نگاه شما: پیشنهادی برای تشویق به سربازی

دکتر محمدعلی آتش‌سودا: یکی از مشکلاتی که ظاهرا مسئولان کشور با آن مواجهند تعداد  زیاد مشمولان غایب خدمت سربازی است. بنده با شمار زیادی از دوستان و اقوامی که یا خودشان مشمول سربازی هستند یا این که در خانواده‌شان فردی مشمول سربازی دارند صحبت کردم. به نظر بخش اعظم کسانی که نگارنده با آنها صحبت کرد، مدت زمان خدمت سربازی بسیار زیاد و حتی به قول برخی از آنان غیرعادلانه بود. تمام این افراد معتقد بودند که چرا یک نفر باید دو سال از زندگی خود را به خدمت سربازی بگذراند بدون این که حق و حقوق درخوری دریافت کند. احتمالا عده‌ای با خواندن این مقدمه موضع خواهند گرفت و با گفتن جملاتی مانند «خدمت به وطن وظیفه‌ی همگانی است» یا «سربازی برای وطن افتخار است» و ... راه را بر گفتگوهای منطقی و راه‌گشا خواهند بست. اما خدمت این عزیزان عرض کنم که واقعیت این است که خدمت سربازی به شکل حاضر هیچ جاذبه‌ای برای جوانی که می‌خواهد برای آینده‌ی خود برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری کند ندارد. نتیجه‌ی امر نیز این است که کسانی که قادر به خروج از کشور باشند سعی می‌کنند قبل از رسیدن به سن مشمول شدن از کشور خارج شوند. کسانی هم که شغل آزاد دارند از خدمت سربازی غیبت می‌کنند و منتظر فرصت می‌مانند تا موقعیتی پیش آید و خود را از خدمت معاف کنند یا خدمت خود را بخرند.

از سوی دیگر با توجه به دگرگونی فرهنگ اجتماعی تعداد زاد و ولد نیز در جامعه کم شده است و مسئولان کشور متوجه شده‌اند که با روند کنونی در آینده پادگان‌ها از سرباز خالی خواهد ماند و از همین رو به فکر سیاست‌های تشویقی برای ازدیاد جمعیت افتاده‌اند که به نظر نگارنده‌ی این سطور این سیاست‌ها در درازمدت ناموفق خواهد بود، اما بحث در باره‌ی درستی یا نادرستی آن مجال جداگانه‌ای می‌طلبد.

اما پیشنهاد نگارنده‌ برای تشویق جوانان به خدمت سربازی شامل دو بخش است:

1-با توجه به اعتقاد اکثریت قریب به اتفاق جوانان به طولانی بودن دوره‌ی سربازی، دولت می‌تواند با تقسیم کردن سربازی به دو دوره‌ی اجباری و اختیاری و کاستن مدت زمان دوره‌ی اجباری آن به یک سال، از غیبت بسیاری از مشمولان جلوگیری و آنان را به خدمت سربازی تشویق کند. راستی‌آزمایی این ادعا که بیش‌تر جوانان به دلیل دوره‌ی طولانی‌مدت خدمت مقدس سربازی، مرتکب غیبت می‌شوند با یک نظرسنجی ساده امکان‌پذیر است. چگونگی خدمت اختیاری نیز به شکلی که در ادامه خواهد آمد بسته به انتخاب فرد سرباز خواهد داشت. به این شکل که دولت سربازان را مخیر کند تا از بین دو گزینه‌ی «خرید خدمت» و یا «ادامه‌ی خدمت» یکی را انتخاب کنند.

2- بخش دوم پیشنهاد نگارنده شامل یک بسته‌ی تشویقی مالی برای افرادی است که حاضر شوند بیش از یک سال خدمت کنند. به این ترتیب که دولت از محل درآمد حاصل از خرید خدمت سربازی مازاد بر یک سال از سوی افراد متمول، به سربازانی که حاضر شوند بیش از یک سال خدمت کنند، حقوقی درخور که انگیزه‌ی مناسبی برای این کار ایجاد کند بپردازد. به این ترتیب به شکلی اتوماتیک‌وار نوعی عدالت اجتماعی نیز اعمال شده که سود آن هم شامل دولت و هم شامل مردم اعم از ثروتمند و ندار خواهد شد.

 شاید برای  عده‌ای از هموطنان این را‌هکار نیز ناعادلانه به نظر آید و آن را اجحافی در حق کسانی که پول ندارند بدانند. خدمت این دوستان یادآوری می‌کنم که نباید آرمانگرا بود و باید واقعیت‌های اجتماعی را در برنامه‌ریزی اجتماعی لحاظ کرد. واقعیت این است که در شرایط کنونی ثروتمندان به انحاء مختلف قانونی و غیرقانونی و با تکیه بر توان مالی خود، از خدمت سربازی شانه خالی می‌کنند و نهایتا این قشر ضعیف جامعه است که باید بار اصلی این کار را بر دوش بکشد.

  به نظرم  با بررسی دقیق‌تر  این پیشنهاد و برطرف کردن نواقص آن، می‌توان مشکل کمبود نیروی انسانی را که در حال حاضر گریبان‌گیر  نهادهای نظامی شده حل کرد و از طرف دیگر انگیزه‌ی لازم برای رفتن به خدمت سربازی را در آن دسته از جوانانی که معتقدند خدمت مقدس سربازی بیش از حد لازم طولانی است و یا این که حقوق مکفی ندارد به وجود آورد.
دکتر محمدعلی آتش‌سودا