37بازدید
۲۹
ایرج خواجه‌امیری با آواز ایرانی چه کرد؟ / پهلوانی که «یک پرنده» بود
موسیقی‌دانانِ بزرگ او را «متر و معیار» آوازِ ایران نامیدند؛ محمدرضا شجریان بر این گوهر مهر تأکید نهاد که: «صدای ایرج در تاریخِ آوازخوانی، متر و معیار است؛ هرکس بخواهد اوجِ حنجره را وصف کند، می‌گوید: صدا شبیهِ صدای ایرج.» تحریرهایِ دقیق، صلابتِ مردانه و اقتدار در دستگاه‌های شور و اصفهان، او را به اسطوره‌ای بدل کرد که نسل‌ها با آوازش نفس کشیدند.
به گزارش سرویس فرهنگی تابناک، حسین خواجه‌امیری، همان که موسیقی ایران او را با نام جاودانهٔ «ایرج» شناخت، در ۲۱ مرداد ۱۴۰۵، پس از سال‌ها دست‌وپنجه نرم‌کردن با رنجِ پیری و بیماری، در ۹۴ سال‌گی سر بر آستانِ ابدیت نهاد. خبری که سال‌ها چون شایعه بر لب‌ها می‌چرخید، اکنون با تأیید رسمی، بر سنگینیِ ماتم نشاند. صدای شش‌دانگ او که روزگاری مظهرِ قدرتِ بی‌بدیلِ حنجرهٔ انسان بود، خاموش شد؛ امّا بازتابِ آن، در هزارتوی خاطراتِ نسل‌ها، بی‌پایان می‌پیچد.
او که در ۱۱ دی ۱۳۱۱ در خالدآبادِ نطنز، در دامانِ خاندانی هنرمند چشم گشود، از نَسْلِ ملا میرزا، خوانندهٔ دربار ناصری، و فرزندِ نعمت‌الله، استادِ ردیف‌دان، ریشه در ژرفای موسیقی داشت. از تعزیه و مکتبِ پدر به درآمد، نزد ابوالحسن صبا جانِ سخن گرفت، و با نامِ مستعار «ایرج» از سدِّ قیودِ نظامی گذشت تا حنجره‌اش در رادیو طنین‌انداز شود. از ۱۳۳۶ که در برنامهٔ ماندگارِ گلها درخشید، در بیش از ۲۱۳ برنامه، آواز را از انحصارِ خواص بیرون کشید و آن را به تار و پودِ ذائقهٔ عمومی دوخت. پیش از انقلاب، جانِ ۱۰۵ فیلمِ فارسی با ترانه‌های او دمید؛ پس از آن، آلبوم‌هایی چون «پرنده»، «شب بارانی»، «نیاز»، «گل من»، «گلدون بی‌گل»، «سنگ صبور»، «قصه زندگی» و «من و استاد» رسالتِ او را تداوم بخشیدند.
موسیقی‌دانانِ بزرگ او را «متر و معیار» آوازِ ایران نامیدند؛ محمدرضا شجریان بر این گوهر مهر تأکید نهاد که: «صدای ایرج در تاریخِ آوازخوانی، متر و معیار است؛ هرکس بخواهد اوجِ حنجره را وصف کند، می‌گوید: صدا شبیهِ صدای ایرج.» تحریرهایِ دقیق، صلابتِ مردانه و اقتدار در دستگاه‌های شور و اصفهان، او را به اسطوره‌ای بدل کرد که نسل‌ها با آوازش نفس کشیدند.
جاودانه‌ترین میراث او:
از میان بیش از دو هزار اثرِ او، این‌ها در ضمیرِ جمعی نقش بسته‌اند:
• ترانه‌های ماندگارِ فیلم‌هایی چون گنج قارون، که صدای او بر قامتِ بازیگران نشست.
• تصنیف‌های برنامهٔ گلها، چون برگ سبزِ ۴۳ در دستگاه شور ـ ابوعطا با آهنگ‌سازی علی تجویدی.
• شاهکارهایی که در گوشِ زمانه نشسته: «من یک پرنده‌ام»، «پرنده»، «شب بارانی»، «نیاز»، «گل من»، «گلدون بی‌گل»، «قصه زندگی».
• همکاری با گوگوش، حمیرا، مهستی، هایده، پوران، الهه، و آثار متأخری که در آنها فلسفهٔ «دنیا دو روزه» را سرود.
مکتبِ آوازیِ ایرج:
او تنها خواننده نبود؛ بنیان‌گذارِ آموزشگاه «آوای ایرج» و پرورش‌دهندهٔ شاگردانی بود که نامش را زنده نگاه داشتند. امیر احسان فدایی، علی معزی که سال‌ها تدریسِ آوازِ اصیل را در این آموزشگاه بر عهده داشت، و علی شیرازی که از دور، مجذوبِ سبکش شد. حتی فرزندش احسان خواجه‌امیری، اگرچه راهِ موسیقیِ پاپ را برگزید، اما وام‌دارِ درس‌های پدر بود.
ایرج بزرگ بود؛ چون صدایش نه فقط حنجره، که پلی بود میان لطافتِ عاشقانه و صلابتِ مردانه، میان اصالتِ دستگاهی و دل‌پذیریِ عمومی. از رادیوِ گلها تا پردهٔ نقر‌های سینما و سالن‌های امروز، او مشعلِ آوازِ ایرانی را بالا نگاه داشت. امروز، با رفتنش، چیزی که می‌ماند فقط نوارهای ضبط‌شده نیست؛ معیار‌بودن اوست. صدایی که حتی در سکوتِ تختِ بیمارستان و روزهای واپسین، یادآور شکوه و شورِ این سرزمین بود. دوستداران موسیقی، امروز نه فقط برای آرامشِ او که برای حفظِ آن معیارِ همیشگی دعا می‌کنند؛ میراثی که تا تاریخِ آوازِ ایران زنده است، در دلِ خاموشیِ ابدی، فریادگرِ جاودانگی خواهد ماند.
افزودن تابناک به منابع ترجیحی گوگلتابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
خدا رحمتش کنه روحش قرین ارامش مرد بزرگی بود که نه اهل مجالس درباری بود نه اهل سخنان هجو، هنوز که هنوزه به رسایی اوازش کسی را نداریم درست کفتین معیار اواز بود بی ادعا
گوگوش ؟!!! ایشان بیشترین همکاری را با خانم عهدیه داشتند
روح سرهنگ حسین خواجه امیری (ایرج) شاد باشد.
برای شادی روحش ده صلوات بفرستید .
اللهم صلی علی محمد واله الطاهرین ....
انسان عاشق وطنی بود
دراوج خطر روزهای اول انقلاب کشور را ترک نکرد
البته وطن مادری هم پاسخ عشق واقعی اورا داد
خدا اورا رحمت کند وگناهانش را ببخشد
محبوب همه مردم ایران بود
۹۴ سال منصفانه هست برای چنین هنرمندی که مردم به اندازه کافی از هنرش بهره ببرن.
آخرش نیستیست این گذر...
روحش شاد ، ولی سبک آوازخوانیش رو‌مخ بود ! موسیقی دستگاهی و اصولی و دلنشین استاد شجریان و استاد بنان و دیگر هیچ !
روحش شاد که چند نسل با صدای ملکوتی او خاطره دارند تسلیت به خانواده محترمشان وجامعه هنری
خدا رحمتش کند روحش شاد
خدا دوستش داشت که 94 سال بهش عمر داد . روحش شاد و یادش گرامی باد .
خدا بیامرزتش استاد عزیز رو، روحش شاد
روحش شاد آخرین ستارگان نسل خاطره ساز ایران
یادش جاویدان است
خداوند رحمت ش کند.
روحش شاد تسلیت به خانواده محترم ایشان
روحش شاد
خواننده قابلی نبود.
شما برو ماکان بند گوش کن
شما یکم از قابلیت هاتون بفرمایید تا معیار قبول بودن روو هم ما بدونیم
چون تو اصلا نمیدونی خوانندگی چیه...
جنابعالی؟
در مقابل استاد بنان.خواننده فیلم وسینما بود.گرچه در کار حود استاد شد.روحش شاد.
مخاطب قابل نیست
خداوند ایشان را که عمری را وقف شاد نگاه داشتن مردم نمود رحمت کند
صدایشان جز صداهای ماندگار هنر موسیقی ایرانی است روحش شاد
خاطره های شیرینی داریم با اوای دلنشین این مرد. روحش شاد.
خداوند روحش رو قرین رحمت فرماید . تمام عمرش رو با افتخار در خدمت مردم بود
روحش شاد
روحش شاد
حیف شد.روحش شاد
روحش شاد و یادش گرامی
نظر شما
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.