«ولنتاين»، تهاجم فرهنگي يا خلا فرهنگي؟!

اين روزها روند برخي تغييرات در ويترين مراكز خريد و فروشگاه‌ها در اغلب مناطق شهر و حتي تغيير كاربري فروشگاه‌هاي پوشاك، رستوران‌ها و كافي‌شاپ‌ها به محل‌هايي براي فروش عروسك و شكلات، به هر رهگذري مي‌فهماند كه اتفاقي در راه است. اين اتفاق يا به قولي پديده، كه چند سالي است رنگ و روي بخشي از جامعه را در چنين روزهايي تحت تاثير قرار مي‌دهد «ولنتاين» نام دارد. نامي كه اگر چه براي بسياري از ايرانيان و حتي جوانان بي‌معنا و مفهوم است، اما به دلايل مختلف اقتصادي و اجتماعي، حال و هواي خاصي را به بخشي از جامعه و شهر مي‌بخشد.

به گزارش ايسنا، اين روزها برخي جوانان دست به جيب شده و هداياي ويژه ولنتاين را خريداري مي‌كنند بي‌آنكه از عقبه اين روز و علت كارشان اطلاعي داشته باشند و اغلب عنوان مي‌كنند كه اين كار را براي پاسخ به مطالبات و توقعاتي كه اخيرا از سوي نامزدشان ايجاد شده، انجام مي‌دهند.

هرچند اين فضا در كانال‌ها و جريان‌هاي رسمي كشور طور ديگري دنبال مي‌شود. تقريبا برخي مسئولان امور اجتماعي و به ويژه متوليان امور جوانان، با اين توجيه كه اين موضوع كم‌اهميت‌تر از آن است كه به آن پرداخته شود، حاضر نيستند در اين باره اظهارنظري كنند.

در همين زمينه سال گذشته رئيس سازمان ملي جوانان در گفت‌وگو با يكي از خبرگزاري‌ها، درباره روز ولنتاين گفته بود كه «اين مساله از آن جهت قابل طرح در رسانه‌ها نيست كه به هيچ عنوان مساله قشر جوان ما محسوب نمي‌شود و گاهي مواقع در اثر اشتباه رسانه‌ها، دغدغه هزار نفر به عنوان دغدغه 25 ميليون جوان مطرح مي‌شود».

اگرچه آمار دقيقي از تعداد افرادي كه اين روز را به خاطر دارند و به آن پايبندند در دست نيست، اما مي‌توان گفت كه اين آمار ولو محدود، بخشي از جمعيت جواناني است كه سازمان ملي جوانان متولي برنامه‌ريزي براي امور آنها را بر عهده دارد و بايد براي آنها نيز برنامه ‌و استراتژي داشته باشد، گذشت زمان و نپرداختن به موضوع «ولنتاين» نه تنها آن را كمرنگ نكرده، بلكه به تعداد افرادي كه از آن استقبال مي‌كنند نيز افزوده است.

به نظر مي‌رسد برخلاف مسئولان متولي امور جوانان، برخي رسانه‌ها و مراكز فرهنگي و اجتماعي كه تمايلي براي طرح موضوع گرايش گروهي از جوانان به گراميداشت روز ولنتاين ندارند و به نوعي تلاش مي‌كنند تا با سكوت نسبت به آن، رسميت و وجاهت عمومي را از اين فرهنگ غربي و وارداتي بگيرند، فروشندگان و بازاري‌ها كه هر سال، سود سرشاري را از فروش كالاهاي ويژه روز ولنتاين به جيب مي‌زنند، امسال زودتر از سال‌هاي قبل به استقبال آن رفته‌اند.

شايد سال‌ها قبل كمتر كسي تصور مي‌كرد كه روز «ولنتاين» به اين سرعت از راديوها و تلويزيون‌هاي بيگانه، جاي خود را در ويترين مغازه‌هاي شهر باز كند و درست همين جاست كه نقش ارتباطات و تبادل فرهنگي در جهان امروز، توجه به نيازها و خواسته‌هاي ذاتي جوانان براي ابراز احساسات و يافتن فرصتي براي شادي و تفريح مورد تاييد و تاكيد قرار مي‌دهد.

در همين زمينه، معاون پژوهشي مركز مطالعات جمعيتي آسيا و اقيانوسيه در گفت‌وگو با خبرنگار ايسنا، با اشاره به اين كه نتايج تحقيقات و پژوهش‌هاي اخير حاكي از افزايش ارتباط دختران و پسران جوان قبل از ازدواج است، مي‌گويد: نفس عمل، در گراميداشت مهر و محبت بسيار خوب است و هر چه دوستي و محبت در جامعه افزايش يابد، خشونت و بزهكاري در آن كاهش مي‌يابد، بنابراين اين كه برخي جوانان به بهانه بزرگداشت روز خاصي به علايق و احساسات خود توجه بيشتري مي‌كنند، نه تنها بد نيست بلكه هر چه بيشتر شود بهتر است.

دكتر شهلا كاظمي‌پور ادامه مي‌دهد كه بايد به نيازهاي جوانان توجه كرد. تمايل به ابراز احساسات و محبت از خصوصيات و ويژگي‌هاي بارز دوران جواني است كه نبايد با آن مبارزه كرد.

وي اعتقاد دارد كه نبايد با روز ولنتاين به مقابله برخاست، بلكه مي‌توان از آن به عنوان فرصتي براي تلطيف فضاي جامعه استفاده كرد و به مرور با جايگزين كردن رويدادهاي تاريخي و مذهبي فرهنگ كشورمان به جاي ولنتاين، آن را به شكل بومي درآورد.

معاون پژوهشي مركز مطالعات جمعيتي آسيا و اقيانوسيه در اين باره، به تغيير تاريخ روز زن و مادر از سال 1373 به بعد اشاره و آن را نمونه موفقي از جايگزين كردن رويدادهاي اجتماعي معرفي مي‌كند.

به گزارش ايسنا،‌ شايد به جرات بتوان گفت كه بومي كردن روزهايي مشابه روز ولنتاين در جامعه با استقبال همگاني به ويژه از سوي جوانان مواجه خواهد شد. حتي از يك يا دو سال قبل خود همين جوانان با اطلاع‌رساني از طريق اينترنت و پيامك (SMS) روز سپندارمذگان كه از آيين‌هاي سنتي ايرانيان در پاسداشت زمين به عنوان سمبل عشق و محبت است را به عنوان روز جايگرين ولنتاين معرفي و توصيه كرده‌اند.

دكتر كاظمي‌پور در بخش ديگري از گفت‌وگو با ايسنا، ورود آيين‌ها و فرهنگ‌هاي بيگانه و استقبال بخشي از جامعه از آن‌ها را ناشي از خلاء فرهنگي در كشور مي‌داند و مي‌گويد: برخلاف عده‌اي كه اعتقاد دارند، نفوذ آيين‌هايي نظير روز «ولنتاين» ناشي از تهاجم فرهنگي است، به نظر من اين موضوع به علت خلاء فرهنگي جامعه در اين زمينه، مورد استقبال قرار گرفته است. در حالي كه اين پديده در فرهنگ و تاريخ ما وجود دارد اما درست و پررنگ به جوانان معرفي نشده است.

وي همچنين پيروي جوانان از مد و فرهنگ جهاني و گسترش ارتباطات و پوشش رسانه‌اي را از مهم‌ترين دلايل شيوع و ترويج بيش از پيش ولنتاين در سال‌هاي اخير عنوان مي‌كند.

به گزارش ايسنا،‌ به نظر مي‌رسد توجه به ابعاد هويتي نيازهاي جوانان كشور و معرفي شايسته رسوم و آيين‌ها، انديشه و افكار چهره‌هاي شاخص و در مجموع اجزاي هويت بخش فرهنگ و تمدن ايراني و اسلامي از سوي نهادهاي مسئول مي‌تواند از رخدادهايي نظير «ولنتاين» كه امروزه به مثابه يك تهديد و خطر براي جوانان و جامعه انگاشته مي‌شود، فرصتي براي ايجاد شور و شادي در جامعه بسازد.

و كلام آخر، اگر چه برخي مسئولان و كارشناسان فرهنگي معتقدند ولنتاين، از مصاديق نفوذ فرهنگ بيگانه است كه از خلاهاي فرهنگي ناشي شده است، اما بايد در نظر داشت كه تنها راه مقابله با آن، ترويج و پررنگ‌سازي سنت‌هاي اصيل ايران اسلامي است و در اين بين سكوت و ناديده گرفتن آن، قطعا راهكار مناسبي براي كنترل و به قولي رسميت ندادن به آن نيست.