ترکیه حمله آمریکا به ایران را محتمل می‌داند اما...

تحلیلی بر مصاحبه مهم هاکان فیدان در خصوص ایران

هاکان فیدان از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ رئیس دستگاه امنیتی میت و از ۲۰۲۳ تا کنون وزیر خارجه ترکیه به شمار می‌رود، او را بایست معمار عمل‌گرای سیاست خارجی ترکیه طی سال‌های اخیر در پرونده‌های مختلف قلمداد کرد که از یک‌سو به واسطه تجارب امنیتی‌اش و از سوی دیگر به دلیل اعتماد خاصی که اردوغان به او دارد توانسته تاثیر بسزایی در پرونده‌های مختلف سیاست خارجی ترکیه داشته باشد و در این فاصله کارنامه قابل توجهی نیز بدست آورد از جمله اینکه از ضریب اشتباهات و میزان هزینه‌های مختلف ترکیه در سیاست خارجی‌اش به شدت کاسته و بر دامنه موفقیت‌های گاه قابل توجه و گاه نسبی کشورش در قفقاز، سوریه، پرونده کُرد‌ها (پ‌ک‌ک و روژئاوا)، لبنان، فلسطین، لیبی و شمال آفریقا بیافزاید و همزمان با کاهش سطح تنش با قدرت‌های مختلفف روابط متوازن، متنوع و رو به گسترشی با آمریکا، روسیه، چین و اتحادیه اروپا داشته باشد.

در همین راستا گفت‌وگوی هاکان فیدان با تلویزیون سی‌ان‌ان تُرک دارای اهمیت قابل توجهی است بخصوص وقتی بخش قابل توجهی از این گفت‌و‌گو بطور مستقیم و غیرمستقیم در رابطه با ایران بود، این متن به بررسی و تحلیل بخش‌هایی از این مواضع اختصاص دارد:

۱-  هاکان فیدان در مصاحبه با سی‌ان‌ان تُرک، از تماس مهم مارک روبیو وزیر خارجه آمریکا چند ساعت قبل از شروع حمله اسرائیل به ایران صحبت کرد، که طی آن او از فیدان خواسته تا به ایرانی‌ها خبر دهد طی چند ساعت آینده آماده وقوع هراتفاقی باشند! عباس عراقچی هم پس از شنیدن این خبر، متعجبانه می‌گوید مگر می‌شود؟ ما روز یکشنبه با آنها قرار است مذاکرات را ادامه دهیم.

تحلیل: این تماس را می‌توان این گونه تفسیر کرد که برخلاف بسیاری از تحلیل‌ها، آمریکا در جنگ ۱۲ روزه بدنبال تغییر نظام در ایران نبوده است و عمدتا خواهان وارد ساختن ضرباتی از سوی اسراییل برای کوتاه آمدن جمهوری اسلامی در مذاکرات طرفین بوده است.

تحلیل: اتفاق روی داده این واقعیت را به مقامات ایرانی مجددا گوشزد می‌کند که آمریکای ترامپ به شدت پیش‌بینی‌ناپذیر و عمل‌گراست یعنی ممکن است درست وسط دو دور مذاکرات آنها به ایران حمله کنند و یا چراغ سبزی مجدد به اسرائیل برای حمله بدهند، لذا می‌بایست ایران مذاکرات مسقط را جدی‌تر و متفاوت‌تر از قبل در نظر بگیرد!

۲-  هاکان فیدان مجددا موضع رسمی کشورش یعنی مخالفت هم با تغییر نظام سیاسی در ایران و هم با هرگونه حمله‌ای از سوی آمریکا و اسرائیل را مورد تاکید قرار می‌دهد. موضعی که از سوی دیگر کشور‌ها و قدرت‌های منطقه نظیر عربستان سعودی و مصر هم دنبال می‌شود.

تحلیل: به رغم رقابت‌ها، تفاوت‌ها و گاه دشمنی‌ها هیچیک از قدرت‌های منطقه‌ای بخصوص کشور‌های مسلمان منطقه نه فقط خواهان جنگ با ایران و تغییر نظام سیاسی در ایران نیستند بلکه یک دیپلماسی آشکار و پنهان فعالانه برای منصرف کردن آمریکایی‌ها برای حمله به ایران را در پیش گرفته‌اند.

۳-  فیدان از یکسو مذاکرات جاری در مسقط را مثبت ارزیابی می‌کند، اما از سوی دیگر شکست آن و وقوع حمله از سوی آمریکا را نیز نامحتمل نمی‌داند، اما می‌گوید حمله هوایی به ایران، باعث تغییر نظام نخواهد شد، بلکه تنها ممکن است به تغییر برخی سیاست‌ها چه در مذاکرات و چه در مسائل داخلی منجر شود. (درست مشابه مواضع آمریکا در جنگ ۱۲ روزه)

تحلیل: برداشت هاکان فیدان این است که آمریکا بدنبال تغییر نظام سیاسی در ایران نیست همچنین او به کسانی که فکر می‌کنند دومین حمله احتمالی آمریکا به ایران، موجب تغییرات اساسی در ایران می‌شود می‌گوید چنین اتفاقی نخواهد افتاد و نهایتا چنین حمله‌ای تنها به تغییر برخی سیاست‌ها و رویکرد‌های داخلی و خارجی جمهوری اسلامی منجر می‌شود!

۴-  در موضع منطقه‌ای فیدان تاکید می‌کند پس از تحولات سوریه که علیه حکومت منطقه‌ای کُرد‌ها در روژئاوا (کردستان سوریه) اتفاق افتاد و او آن را علیه پ‌ک‌ک می‌خواند حالا نوبت عراق است؛ و در توضیح او به شنگال (سنجار) که تحت نفوذ و حضور نسبی پ‌ک‌ک است اشاره می‌کند.

تحلیل: اگر چه هاکان فیدان ظاهرا موضوع را به ضرورت برخورد بغداد با پ‌ک‌ک محدود می‌کند، اما مجموعه تحولات منطقه‌ای و بخصوص آنچه که در یکسال گذشته در فلسطین (غزه)، سوریه و لبنان روی داده است این است که هم ترکیه و هم اسرائیل در نظم جدید منطقه‌ای می‌خواهند از تضعیف ایران بیشترین بهره را برده و برای این کار حاضر به اقدامات مختلفی هستند؛ شواهد امر مختلف (از جمله دیدار رغد صدام با احمد الشرع در دمشق و...) حاکی است اینکه عراق در آستانه بحران‌های ناشی از جنگ قدرت منطقه‌ای جدیدی قرار دارد. 

 پژوهشگر ارشد مسائل خاورمیانه، دکترای روابط بین‌الملل