«قشر خاکستری» در جنگ چه کرد؟ / حاکمیت باید خود را با جامعه کوک کند

در نگاهی به جنگ رمضان و جنگ پیش از آن، سئوالاتی از باب جامعه شناختی در ذهن ها ایجاد می شود، مثلا این که  آیا ارزیابی های پیشین از واکنش جامعه در برابر تهدید خارجی، دچار خطای راهبردی بوده است؟

سید محمد بهشتی، فعال باسابقه حوزه فرهنگ و رئیس اسبق سازمان میراث فرهنگی، در گفت وگو با خبرنگار اجتماعی تابناک، در همین باره  با تاکید بر تحلیل رفتار اجتماعی ایرانیان در جنگ اخیر، گفت: ما گروهی داریم به نام «قشر خاکستری» که کمتر کسی به ویژگی‌های آن پرداخته. بر اساس ابزارهای جامعه‌شناختی، در جریان جنگ اخیر (۴۰ روزه) خصوصاً در مقایسه با جنگ ۱۲ روزه، ویژگی‌های این قشر آشکارتر شد.

وی افزود: آمریکایی‌ها بر اساس ارزیابی‌های خودشان به این نتیجه رسیده بودند که اگر حمله به ایران صورت بگیرد، این قشر خاکستری به خیابان‌ها می‌ریزد. اسرائیلی‌ها هم همین تصور را داشتند. از سوی دیگر، جالب این که حاکمیت ما نیز فکر می‌کرد که این گروه به خیابان خواهد آمد، اما چنین نشد. چرا این اتفاق نیفتاد؟ برخی می‌گویند مردم ترسیدند. نه، مسئله ترس نبود.

بهشتی ادامه داد: بر خلاف ارزیابی های آمریکا، اسرائیل و حتی برخی نگاه های داخلی، «قشر خاکستری» جامعه در جریان جنگ ۴۰ روزه نه تنها به خیابان ها نیامد، بلکه با حفظ زندگی عادی، به جنگ تباهی رفت.

تفاوت رفتار مردم در دو جنگ اخیر

بهشتی با اشاره به تفاوت رفتار مردم در جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه اظهار داشت: در حالی که در جنگ قبلی بسیاری از مغازه ها تعطیل و شهر خالی شد، در جنگ اخیر با وجود بمباران های سنگین تر تهران، نانوایی ها و سوپرمارکت ها باز بودند و مردم در پس زمینه صدای انفجار، زندگی عادی خود را ادامه دادند.

وی این رفتار را نه از سر ترس، بلکه نشانه ای از «تنومندی» و ریشه های عمیق تاریخی جامعه دانست و تصریح کرد: این پدیده نشان داد تصور دشمنان مبنی بر فروپاشی اجتماعی ایران، اشتباه محض بود.

حاکمیت باید بر اساس اراده مردم پیش برود

این فعال فرهنگی در ادامه با ارائه تحلیلی از نسبت حاکمیت و جامعه، گفت: درحالی‌که در پس‌زمینه صدای پدافند و انفجار شنیده می‌شد. یعنی قشر خاکستری با «زندگی عادی» به جنگ تباهی رفت. این تفاوتِ بنیادین با ارزیابی آمریکا، اسرائیل و حتی خود ماست. با وجود چنین جامعه‌ای، چرا هنوز سازِ حاکمیت کوک نیست؟ چشم‌انداز جامعه چیست و حاکمیت باید شبیه چه کسی شود؟

وی تاکید کرد: «روزگاری می گفتیم جامعه باید شبیه حاکمیت شود، اما الان در مسیری قرار گرفته ایم که حاکمیت باید شبیه جامعه گردد.»

بهشتی با انتقاد از عدم پذیرش این واقعیت توسط برخی ارکان مدیریتی، خاطرنشان کرد که «واقعیت ها ما را به سمت این پذیرش می رانند» و افزود که ادامه مسیر فعلی بدون کوک شدن با جامعه، برای حاکمیت خسارت آفرین خواهد بود.