ضرورت تقویت میهن‌دوستی فرزندانمان در روزهای جنگ/جانم فدای ایران!

به گزارش سرویس فرهنگی تابناک، هرگونه تعرض به حقوق کودکان در پیدا و پنهان جهان و به ویژه در پرتو مخاصمات مسلحانه و تجاوزات نظامی نیازمند اهتمام جدی و حداکثری نهادهای بین المللی و شکستن سکوت سنگینی است که در امتداد آن حساس‌ترین خاکریز دفاع از حقوق بشر پایمال خواهد شد و در این میان تقویت هویت ملی و میهن‌دوستی کودکان یک عنصر مهم و اساسی است. جهان امروز با سرعتی بی‌سابقه در حال دگرگونی است.

کودکان بیش از هر زمان دیگری در معرض جریان‌های گسترده اطلاعاتی، رسانه‌ای و فرهنگی قرار دارند. فضای دیجیتال مرزهای جغرافیایی را کم‌رنگ کرده و در عین حال، مرزهای هویتی را با چالش‌های جدی روبه‌رو ساخته است. در چنین شرایطی، مسئله تربیت نسل جدید تنها به آموزش مهارت‌های فناورانه محدود نمی‌شود؛ بلکه مهم‌تر از آن، شکل‌گیری هویت فرهنگی، اجتماعی و ملی در ذهن و روان کودک است. کودکی که در میان صفحه‌نمایش‌ها رشد می‌کند، با انبوهی از پیام‌ها، تصاویر و روایت‌هایی مواجه است که بسیاری از آن‌ها با زمینه فرهنگی جامعه او همخوانی ندارند. این مواجهه مداوم، اگر بدون هدایت و سواد رسانه‌ای باشد، می‌تواند به شکل‌گیری هویتی پراکنده و ناپایدار منجر شود. بنابراین مسئله اصلی، حذف فناوری نیست؛ بلکه ایجاد توازن میان جهان دیجیتال و منابع عمیق‌تری است که به تثبیت هویت و تقویت تفکر کمک می‌کنند. در این میان، کتاب و کتاب‌خوانی نقشی بنیادین ایفا می‌کنند.

خلاف محتوای گذرا و سطحی فضای مجازی، کتاب تجربه‌ای عمیق، تأمل‌برانگیز و ماندگار فراهم می‌آورد. مطالعه، ذهن کودک را از حالت دریافت منفعل اطلاعات خارج کرده و او را به اندیشیدن، تحلیل و تخیل وا می‌دارد. پژوهش‌های حوزه علوم شناختی نشان می‌دهد کودکانی که به‌طور منظم مطالعه می‌کنند، توانایی تمرکز بالاتر، قدرت استدلال قوی‌تر و مهارت‌های زبانی پیشرفته‌تری دارند. از منظر جامعه‌شناسی فرهنگی، کتاب ابزار انتقال میراث فکری و تاریخی یک ملت است. داستان‌ها، افسانه‌ها، زندگی‌نامه‌ها و روایت‌های تاریخی، کودک را با ریشه‌های فرهنگی خود آشنا می‌کنند و حس تعلق اجتماعی را در او تقویت می‌نمایند. زمانی که کودک با قهرمانان ملی، دانشمندان، شاعران و مفاخر سرزمین خود آشنا می‌شود، مفهوم «میهن» برای او به یک احساس زنده و قابل لمس تبدیل می‌گردد.

در مقابل، مصرف بی‌وقفه محتوای دیجیتال بدون هدایت می‌تواند به نوعی «سطحی‌نگری شناختی» منجر شود؛ حالتی که در آن فرد به دریافت سریع اطلاعات عادت می‌کند اما توانایی تحلیل عمیق و تفکر انتقادی در او کاهش می‌یابد. کتاب‌خوانی این چرخه را می‌شکند و ذهن کودک را به تمرکز، صبر ذهنی و فهم عمیق عادت می‌دهد.

نکته مهم این است که کتاب‌خوانی نباید به‌عنوان فعالیتی اجباری یا صرفاً آموزشی معرفی شود. تجربه‌های تربیتی موفق نشان می‌دهد کودک زمانی به مطالعه علاقه‌مند می‌شود که کتاب بخشی از زندگی روزمره او باشد: در خانه، مدرسه، کتابخانه‌ها و فضاهای عمومی. ایجاد محیط‌های خواندنی، دسترسی آسان به کتاب‌های جذاب، و مشارکت خانواده‌ها در مطالعه مشترک، از عوامل کلیدی در شکل‌گیری عادت مطالعه است. نظام آموزشی نیز در این میان نقشی تعیین‌کننده دارد. اگر آموزش صرفاً بر حفظ مطالب تمرکز داشته باشد، کتاب به ابزاری برای آزمون تبدیل می‌شود؛ اما اگر مدارس به سمت خواندن آزاد، بحث گروهی درباره کتاب‌ها و تقویت تفکر انتقادی حرکت کنند، کتاب به منبعی برای رشد فکری و اجتماعی بدل خواهد شد.

در عصر دیجیتال، هدف تربیتی نباید حذف فناوری باشد، بلکه باید توانمندسازی کودکان برای استفاده آگاهانه از آن را دنبال کند. کودک امروز باید بیاموزد چگونه میان محتوای ارزشمند و بی‌ارزش تمایز قائل شود، چگونه زمان استفاده از رسانه‌ها را مدیریت کند، و چگونه مطالعه را به‌عنوان ابزاری برای تعمیق دانش و شناخت خود به کار گیرد. پرورش نسلی آگاه، مسئول و میهن‌دوست مستلزم پیوند میان دانش مدرن و میراث فرهنگی است. کتاب‌خوانی می‌تواند این پیوند را برقرار سازد: پلی میان گذشته و آینده، میان سنت و نوآوری، و میان هویت ملی و جهان معاصر.

در نهایت، آینده فرهنگی هر جامعه در ذهن کودکان آن شکل می‌گیرد. اگر این ذهن‌ها با تفکر عمیق، شناخت تاریخی و احساس تعلق اجتماعی پرورش یابند، جامعه‌ای پایدار، خلاق و مقاوم در برابر تلاطم‌های فرهنگی شکل خواهد گرفت. کتاب، در کنار سواد رسانه‌ای و هدایت آگاهانه، یکی از مطمئن‌ترین ابزارها برای تحقق این هدف است.

و در آخر باید اشاره کنم به نقض آشکار و گستاخانه پیمان نامه حقوق کودک و حقوق بینادین کودکان مشتمل بر حق بر زندگی، سلامت، آموزش و دیگر ابعاد این حقوق در پی تجاوز نظامی بی‌رحمانه ایالات متحده امریکا و اسرائیل به ایران که در عریان‌ترین این جنایت‌ها بیش از ۲۲۰ کودک مظلوم و صدها کودک مجروح جنگ تجاوزکارانه به خاک و خون کشیده شدند، روحشان شاد. 

جانم فدای ایران...

محمدمهدی سیدناصری حقوقدان و پژوهشگر حقوق بین‌الملل کودکان