کالابرگ مرداد چه روزی و برای چه کسانی شارژ می‌شود؟ / افزایش اعتبار یک میلیونی منتفی است؟

هشتمین مرحله از طرح جدید کالابرگ الکترونیکی از نیمه مردادماه برای سرپرستان خانوار شارژ می‌شود؛ اما همزمان با آغاز این مرحله، یک پرسش جدی همچنان بی‌پاسخ مانده است: آیا مبلغ کالابرگ بالاخره افزایش پیدا می‌کند یا دولت باز هم وعده را به ماه بعد موکول خواهد کرد؟

به گزارش سرویس اقتصادی تابناک، طرح جدید کالابرگ الکترونیکی پس از حذف ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، از دی‌ماه سال گذشته با اعتبار یک میلیون تومان به ازای هر نفر آغاز شد؛ طرحی که قرار بود بخشی از فشار ناشی از رشد قیمت کالاهای اساسی را جبران کند و قدرت خرید خانوارها را تا حدی حفظ کند. با این حال، آنچه در عمل رخ داد، فاصله معناداری با وعده حفظ اثرگذاری این اعتبار داشت.

۳۲۰ همت برای چهار ماه

بررسی‌ها نشان می‌دهد دولت برای چهار ماه نخست اجرای این طرح، یعنی از دی تا فروردین، حدود ۲.۵ میلیارد دلار از محل منابع صندوق توسعه ملی در اختیار گرفت و از محل مابه‌التفاوت نرخ ارز ترجیحی و نرخ بازار نیز در مجموع نزدیک به ۳۲۰ هزار میلیارد تومان برای اجرای کالابرگ در شبکه بانکی تجهیز شد. اما از اردیبهشت‌ماه به بعد، تأمین اعتبار ریالی طرح به یکی از گره‌های اصلی درون دولت تبدیل شد؛ گرهی که هنوز هم باز نشده است.

وعده وزیر اقتصاد به کجا رسید؟

در این میان، انتظار طبیعی مردم این بود که دولت دست‌کم به همان وعده‌ای پایبند بماند که بارها از زبان مسئولان تکرار شد؛ اینکه مبلغ کالابرگ متناسب با افزایش قیمت کالاها و نرخ تورم، تقویت شود تا اثر واقعی خود را از دست ندهد.

شاید بد نباشد که صحبت های سال گذشته مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی مرور شود؛ جاییکه وزیر جوان اقتصاد با ادبیاتی صریح تلاش کرد تا نگرانی‌ها از ذوب شدن ارزش یارانه در برابر تورم را خنثی کند و گفت: "متناسب با تغییرات تورمی، اعتبار کالابرگ نیز افزایش می‌یابد... در این طرح، حق شهروندی اهمیت دارد و قطعا تلاش می‌کنیم تا حداقل‌های حمایتی را افزایش دهیم."

اما این مطالبه به حق مردم از دولت تا امروز از سطح وعده فراتر نرفته است. سخنگوی دولت چند بار از بررسی افزایش اعتبار خبر داد، اما هر بار تصمیم‌گیری نهایی به آینده موکول شد و در عمل، مبلغ کالابرگ در همان سطح یک میلیون تومان باقی ماند.

اکنون با نزدیک شدن به مرحله هشتم، دوباره این سؤال در ذهن بسیاری از خانوارها شکل گرفته که آیا اعتبار مردادماه بیشتر از قبل خواهد بود؟ پیگیری‌ها نشان می‌دهد پاسخ، فعلاً منفی است. منابع آگاه می‌گویند دولت هنوز نتوانسته منبع مشخص و پایداری برای افزایش مبلغ کالابرگ پیدا کند و به همین دلیل، افزایش اعتبار فعلاً از دستور کار اجرایی دور مانده است.

البته این تنها چالش طرح نیست. در هفته‌های اخیر، تأخیر در تسویه مطالبات فروشگاه‌های طرف قرارداد، به مشکلی جدی برای اجرای روان کالابرگ تبدیل شد. گزارش‌های مردمی و تماس‌های متعدد با تابناک نشان می‌داد برخی فروشگاه‌ها به دلیل تسویه‌نشدن مطالباتشان، فروش با کالابرگ را متوقف کرده یا سامانه را غیرفعال اعلام کرده‌اند. نتیجه روشن بود: مردمی که برای خرید کالاهای اساسی به فروشگاه مراجعه می‌کردند، در عمل با اعتبار غیرقابل استفاده روبه‌رو می‌شدند.

هرچند رئیس کل بانک مرکزی به تازگی اعلام کرده که موضوع بدهی دولت به فروشگاه‌ها در ستاد اقتصادی دولت مطرح شده و با دستور رئیس‌جمهور، قرار شده کسری منابع قبلی از محل دیگری جبران و مطالبات فروشندگان هرچه سریع‌تر تسویه شود. اگر این وعده عملی شود، دست‌کم بخشی از اختلال اجرایی طرح برطرف خواهد شد. اما مسئله مهم‌تر همچنان پابرجاست: اگر قرار است اعتبار کالابرگ افزایش یابد، این افزایش دقیقاً از چه محلی تأمین خواهد شد؟

این همان نقطه‌ای است که نباید از کنار آن ساده عبور کرد. افزایش مبلغ کالابرگ بدون تعیین منبع مالی روشن و قابل اتکا، می‌تواند به مسیری خطرناک ختم شود. اگر دولت به جای منابع واقعی، به سراغ استقراض از بانک مرکزی یا همان راه همیشگی تأمین کسری از مسیر رشد پایه پولی برود، نتیجه هرچند در کوتاه‌مدت ممکن است رضایت مقطعی ایجاد کند، اما در میان‌مدت به تورم بیشتر و کاهش دوباره قدرت خرید مردم منجر خواهد شد. به بیان ساده، اگر پشتوانه افزایش کالابرگ، خلق پول باشد، کمک امروز می‌تواند به گرانی فردا تبدیل شود.

جزئیات اجرای مرحله هشتم کالابرگ یک میلیونی

با این حال، برنامه زمان‌بندی مرحله هشتم کالابرگ از سوی وزارت رفاه مشخص شده و مطابق روال ماه‌های گذشته اجرا خواهد شد. بر این اساس، اعتبار یک میلیون تومانی به ازای هر نفر برای گروه‌های مختلف در سه مرحله فعال می‌شود.

نخست، خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی(ره)، سازمان بهزیستی، خانوارهای نیروهای مسلح و همچنین سرپرستانی که رقم پایانی کد ملی آن‌ها صفر، یک و دو است، از ۱۵ مرداد به اعتبار خود دسترسی خواهند داشت.

در مرحله دوم، سرپرستانی که رقم پایانی کد ملی‌شان ۳، ۴، ۵ و ۶ است، از ۲۰ مرداد می‌توانند خرید کنند و در نهایت، سایر مشمولان از ۲۵ مرداد امکان استفاده از اعتبار را خواهند داشت.

وزارت رفاه اعلام کرده سرپرستان خانوار می‌توانند با هر کارت بانکی که به نام خودشان ثبت شده، از این اعتبار استفاده کنند. همچنین اعتبار هر دوره تا پایان ماه بعد قابل استفاده است؛ بنابراین در حال حاضر، تنها اعتبار تیرماه تا پایان مردادماه اعتبار دارد و پس از آن منقضی می‌شود.

در مجموع، مرحله هشتم کالابرگ در حالی آغاز می‌شود که دولت فعلاً فقط توانسته اصل طرح را سرپا نگه دارد، نه اینکه ارزش آن را حفظ کند. تا وقتی تکلیف منابع پایدار روشن نشده، افزایش مبلغ کالابرگ بیشتر شبیه یک وعده معلق است تا یک تصمیم قابل اجرا.