ویتکاف در روز‌های اخیر ارتباط مستقیمی با عراقچی داشته است/ ترامپ با فشار‌های زیادی برای بازگشایی تنگه هرمز مواجه است

علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران، گفت که ایرانی‌ها پیش از آنکه بدانند ایالات متحده از خواسته‌های «حداکثری» خود عقب‌نشینی کرده است، وارد یک نشست سطح بالا نخواهند شد.

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز در مقاله‌ای به بررسی تحولات مرتبط با تعویق ضرب الاجل ترامپ برای حمله به نیروگاه‌های ایران پرداخته و چشم انداز مذاکرات را مورد بررسی قرار داده که در ادامه آمده است.

لازم به ذکر است انتشار مقالات خارجی به معنای تایید محتوای آن از سوی تابناک نیست.

ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا تهدید خود برای حمله به نیروگاه‌های برق در ایران را به تعویق انداخت و به «گفت‌و‌گو‌های سازنده» با ایرانی‌ها اشاره کرد. اما مقامات گفتند این گفت‌و‌گو‌ها در مرحله‌ای اولیه بوده و محتوای اساسی نداشته است.

رئیس‌جمهور ترامپ روز دوشنبه از تماس‌های اولیه میان مقامات ایرانی و آمریکایی استفاده کرد تا از تهدید خود برای حمله به نیروگاه‌های برق در ایران عقب‌نشینی کند و اعلام کرد که این کشور‌ها برای نخستین‌بار از زمان آغاز جنگ بیش از سه هفته پیش، «گفت‌و‌گو‌های سازنده» را آغاز کرده‌اند.

مقامات ایرانی به‌طور علنی انکار کردند که هرگونه مذاکره‌ای درباره شرایط پایان دادن به جنگ در جریان است و مقامات آمریکایی گفتند این تماس‌ها در مرحله‌ای بسیار ابتدایی بوده و محتوای قابل‌توجهی ندارد.

اما ترامپ از آغاز حتی یک گفت‌وگوی اولیه به‌عنوان راه خروجی از تهدیدی که روز شنبه مطرح کرده بود استفاده کرد؛ تهدیدی مبنی بر حمله به نیروگاه‌های برق ایران در واکنش به بسته شدن تنگه هرمز. ایران وعده داده بود که تسلیم نخواهد شد و ضرب‌الاجل ۴۸ ساعته‌ای که ترامپ تعیین کرده بود، قرار بود روز دوشنبه به پایان برسد.

ترامپ گفت اکنون ضرب‌الاجل خود را تا روز جمعه تمدید خواهد کرد تا به مذاکرات فرصت پیشرفت بدهد؛ اقدامی که موجی از دیپلماسی را از سوی تعدادی از کشور‌ها برای تقویت این گفت‌و‌گو‌ها به راه انداخت. با این حال، مشخص نبود که کاخ سفید تا چه اندازه احتمال دستیابی به پیشرفتی در این درگیری را که طی هفته‌ها شاهد تشدید اقدامات از سوی هر دو طرف بوده، جدی می‌گیرد.

ترامپ روز دوشنبه به خبرنگاران گفت: «ما یک دوره پنج‌روزه را در نظر گرفته‌ایم» درباره توقف خود در حمله به نیروگاه‌های برق ایران—اهدافی که طبق کنوانسیون‌های ژنو در بیشتر شرایط ممنوع هستند. «خواهیم دید چه می‌شود، و اگر خوب پیش برود، در نهایت به حل‌وفصل این موضوع خواهیم رسید. در غیر این صورت، همچنان به بمباران با تمام توان ادامه خواهیم داد.»

در حالی که ترامپ از یک گزینه نظامی عقب‌نشینی کرد، مقامات آمریکایی و اسرائیلی گفتند که آنها همچنان در حال انجام حملات دیگری علیه ایران هستند و دارایی‌های نظامی بیشتری از آمریکا در راه منطقه است.

مقامات گفتند ترامپ همچنان در حال بررسی عملیات‌های تهاجمی‌تر است، از جمله یکی برای تصرف جزیره خارک، مرکز اصلی صادرات نفت ایران، و دیگری برای اعزام نیرو‌های زمینی به داخل ایران جهت تأمین امنیت اورانیوم با غنای بالا.

ترامپ روز دوشنبه جزئیات کمی از گفت‌و‌گو‌ها با ایران ارائه داد و فقط گفت که جرد کوشنر، دامادش، و استیو ویتکاف، نماینده ویژه‌اش، هدایت مذاکرات را بر عهده دارند. او گفت آنها به‌طور مستقیم با یکی از رهبران ایران در ارتباط هستند، بدون اینکه نامی از آن فرد ببرد.

مقامات آمریکایی و ایرانی آشنا با این گفت‌و‌گو‌ها که به شرط ناشناس ماندن درباره مذاکرات حساس صحبت کردند، گفتند ویتکاف در روز‌های اخیر ارتباط مستقیمی با وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، داشته است.

رئیس‌جمهور آمریکا گفت ایالات متحده همچنان خواستار پایان غنی‌سازی هسته‌ای ایران و حذف تمامی ذخایر اورانیوم این کشور است که می‌تواند روزی برای ساخت بمب استفاده شود؛ شرایطی که ایران پیش‌تر آنها را رد کرده بود.

این فروپاشی مذاکرات دیپلماتیک میان کوشنر، ویتکاف و عراقچی بود که در نهایت به حملات ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران در اواخر فوریه منجر شد.

مقامات ایرانی روز دوشنبه انکار کردند که با ایالات متحده در حال مذاکره هستند و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، در شبکه‌های اجتماعی نوشت که اظهارات ترامپ تلاشی برای «فرار از باتلاقی است که ایالات متحده و اسرائیل در آن گرفتار شده‌اند.»

در مصاحبه‌ها، چهار مقام ایرانی گفتند پیام‌هایی که در چند روز گذشته از طریق واسطه‌ها و در گفت‌و‌گو‌های مستقیم با آمریکایی‌ها ردوبدل شده، اساساً تلاش‌هایی برای بررسی راه‌های کاهش تنش بوده است، با هدف جلوگیری از تشدید فزاینده درگیری، از جمله حملات به زیرساخت‌های حیاتی انرژی.

این مقامات گفتند که عراقچی به ویتکاف گفته است که ایران علاقه‌ای به آتش‌بس موقت ندارد و خواهان یک توافق صلح پایدار با تضمین‌هایی است که ایالات متحده و اسرائیل دوباره به آن حمله نکنند.

این مقامات گفتند ایرانی‌ها همچنین به‌دنبال کاهش مشخص تحریم‌های اقتصادی از سوی واشنگتن هستند، موضوعی که در مذاکرات پیش از جنگ، مقامات آمریکایی گفته بودند تنها پس از اجرای تعهدات هسته‌ای و سایر تعهدات ایران در هر توافقی بررسی خواهد شد.

اما توصیف ترامپ از این تماس‌ها به‌عنوان «گفت‌و‌گو‌های سازنده» به نظر می‌رسد وضعیت کنونی مذاکرات را بیش از حد بزرگ‌نمایی کرده باشد.

علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران، گفت که ایرانی‌ها پیش از آنکه بدانند ایالات متحده از خواسته‌های «حداکثری» خود عقب‌نشینی کرده است، وارد یک نشست سطح بالا نخواهند شد. او گفت: «حمله نکردن به زیرساخت‌های انرژی یک حداقل انتظار است. شرایط یک آتش‌بس، یا توافقی که مشکلات بلندمدت از جمله سرنوشت ذخایر یا بازگشایی تنگه را حل کند—هیچ‌یک از اینها در حال حاضر حتی نزدیک به نتیجه نهایی هم نیستند.»

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، گفت که روز دوشنبه با ترامپ صحبت کرده و ترامپ معتقد است که می‌توان از دستاورد‌های نظامی علیه ایران برای «تحقق اهداف جنگ در قالب یک توافق» استفاده کرد.

اما نتانیاهو، که راهبردش در هفته‌های اخیر گاهی با راهبرد ترامپ در تضاد بوده، روشن کرد که قصد عقب‌نشینی ندارد. او گفت: «ما در حال درهم شکستن برنامه موشکی و برنامه هسته‌ای هستیم و همچنان ضربات شدیدی به حزب‌الله وارد می‌کنیم.» او فاش کرد که اسرائیل اخیراً «دو دانشمند هسته‌ای دیگر» را در ایران «حذف» کرده است.

کشور‌های عربی حوزه خلیج فارس تصمیم گرفتند که تا زمانی که ایران به حمله به کشور‌های آنها ادامه می‌دهد، به‌عنوان میانجی عمل نکنند، اما چندین کشور دیگر از جمله پاکستان، ترکیه و مصر پیشنهاد کمک داده‌اند، هرچند هنوز مشخص نیست آیا هیچ شریک میانجی‌گری در این روند دخیل است یا نه.

ترکیه و پاکستان ایده‌هایی برای برگزاری دیدار‌های حضوری میان مقامات آمریکایی و ایرانی مطرح کرده‌اند. یکی از پیشنهاد‌ها خواستار دیداری میان عراقچی، ویتکاف و کوشنر است و پیشنهاد دیگری دیدار معاون رئیس‌جمهور جی‌دی ونس با قالیباف را مطرح می‌کند. مقامات گفتند هیچ‌یک از این دیدار‌ها برنامه‌ریزی نشده است.

کارولین لیویت، سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، در بیانیه‌ای گفت: «این‌ها گفت‌و‌گو‌های دیپلماتیک حساسی هستند و ایالات متحده از طریق رسانه‌ها مذاکره نخواهد کرد. این یک وضعیت سیال است و گمانه‌زنی‌ها درباره دیدار‌ها نباید تا زمانی که به‌طور رسمی توسط کاخ سفید اعلام نشده‌اند، قطعی تلقی شوند.»

برای ترامپ، چشم‌انداز مذاکرات به او اجازه می‌دهد زمان بخرد تا تلاش کند تنگه هرمز را دوباره باز کند و خود را از وضعیتی که خودش ایجاد کرده خارج سازد. او شامگاه شنبه گفت اگر ایران ظرف ۴۸ ساعت تنگه را باز نکند، ایالات متحده نیروگاه‌های برق ایران را «نابود» خواهد کرد.

پس از مطرح شدن این تهدید، روشن شد که اگر او به زیرساخت‌های برق ایران حمله کند، واکنش‌ها علیه متحدان خلیج فارس انجام خواهد شد—کشور‌هایی که در حال حاضر تلاش می‌کنند از گسترش جنگ جلوگیری کنند. اما اگر او از تهدید خود عقب‌نشینی می‌کرد، برخی از اطرافیانش نگران بودند که این اقدام نشانه ضعف در برابر ایرانی‌ها تلقی شود.

همان‌طور که روز دوشنبه نیز مشاهده شد، مقامات ایرانی گفتند اعلامیه ترامپ نشانه‌ای از عقب‌نشینی ایالات متحده است. رسانه دولتی ایران، IRIB، اعلام کرد: «ترامپ از ترس واکنش ایران از ضرب‌الاجل ۴۸ ساعته خود عقب‌نشینی کرد.»

ترامپ با فشار‌های داخلی و اقتصادی فزاینده‌ای برای بازگشایی تنگه هرمز مواجه است. پیامد‌های جهانی جنگ باعث شده قیمت نفت و گاز از اواخر فوریه تا ۴۰ درصد افزایش یابد—بحرانی که اکنون به گفته رئیس آژانس بین‌المللی انرژی از مجموع شوک‌های نفتی سال‌های ۱۹۷۳ و ۱۹۷۹ نیز بدتر است.

اظهارات ترامپ درباره گفت‌و‌گو با ایران بلافاصله تا حدی قیمت انرژی را کاهش داد، اما مشخص نبود بدون پیشرفت ملموس در جهت پایان دادن به جنگ، این کاهش تا چه مدت دوام خواهد داشت. رئیس‌جمهور بار‌ها ارزیابی‌های خوش‌بینانه‌ای ارائه داده که به‌طور موقت نگرانی بازار‌ها را کاهش داده، اما پس از آن قیمت‌ها دوباره افزایش یافته‌اند.

ترامپ روز دوشنبه وعده داد که تنگه هرمز «به‌زودی» باز خواهد شد و «به‌طور مشترک کنترل خواهد شد.»

او در پاسخ به این سؤال که چه کسی این آبراه کلیدی را کنترل خواهد کرد، گفت: «شاید من؟ شاید من. من و آیت‌الله. هر کسی که آیت‌الله باشد.»