رفتن به محتوای اصلی
آخرین خبرروسیه سفر به ایران را ممنوع کرد
22بازدید
۳۷

مکانیسم ماشه چیست و چرا تهدید اروپا علیه ایران بی‌پایه تلقی می‌شود؟

مکانیسم ماشه سازوکاری در برجام برای بازگرداندن فوری تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران در صورت نقض تعهدات است. با وجود تهدید‌های اخیر اروپا، فعال‌سازی این مکانیسم در شرایط فعلی برجام، هم از نظر حقوقی و هم سیاسی با چالش‌های جدی مواجه است.

مکانیسم ماشه چیست و چرا تهدید اروپا علیه ایران بی‌پایه تلقی می‌شود؟

به گزارش تابناک، مکانیسم ماشه (Snapback Mechanism)، بندی جنجالی در برجام است که با هدف بازگرداندن سریع تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران طراحی شد. امروز فرانسه، آلمان و انگلیس از آن برای فشار سیاسی استفاده می‌کنند، اما با خروج آمریکا از برجام و عدول اروپا از تعهدات، مشروعیت این ابزار مورد تردید جدی قرار گرفته است. 

این گزارش، سازوکار ماشه را به‌طور دقیق و مستند واکاوی می‌کند.

مکانیسم ماشه چیست؟

Snapback Mechanism به معنای «بازگشت فوری» تحریم‌ها؛ سازوکاری است که در ضمیمه قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل و نیز بند‌های 36 و 37 برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) گنجانده شد. 

هدف از این سازوکار، اطمینان دادن به طرف‌های غربی بود که اگر ایران از تعهدات هسته‌ای خود تخطی کند، امکان بازگرداندن تحریم‌های بین‌المللی بدون نیاز به اجماع وجود داشته باشد.

چرا این مکانیسم ایجاد شد؟

در جریان مذاکرات هسته‌ای، ایران خواستار لغو تمامی تحریم‌های سازمان ملل بود، اما طرف‌های غربی نگران بودند در صورت نقض تعهدات از سوی ایران، فرایند بازگرداندن تحریم‌ها در شورای امنیت به دلیل وتوی چین یا روسیه ممکن نباشد.

در نتیجه، مکانیزم ماشه طوری طراحی شد که اگر یکی از اعضای دائم توافق‌نامه ایران را به «عدم پایبندی اساسی» متهم کند، بدون نیاز به رأی‌گیری می‌تواند همه تحریم‌های لغو‌شده‌ی شورای امنیت را دوباره فعال کند.

روند دقیق اجرایی مکانیسم ماشه (بر اساس متن برجام و قطعنامه 2231)

۱. اعلام عدم پایبندی: یکی از اعضای برجام ادعا می‌کند که ایران به تعهداتش پایبند نبوده است.
۲. ارجاع به کمیسیون مشترک برجام: ظرف 15 روز، کمیسیون (متشکل از ایران و طرف‌های دیگر) تشکیل جلسه می‌دهد.
۳. ارجاع به شورای وزیران خارجه: اگر در کمیسیون حل نشود، موضوع ظرف 15 روز به وزرای خارجه ارجاع می‌شود.
۴. بررسی در کمیسیون مشورتی: همزمان یک هیئت سه‌ نفره بررسی فنی تشکیل می‌شود.
۵. شورای امنیت سازمان ملل: اگر در هیچ مرحله‌ای اختلاف حل نشد، شاکی می‌تواند موضوع را به شورای امنیت ارجاع دهد و خواهان ادامه تعلیق تحریم‌ها شود.
۶. فعال‌سازی ماشه: اگر شورای امنیت در ظرف 30 روز «قطعنامه‌ای برای تمدید تعلیق تحریم‌ها» صادر نکند، تحریم‌های قبلی به‌ صورت خودکار بازمی‌گردند، بدون نیاز به رأی‌گیری جدید.

چرا آمریکا از برجام خارج شد؟

در مه 2018، دونالد ترامپ با ادعای اینکه برجام «توافقی بد» است که محدود به زمان است و رفتار منطقه‌ای و برنامه موشکی ایران را پوشش نمی‌دهد، به‌ طور یک‌جانبه از توافق خارج شد. این اقدام با مخالفت سایر اعضای برجام، از جمله اتحادیه اروپا، مواجه شد.

اما همزمان، آمریکا با اعمال تحریم‌های ثانویه، بر کارآمدی اقتصادی برجام ضربه زد و عملا ایران را از منافع آن محروم کرد.

آیا اروپا می‌تواند از ماشه استفاده کند؟

از نظر حقوقی، فقط کشور‌هایی که در چارچوب برجام باقی مانده‌اند (E3 یا همان انگلیس، فرانسه و آلمان) می‌توانند این سازوکار را فعال کنند.

آمریکا پس از خروج از برجام، به‌ طور رسمی حق استفاده از این ابزار را از دست داده – هرچند در دوران ترامپ، یک‌ بار تلاش ناموفقی برای فعال‌سازی ماشه انجام داد (اوت 2020) که حتی متحدان اروپایی‌اش هم آن را به رسمیت نشناختند.

آیا اروپا مشروعیت استفاده از این مکانیسم را دارد؟

 چالش بزرگ اینجاست: در سال‌های اخیر، اروپا نیز از اجرای کامل تعهدات خود در برجام سر باز زده است، به‌ ویژه در زمینه تسهیل تبادلات بانکی، رفع تحریم‌های ثانویه و راه‌اندازی کانال مالی اینستکس که هیچ‌گاه عملا کار نکرد.

بر این اساس، ایران استدلال می‌کند که اروپا با نقض تعهدات خود، دیگر صلاحیت حقوقی برای اجرای مکانیزم ماشه ندارد.
در واقع، وقتی توافقی باقی نمانده، مکانیسم درون آن هم بی‌اثر است؛ زیرا ماشه درون ساختار برجام تعریف شده، نه خارج از آن.

چرا فقط ماشه را می‌خواهند اجرا کنند و نه دیگر بند‌های برجام را؟

برخی تحلیل‌گران می‌گویند غربی‌ها بر جنبه‌های تنبیهی برجام پافشاری دارند ولی از اجرای جنبه‌های مثبت آن، به‌ ویژه رفع تحریم‌ها و همکاری اقتصادی، شانه خالی کردند. به‌ عنوان مثال اروپا هیچ‌گاه روابط بانکی با ایران را برقرار نکرد. شرکت‌های بزرگ اروپایی بلافاصله پس از بازگشت تحریم‌های آمریکا، ایران را ترک کردند. اینستکس عملاً هیچ تبادلی انجام نداد.

اما اکنون تنها بخشی که هنوز غربی‌ها به آن استناد می‌کنند، ابزار ماشه است، که تنها به ضرر ایران عمل می‌کند.

آیا فعال‌سازی ماشه از سوی اروپا واقعا امکان‌پذیر است؟

از نظر حقوقی، طبق قطعنامه 2231، اروپایی‌ها می‌توانند پیش از 18 اکتبر 2025 اقدام کنند. اما مشروعیت سیاسی آن بسیار تضعیف شده، چون آنان به تعهدات خود وفادار نبودند.

در شورای امنیت، بسیاری از کشور‌ها (چین، روسیه، برخی اعضای غیر دائم) احتمالا فعال‌سازی ماشه توسط اروپا را نپذیرند.

واکنش ایران می‌تواند شدید باشد و به خروج کامل از NPT یا توقف بازرسی‌های آژانس بینجامد.

مکانیسم ماشه ابزاری بسیار حساس و سیاسی است. در شرایطی که برجام عملا فروپاشیده و هیچ‌ یک از طرف‌ها به‌ طور کامل به تعهدات خود پایبند نیستند، استفاده از ماشه یک اقدام سیاسی پرهزینه خواهد بود.

اروپا با تهدید به این سازوکار، به‌ دنبال فشار روانی و امتیازگیری از ایران است؛ اما از منظر حقوق بین‌الملل، مشروعیت این اقدام محل تردید جدی است.

Googleافزودن تابناک به منابع ترجیحی گوگل

تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

اشتراک گذاری

گزارش خطای خبر

اگر اشتباهی در این خبر دیدید، به تحریریه اطلاع دهید.

نظرات بینندگان

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۵ ۰۰:۳۰

شاید موشکی که سرعتش زیر ۱۵ ماخ باشه الان دیگه بی فایده هست چون پدافند اسرائیل میگیره ، باید روی سرعت کار بشه و تمرکز روی سرعت قرار بگیره که همه موشک های ایران بالای پانزده ماخ سرعت داشته باشه البته باید روی میزان تخریب هم تمرکز کرد

محمد۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۲۳:۵۶

مگر بمباران ایران از نظر سیاسی درست بود؟
مگر بمباران تاسیسات هسته ای از نظر سیاسی درست بوده؟

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۲۳:۴۷

در یک ویدیو در مجازی مجری می گفت افغان هایی که در زمان حضور آمریکایی ها در افغانستان در اردوی ملی افغانستان آموزش نظامی دیده بودند و با آمدن طالبان به ایران فرار کرده بود با دوش پرتاب یا مثلا آر پی جی یا بمب گذاری نسبت به خانه سرداران نظامی یا دانشمندان به آنها حمله کردند یا با ریز پرنده و دوش پرتاب به سامانه های پدافندی حمله کردند

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۲۳:۳۵

یه بنده خدایی می گفت قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل کاغذ پاره اند شما هم بگو مکانیزم ماشه بی خاصیت هست.

معصومه۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۲۲:۳۶

گور پدرشون
اونااز اولم باایران ضد بودن
اب که از سر گذشت چه یک وجب چه صد وجب

تن تن۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۲۲:۳۴

همانطور که تحریم کاغذ پاره است. اف ای تی اف بدرد نخور است. آمریکا ببر پوشالی است. ماشه هم یه چیز چرته. چون ما خیلی بلدیم.

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۲۲:۲۰

ظاهرا قرار بود برجام2، یخوانید روابط اقتصادی با آمریکا، اجرا شود ولی بعضی‌ها جلوش رو میگیرن و ترامپ هم گفته دیگی که برا ما نمیجوشه سر سگ توش بجوشه بعد موشک هم هوا شد و بهونه رو دادیم تامام. .

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۲۱:۵۵

خوب اروپایی ها هم می‌گویند ایران به غنی سازی ۲ درصد طبق برجام عمل نکرده و ...

اروپایی ها می‌توانند فعال کنند
دقیق تر بررسی کنید

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۲۱:۴۸

اجرای مکانیسم ماشه با وضعیت فعلی هیچ تفاوتی نخواهد داشت فقط به جنبه بین الملی آن رسمیت خواهد بخشید. در صورتیکه همین الانم تمامی کشورها از تحریم های آمریکا علیه ایران تبعیت می کنند و بدلیل تحریمهای آمریکا حاضر به معامله با ایران نیستند.

ناشناس۱۴۰۴/۰۶/۲۰ ۱۲:۵۱

تفاوت آن در این است که حملات نظامی از،سوی هر کشور خارجی به ما را از نظر بین المللی قانونی می کند . یعنی هر کشوری حق خواهد داشت به ایران حمله کند و ادعا کند که از فعالیت هسته ای ما برای امنیت خود نگران شده است !

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۲۱:۴۰

همونطور که تهدید ترامپ گنده گویی بود همونطور که تهدید اسرائیل پوشالی بود

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۲۱:۲۷

بگذار ابن کار را هم بکنند ببینیم به کجا می‌رسند بالاتر از سیاهی که دیگر رنگی نیست دیگر چه چیزی میخواهد بدتر بشود بگذار بکنند

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۲۱:۲۱

عمر ما سرشار لز مسائلی بود که بی پایه تلقی می‌شدند ولی پدر مارو درآوردند

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۲۰:۵۸

بیچاره احمدی‌نژاد همین توجیه‌ها را کرد الان اینجا هستیم

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۲۰:۲۰

برجام یک قراداد چند ملیتی و بین المللی بود که هیچ یک از طرف ها به هیچ یک از تعهدات خود عمل نکردند و بنابراین سال ها پیش اعتبار خود را از دست داده است.

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۲۰:۰۱

فقط منتظر باشید و تماشا کنید که چه طور مکانیسم ماشه فعال خواهد شد. این تحلیل مشابه تحلیل های بی پایه و اساس چندی از افراد مثلا کارشناس است.
اروپایی ها از نظر اجماع های سیاسی بین الملل بسیار دقیق و حساب شده کار می کنند. دل خوش ابه چین و روسیه هم نباشید. آنها هم رویه قبلی ممتنه یا همراهی در پیش می گیرند.

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۹:۵۱

اروپا به علت نقض تعهدات خود در برجام،و آمریکا به علت خروج از برجام و اعمال تحریم های یک جانبه،برجام را از اعتبار ساقط نمودند.
بنابراین وقتی هیچ یک از طرفین به مفاد برجام عمل ننمودند قبلا آنرا فسق و باطل کردند و یک قرار داد باطل شده نمی تواند مبنا قرار گیرد.

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۹:۴۴

اینکه از نظر حسین شریعتمداری بی پایه س هیچ اهمیتی نداره.

مهم اینه که با فعال کردنش، شرکای کشورهای اروپایی ازش تبعیت میکنن. بدون توجه به اینکه نظر حسین شریعتمداری چیه ...

محمدایوب۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۹:۰۸

از نظر حقوقی کدام مرجع رسیدگی می کند همه آلت دست آمریکا هستند حتی کشور خودما چرا یکی از ظریف که ادعای زبان دانی ودیپلماتی دارد نمی پرسد چی گرفته چند گرفته که تمام برجام به نفع غربیان است چرا مکانیسم ماشه اگر ایران عمل نکرد در برجام آمده اما بندی برای خروج آنها نیامده چرا درمملکت حساب و کتاب وجود ندارد چرا ظریف محاکمه نمی شود

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۹:۰۳

خلاصه مطلب :
مکانیسم ماشه عکس العمل نطامی نیست . سیاسیه .
یعنی بدون رای گیری ، تحریم های ایران بازمیگرده

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۸:۵۲

یه زمانی تحریم ها بی اثر بود الان ماشه

محسن۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۸:۵۱

کلا آمریکا و اروپا و کل جهان هیچ غلطی نمیکنند اما این تورم وحشتناک داره نابودمان میکنه. تو رو خدا بفهمید

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۸:۰۶

دقیقا درست می گفت اون سیاستمدار و مذاکره کننده آمریکایی که فریب و دغل بازی در دی ان ای تک تک غربی ها چه آمریکا و چه اروپایست فقط آن قدر عوضی بود که همین را هم به ملت بزرگ و شریف ایران نسبت می داد
مقصر نابودی برجام اسراییل است در نتیجه در صورت نابودی برجام باید کار اسراییل را یکسره کنیم
بازگشت تحریم= نابود برجام=نابودی اسراییل

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۸:۰۳

واقعیت را بگویید . بگویید البته در نظرما .

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۷:۵۵

مشکل آمریکا نیست
قرار نیست چیزی گیر مردم بیاد

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۷:۴۵

گویا سفیر ایران و سفارت های ایران در افغانستان در همین الان با دریافت ۶۰۰ دلار ( که ۳۰۰ دلار آن گویا معلوم نیست به جیب چه کسی میرود )روزانه برای حدود شش هزار تا ده هزار نفراز اتباع افغانستانی ویزای توریستی ایران فوری و در لحظه صادر می کندآنهم فقط با پر کردن یک برگه که شبیه تهیه بلیط اتوبوس است باید دادن هر گونه ویزا به اتباع افغانستان ممنوع شود و برای کشور ویزا دهی بیشتر بد است

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۷:۴۵

پس چرا روش اینقدر حساس هستید؟

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۷:۴۲

چی چی بی پایه تلقی میشه. زندگی برامون نذاشتین با این برداشتهای نادرستتان.

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۵ ۱۰:۰۲

مشکل از برداشته یا گذاشتن این بند توسط برخی که زبان دنیا را می فهمیدند

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۷:۳۳

مکانیزم ماشه فقط یک اسم برای فشار روانی بر مردم است و مردم ایران ترسی از این کاغذپاره ها ندارند و حنای آمریکا و غربزده ها و برجامیون دیگر بین مردم رنگ ندارد

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۵ ۱۰:۲۰

بندهای ۳۵ و ۳۶ و ۳۷ برجام در مورد این عمل هست

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۷:۲۰

اشتباه کنیم فعال میکنند خوبم فعال میکنند!

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۶:۵۸

شما می گویید از نظر حقوقی نمی شود. برادر من کدام حق و حقوق. فعال می کنند بشین و ببین. حالت خوشه

علی۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۶:۴۰

واقعا همینطور است ؛ اروپا دربرابر انجام تعهدات خود ولغو تعهدات ازطرف ایران قادر به انجام واعتراز به انجام ندادن تعهدات طبق برجام از طرف ایران صلاحیت عملی در اسنپ بک پیدا می کند وعملا برجام مرده است وزنده کردن آن زمانی بود که طرفهای مقابل به تعهدات پایبند میبودند!!!.

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۶:۳۲

ظزیف مقصره که سعی کرد تحریمها رو حذف کنه، یا اونهایی که تحریمها رو نعمت و کاغذ پاره می دونند؟ البته برای خیلیهاشون نعمت هست وچه نعمتی!

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۶:۲۳

اگر یادتون باشه چند وقت پیش هم اسرائیل گفته که اگر مذاکرات هسته ای مورد مطلوبش نباشه تا 60 روز دیگه به ایران دوباره حمله میکنه ... یعنی اول مکانیسم ماشه فعال میشه و بعد دو کشور اتمی اسرائیل و امریکا دوباره به ایران حمله میکنن.

ناشناس۱۴۰۴/۰۴/۲۴ ۱۵:۵۹

تاسیسات هسته‌ای مورد نظر برجام ویران شده است. و هیچ کاری انجام نمی شود همه چیز زیر صدها تن خاک و سنگ دفن شده است از چه چیز می خواهند بازدید کنند؟

نظر شما

سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.