اختلاس چای دبش ۹۴ برابر ساخت یک ماهواره نظامی!

به گزارش تابناک ، بر اساس اخبار غیررسمی منتشر شده در برخی پایگاههای تخصصی نظامی، جمهوری اسلامی ایران در جنگ اخیر با هدف به روز رسانی بانک اهداف و شیوه دفاعی و تهاجمی خویش در برابر دشمن ، برای دسترسی به قابلیت‌های تصویربرداری با کیفیت ۵۰ سانتی‌متر، یک فروند ماهواره TEE-۰۱ B ساخت شرکت چینی Earth Eye Co. را به مبلغ ۳۶ میلیون و ۶۰۰ هزار دلار (معادل حدود ۲۵۰ میلیون یوان) کرایه یا خریداری کرده است.

در جنگ اخیر به اذعان کارشناسان بی طرف نظامی ، توانمندی های داخلی و شجاعت نیروهای مسلح کشورمان  همراه با بهره مندی از  فن آوری های نوین، توانست ضربه های اساسی و بی سابقه  به دشمن بزند که نمونه آن انهدام هواپیمای فوق استراتژیک آواکس آمربکا در پایگاهی در کویت بود.

شاید در نگاه اول بی ربط به نظر برسد اما این رقم لازم و ضروری در حالی برای دفاع ملی و به روز رسانی دکترین نظامی ایران خرج شده که اختلاس چای دبش حدود ۳ میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلار برآورد می‌شود – رقمی که تقریباً ۹۳ برابر هزینه این ماهواره است!

اما چگونه می‌توان حرکت رو به جلوی نیروهای مسلح کشور برای خودکفایی و بهره مندی از فن آوری های نوین را سرعت بخشید ؟

واقعیت این است که اولویت‌بندی منابع محدود بین «خرید محصول نهایی» و «سرمایه‌گذاری ریشه‌ای در دانش و فناوری». ماهواره‌های تجاری با رزولوشن بالا، پوشش ۲۴ ساعته، قابلیت پخش زنده و رادار SAR (مانند آنچه چین ارائه می‌دهد) ابزار‌های ارزشمندی برای نظارت، کشاورزی دقیق، مدیریت بحران و حتی امنیت ملی هستند. اما این همه ماجرا نیست.

جمهوری اسلامی ایران از سال ۲۰۰۹ با پرتاب ماهواره امید، به عنوان نهمین کشور دارای ماهواره بومی شناخته شد. تا کنون حدود ۲۶ پرتاب ماهواره انجام شده که ۱۳ مورد هنوز عملیاتی هستند. 

 ماهواره‌های بومی ایرانی عمدتاً در حوزه سنجش از دور و ارتباطات محدود عمل می‌کنند و قابلیت‌های عملیاتی قابل اعتماد و پایدار (مانند رزولوشن زیرمتری مداوم) دارند که نیاز به به روز رسانی سریع تر دارند.

این حلقه مفقوده کجاست ؟ واقعیت این است که می‌توانستیم سال‌ها پیش با سرمایه‌گذاری هدفمند، شریک یا رقیب این بازار شویم.

توسعه یک ماهواره پیشرفته مانند TEE-۰۱B نیازمند بودجه تحقیقاتی چند ده برابری (ده‌ها تا صد‌ها میلیون دلار در فاز R&D)، صد‌ها ساعت کار متخصص، مقالات علمی، تست‌های زمینی و مداری است. گزارش‌ها نشان می‌دهد ایران در شاخص‌های جهانی R&D (نسبت به GDP) عملکرد ضعیفی دارد  در حالی که آموزش عالی حدود ۴-۴.۵ درصد GDP را می‌گیرد، خروجی نوآوری  متناسب با این هزینه نیست.

در بخش‌های دیگر هم این الگو کم و بیش تکرار می‌شود: مثلا در بخش نفت و گاز علی‌رغم ذخایر عظیم، وابستگی به فناوری خارجی، فرسودگی تأسیسات و موارد متعدد فساد و سوءمدیریت (از جمله مدل‌غیرشفاف که میلیارد‌ها دلار را بلعیده) باعث شده بازدهی واقعی پایین باشد.

در برق و صنایع سنگین هم کپی‌کاری و عدم سرمایه‌گذاری پایدار در R&D (تحقیق و توسعه) بومی دیده می‌شود.

هوش مصنوعی و فناوری‌های نو که پایه و اساس حرکت علمی کشور محسوب می شود ، برخی تصمیمات مانند قطع اینترنت و فیلترینگ ، پتانسیل نیروی انسانی بالا را به  مهاجرت نخبگان سوق می‌دهد و عملا ظرفیت‌های موجود را خنثی‌ و کمرنگ می کند.

 ایران سالانه ۱۵۰ تا ۱۸۰ هزار متخصص (دانشجو، دکترا، پزشکان) را از دست می‌دهد. هزینه سالانه آن توسط برخی مقامات سابق تا ۱۵۰ میلیارد دلار و توسط بانک جهانی حدود ۵۰ میلیارد دلار برآورد شده – رقمی که چندین برابر درآمد نفتی است. بیش از ۹۶ درصد درخواست شغلی و تحصیلی ایرانیان در خارج از کشور ثبت می‌شود.

در فضای داخلی، علیرغم اقدامات مثبت و حرکت های جهادی برای خودکفایی ، ده‌ها نهاد و شرکت زاید و ناکارآمد در حوزه های علم استراتژیک وجود دارد که خروجی آنها اغلب با «زرنگ‌بازی، خرج‌تراشی و کپی» همراه است. وقتی «علم دولتی» بر علم رقابتی و خصوصی غالب باشد، ارزش واقعی تحقیق (ریسک‌پذیری، شکست مجاز، بازارمحوری) از بین می‌رود. نتیجه: هر کسی با دو مقاله ترجمه‌شده و چند نقشه می‌تواند «دانشمند» لقب بگیرد و اغلب این افراد هم در ساختارهای معیوب همان کارآمدی ابتدایی خود را هم از دست می‌دهند. این آفتی است که باید هرچه زودتر فکری اساسی به حال آن کرد.

اما چه میتوان کرد؟

برای اصلاح و تحول بنیادین در ساختار نظامی و دفاعی کشور باید  اولویت‌دهی بودجه R&D به حداقل ۲-۴ درصد GDP با تمرکز روی مأموریت‌های مشخص در دستور کار قرار گیرد و با حمایت واقعی از شرکت‌های خصوصی دانش‌بنیان با کاهش بوروکراسی، تأمین مالی ریسک‌پذیر و حفاظت از مالکیت فکری، تحرک فکری و عملی در پیشران علمی کشور ایجاد کرد.

ایجاد محیط جذاب برای بازگشت نخبگان (آزادی علمی، امکانات تحقیقاتی، پاداش عملکرد) خرید هوشمندانه همراه با انتقال فناوری، نه وابستگی دائمی از جمله راهبردهای دیگری است که برای جبران عقب ماندگی ها و معایب موجود می‌توان از انها استفاده برد، یادمان نرود که دنیا معطل ما نمی‌ماند!

نظر شما چیست ؟