حجم نقدینگی در اقتصاد ایران رکورد تاریخی زد/ نرخ تورم چند درصد شد؟

محمد امیر زاده کمند| انتشار تازه‌ترین داده‌های آماری از سوی بانک مرکزی در خصوص وضعیت متغیرهای کلان اقتصادی در پایان پاییز امسال، پرده از واقعیتی نگران‌کننده برمی‌دارد. سه ضلع مثلث حیاتی اقتصاد یعنی «نقدینگی»، «پایه پولی» و «تورم» همچنان در مداری صعودی قرار دارند؛ مداری که تداوم حرکت در آن، سیگنال‌های واضحی از فشار مضاعف بر معیشت خانوارها و لزوم بازنگری فوری در سیاست‌های پولی و مالی را مخابره می‌کند.

به گزارش سرویس اقتصادی تابناک؛ آمارهای آذرماه بانک مرکزی نشان می‌دهد که موتورهای خلق پول همچنان با قدرت روشن هستند و تبعات آن به صورت مستقیم در شاخص تورم مصرف‌کننده تخلیه شده است.

سونامی نقدینگی؛ عبور از مرز ۱۳.۵ هزار همت

با استناد به داده‌های بانک مرکزی، حجم نقدینگی به عنوان یکی از مهم‌ترین محرک‌های تورمی، در پایان پاییز امسال رکوردی جدید را ثبت کرده و به رقم قابل تامل بیش از ۱۳ هزار و ۵۰۰ هزار میلیارد تومان (همت) رسیده است. این عدد صرفاً یک رکورد کمی نیست، بلکه وقتی با مدت مشابه سال گذشته مقایسه می‌شود، رشدی معادل ۴۰.۹ درصد را نشان می‌دهد. 

کالبدشکافی اجزای نقدینگی؛ ترکیب پول و شبه‌پول

برای درک بهتر رفتار نقدینگی، باید به ترکیب درونی آن، یعنی دو جزء «پول» و «شبه‌پول» نگاهی دقیق انداخت. آمارهای بانک مرکزی حاکی از آن است که در پایان آذرماه، ۲۵ درصد از کل نقدینگی کشور را «پول» و ۷۵ درصد باقی‌مانده را «شبه‌پول» تشکیل داده است.

بر این اساس، حجم جزء «پول» به تنهایی به بیش از ۳ هزار و ۳۰۰ همت رسیده است. این حجم عظیم از پول پرقدرت و آماده‌به‌خرج، پتانسیل بالایی برای ایجاد نوسان در بازارهای دارایی دارد. جزئیات این بخش نشان می‌دهد:

• اسکناس و مسکوک: حدود ۲۲۳ هزار میلیارد تومان اسکناس و مسکوک در دستان مردم در گردش است.
• سپرده‌های دیداری: بخش اعظم پول، معادل ۳ هزار و ۱۶۲ همت، در قالب سپرده‌های دیداری (جاری) در بانک‌ها قرار دارد که هر لحظه قابلیت تبدیل به تقاضای موثر در بازار را دارد.

در سوی دیگر، حجم «شبه‌پول» به عددی فراتر از ۱۰ هزار و ۱۴۰ همت رسیده است که نقش لنگرگاه نقدینگی را ایفا می‌کند. ترکیب این بخش موارد مختلفی نظیر:

• قرض‌الحسنه پس‌انداز: یک هزار و ۵۹۵ همت
• سپرده‌های کوتاه‌مدت: بیش از ۲ هزار و ۷۸۷ همت
• سپرده‌های یک‌ساله: بیش از ۲ هزار و ۴۷۱ همت

را شامل می شود. نکته قابل توجه تحلیلی در این گزارش، تغییر ذائقه پولی نسبت به پایان سال گذشته است. داده‌ها نشان می‌دهند که سهم «پول» در ترکیب نقدینگی کاسته شده و به سهم «شبه‌پول» افزوده شده است.

جهش نگران‌کننده پایه پولی؛ موتور اصلی تورم

شاید نگران‌کننده‌ترین بخش این گزارش، وضعیت «پایه پولی» یا همان پول پرقدرت چاپ شده توسط بانک مرکزی باشد. در پایان پاییز امسال، رقم پایه پولی به بیش از یک هزار و ۸۲۵ همت رسیده است. مقایسه این عدد با پاییز سال گذشته، از رشدی خیره‌کننده و هشدارآمیز حکایت دارد: ۵۰.۱ درصد رشد.

رشد ۵۰ درصدی پایه پولی می تواند نشان‌دهنده استقراض گسترده دولت از بانک مرکزی یا ناترازی شدید بانک‌هاست که منجر به اضافه برداشت از منابع بانک مرکزی شده است. این پول پرقدرت وقتی در «ضریب فزاینده نقدینگی» ضرب می‌شود، حجم عظیم نقدینگی را می‌سازد. طبق آمار آذرماه، ضریب فزاینده نقدینگی به عدد ۷.۴۱۳ رسیده است؛ به این معنا که هر یک واحد پول چاپ شده توسط بانک مرکزی، بیش از ۷.۴ واحد نقدینگی در اقتصاد ایجاد کرده است.

تورم صعودی شد

خروجی نهایی این معادلات پولی، چیزی جز تورم نیست. تمامی این انبساط‌های پولی در نهایت خود را در سبد هزینه خانوار نشان داده‌اند. طبق روایت رسمی بانک مرکزی، نرخ تورم در پایان آذرماه با تداوم روند افزایشی مواجه شده و به رقم ۴۲.۴ درصد رسیده است.

بنابراین؛ داده‌های منتشر شده تصویری شفاف از وضعیت کلان اقتصاد ارائه می‌دهند: رشد ۴۰.۹ درصدی نقدینگی و جهش ۵۰.۱ درصدی پایه پولی، سوخت لازم برای تورم ۴۲.۴ درصدی را فراهم کرده‌اند. اگرچه افزایش سهم شبه‌پول نسبت به پول می‌تواند اندکی از سرعت گردش پول بکاهد، اما حجم عظیم خلق پول از سرچشمه (پایه پولی) نیازمند تدبیر فوری است. همان‌طور که در گزارش تابناک نیز تاکید شده است، این مسیر نیازمند سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی مؤثر و عاجل از سوی نهاد پولی کشور است تا از فشار سنگین معیشتی بر دوش مردم کاسته شود. بدون کنترل موتورهای خلق نقدینگی و انضباط مالی، مهار تورم در سطوح پایین‌تر دور از انتظار خواهد بود.