC بر یک نکته پافشاری کرده است؛ حفظ تمامیت رقابتی (Competitive Integrity). فوتبال بحران را تحمل می‌کند؛ اما عدالت رقابتی را معامله نمی‌کند.

راه‌حل‌ها وجود دارد؛ مسئله، اراده تصمیم‌گیری است
ایران از نظر اجرایی ابزار‌های متعددی دارد؛ فشرده‌سازی تقویم، برگزاری متمرکز بازی‌ها، استفاده از شهر‌های امن‌تر برای میزبانی، انجام مسابقات بدون تماشاگر یا مذاکره رسمی برای گرفتن مهلت از AFC. اینها روش‌هایی هستند که در جهان بار‌ها آزموده شده و هم رقابت را حفظ کرده‌اند و هم حقوق باشگاه‌ها را.

اما اگر سهمیه‌های آسیایی پیش از تکمیل فصل نهایی شوند، مسیر اعتراض باشگاه‌ها کاملاً باز است. آنها می‌توانند با استناد به اصول Sporting Merit و Competitive Integrity تصمیم فدراسیون را در دادگاه حکمیت ورزش (CAS) به چالش بکشند. چنین شکایتی کاملاً قابل پیش‌بینی است، زیرا مبنای حقوقی تعیین سهمیه بر اساس جدول نیمه‌تمام سست و قابل تخریب است.

سؤال اصلی هنوز پابرجاست
اگر لیگ ادامه دارد، چرا نتیجه از قبل تعیین می‌شود؟ و اگر نتیجه تعیین شده، ادامه لیگ چه معنایی دارد؟ این سؤال‌ها ساده‌اند، اما پاسخ ندادن به آنها ریشه بحران اعتماد عمومی در مدیریت فوتبال است. در فوتبال حرفه‌ای یک قاعده بنیادین وجود دارد؛ حق هر تیم باید در زمین مشخص شود، نه در بخشنامه.

سهمیه آسیایی پاداش تلاش یک فصل کامل است؛ نه امتیاز‌های اتفاقی یک جدول نیمه‌تمام. تا وقتی رقابت تمام نشده، هیچ جدول و هیچ تصمیمی درباره سهمیه‌ها مشروعیت کامل ندارد. رقابت باید ادامه پیدا کند و نتیجه باید در زمین روشن شود؛ جایی که فوتبال همیشه پاسخ نهایی را می‌دهد.

نویسنده: سعید خادمی