ادغام حشدالشعبی در نیرو‌های مسلح عراق؛ گروه‌های طرفدار ایران خلع سلاح می‌شوند؟

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، سایت «نیو عرب» (العربیه الجدید) در مقاله‌ای به بررسی روند ادغام گروه‌های حشدالشعبی عراق در نیرو‌های مسلح این کشور پرداخته که در ادامه آمده است.

لازم به ذکر است انتشار مقالات خارجی به معنای تایید محتوای آن از سوی تابناک نیست.

در گامی به نظر می‌رسد رو به جلو در برنامه‌های دیرینه برای درآوردن شبه‌نظامیان عراق تحت کنترل دولت، مقتدی صدر، روحانی شیعه، در ۲۷ مه متعهد شد که سرایا السلام، شبه‌نظامیان وابسته به خود را منحل کند.

این رهبر پوپولیست در همان بیانیه خواستار آن شد که دیگر گروه‌های مسلح در عراق «سلاح‌های خود را به دولت تحویل دهند».

چند روز بعد، دو شبه‌نظامی عراقی دیگر - عصائب اهل حق و تیپ‌های امام علی - اعلامیه‌های مشابهی منتشر کرده و گفتند که تحویل سلاح‌های خود به مقامات عراقی را آغاز خواهند کرد.

این اقدام در پی افزایش فشار آمریکا بر بغداد برای مهار گروه‌های مرتبط با ایران در عراق صورت می‌گیرد.

پس از انتخاب نخست‌وزیر جدید عراق، علی الزیدی، واشنگتن خواسته‌های خود برای ادغام نیرو‌های حشد الشعبی در نیرو‌های امنیتی عراق را تجدید کرد. حشد الشعبی که در سال ۲۰۱۴ برای مبارزه با داعش تشکیل شد، یک نهاد دولتی عراقی است که عمدتاً از شبه‌نظامیانی با درجات مختلفی از ارتباط با ایران تشکیل شده است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا نیز از بغداد خواسته است تا شبه‌نظامیان مرتبط با ایران را که خارج از کنترل دولت فعالیت می‌کنند، منحل و خلع سلاح کند و از ایفای نقش‌های سیاسی ارشد رهبران شبه‌نظامیان در دولت عراق جلوگیری نماید.

اگرچه اینها خواسته‌های دیرینه آمریکا هستند، اما به نظر می‌رسد رئیس‌جمهور ترامپ به طور فزاینده‌ای مایل به استفاده از تهدیدات نظامی و مالی علیه بغداد برای دستیابی به آنهاست.

در طول جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران، واشنگتن بار‌ها به پایگاه‌های شبه‌نظامیان عراقی و حشد الشعبی در این کشور حمله کرد. به طور مشابه، در فوریه سال جاری، واشنگتن ظاهراً تهدید کرد که در صورت تصدی نخست‌وزیری عراق توسط نوری المالکی (که روابط نزدیکی با تهران دارد)، نهاد‌های دولتی عراق را تحریم خواهد کرد.

افزایش فشار آمریکا بر بغداد در حالی صورت می‌گیرد که هم چارچوب احتمالی توافق هسته‌ای میان آمریکا و ایران و ادامه تعامل دیپلماتیک وجود دارد، و هم تمایل ظاهری برخی از گروه‌های مرتبط با ایران برای ادغام بیشتر در دولت.

در نتیجه این پویایی‌های در حال تغییر، سوالی که برای بغداد مطرح است این است: محدودیت‌ها چیست، ریسک‌ها کدامند، و یک فرآیند موفق خلع سلاح چگونه به نظر می‌رسد؟

خلع سلاح مستلزم یک معامله سیاسی است

فرآیند خلع سلاح در عراق همچنین احتمالاً به این بستگی دارد که آیا برخی از گروه‌های مسلح می‌توانند برای کار در چارچوب ساختار‌های دولتی تشویق شوند.

حیدر شاکری، پژوهشگر ارشد مؤسسه چتم هاوس، به نیو عرب گفت: برخی از گروه‌های مرتبط با ایران ممکن است نظارت شدیدتر دولت را بپذیرند، مشروط بر اینکه اهداف سیاسی و اقتصادی آنها حفظ شود.

این احتمالاً برای گروه‌های مسلحی مانند سازمان بدر و عصائب اهل حق صادق است که همچنین از طریق شاخه‌های سیاسی خود حضوری تأثیرگذار در پارلمان عراق دارند. این امر منجر به ریشه‌دار شدن عمیق این گروه‌ها در ساختار‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی عراق شده است.

نشانه این امر، اعلام عصائب اهل حق در ۲ ژوئن مبنی بر خروج از حشد الشعبی و قرار دادن تمام سلاح‌های خود تحت کنترل دولت بود. این تصمیم یک روز پس از آن اتخاذ شد که چارچوب هماهنگی (ائتلافی از احزاب سیاسی مرتبط با ایران) بیانیه‌ای تاریخی منتشر کرد و از ابتکارات برای قرار دادن تمام سلاح‌ها تحت کنترل دولت حمایت نمود.

با این حال، این که آیا عصائب اهل حق و دیگر شبه‌نظامیان وابسته به چارچوب هماهنگی حاضر به تسلیم سلاح‌های خود هستند یا خیر، احتمالاً به مشوق‌های سیاسی و اقتصادی بستگی دارد که در ازای آن دریافت می‌کنند.

علاوه بر این، خواسته‌های حداکثرگرایانه واشنگتن می‌تواند تلاش‌های خلع سلاح را پیچیده‌تر کند. آمریکا پیشتر خواستار کنار گذاشتن رهبری عصائب اهل حق (که برخی از آنها مورد تحریم آمریکا هستند) از هرگونه موقعیت عالی دولتی در دولت جدید عراق شده است.

در چنین سناریویی، بعید است که این گروه در صورت باقی ماندن در حاشیه سیاسی، سلاح‌های خود را رها کند.

ریسک‌های خلع سلاح نسبی

یکی از مسائل پیچیده‌تر برای بغداد اکنون این است که چگونه با گروه‌های مرتبط با ایران که عمدتاً مستقل از دولت عراق فعالیت می‌کنند، برخورد کند. برخی از این گروه‌ها، مانند کتائب حزب‌الله و جنبش حزب‌الله النجباء، نشان داده‌اند که هنوز حاضر به خلع سلاح نیستند.

با توجه به اینکه این گروه‌ها بخشی از معماری امنیت منطقه‌ای ایران را تشکیل می‌دهند، تهران نیز به احتمال زیاد مایل به چراغ سبز نشان دادن برای خلع سلاح آنها در حالی که درگیر مناقشه فعال با آمریکا است، نخواهد بود. این گروه‌ها تحت عنوان «مقاومت اسلامی عراق» از زمان حمله اولیه آمریکا و اسرائیل به ایران در فوریه، صد‌ها حمله پهپادی به منافع آمریکا در عراق انجام داده‌اند.

در نتیجه، اتاق مانور بغداد هم توسط تهران و هم توسط واشنگتن محدود باقی می‌ماند.

آمریکا پیشتر از تمایز قائل شدن بین این گروه‌ها و حشد الشعبی به طور کلی خودداری کرده است. در طول جنگ آمریکا و ایران و اسرائیل، ایالات متحده حملات نظامی مکرری را به پایگاه‌های حشد الشعبی و پایگاه‌های وابسته به این شبه‌نظامیان انجام داد. در نتیجه، امتناع این گروه‌ها از خلع سلاح می‌تواند به طور قابل‌قبولی منجر به حملات مجدد آمریکا به نهاد‌های امنیتی دولتی عراق شود.

جعفر الفکیکی، بنیانگذار زاگرس اینتلیجنس، به نیو عرب توضیح داد که علاوه بر این، عدم تمایل این گروه‌ها به خلع سلاح می‌تواند منجر به درون‌جنگ شبه‌نظامیان شود.

«اگر واشنگتن تصمیم بگیرد بین حشد الشعبی و «مقاومت اسلامی» تمایز قائل نشود و همکاران گروه اول را به خاطر اقدامات گروه دوم تحریم کند، رویارویی بین «شبه‌نظامیان دولتی» و «شبه‌نظامیان طردشده»، مشابه درگیری‌های منطقه سبز در سال ۲۰۲۲، کاملاً محتمل است.»

موفقیت چگونه به نظر می‌رسد؟

با توجه به این محدودیت‌ها، یک فرآیند موفق خلع سلاح احتمالاً به جای حذف نفوذ شبه‌نظامیان و احزاب مرتبط با ایران در عراق، آن را بازتنظیم خواهد کرد.

اظهارات اخیر چارچوب هماهنگی همچنین ممکن است به تغییر گسترده‌تری در مشوق‌ها اشاره داشته باشد. در حالی که گروه‌هایی مانند عصائب اهل حق همچنان روابط نزدیکی با تهران حفظ می‌کنند، در سال‌های اخیر به طور فزاینده‌ای در نهاد‌های سیاسی عراق ریشه دوانده و منافعی مرتبط با ثبات دولت عراق پیدا کرده‌اند.

سوال این نیست که آیا این گروه‌ها به ارتباط با ایران ادامه می‌دهند یا خیر، بلکه این است که آیا اکنون مشوق‌های کافی برای اولویت‌دهی آنها به اهداف سیاسی و اقتصادی عراق بر اهداف منطقه‌ای وجود دارد یا خیر.

شاکری توضیح داد: «معیار واقعی این است که آیا عراق به سمتی حرکت می‌کند که در آن گروه‌های مسلح، صرف نظر از ایدئولوژی یا وابستگی، تحت اقتدار دولت عمل می‌کنند نه در کنار آن.»

«این شامل محدود کردن حملات یکجانبه، ادغام ساختار‌های فرماندهی، کاهش کنترل گروه‌های مسلح بر فضا‌های اقتصادی و امنیتی، و اطمینان از اینکه هیچ جناحی نمی‌تواند به طور مستقل درباره جنگ و صلح تصمیم‌گیری کند، خواهد بود.»