روابط ایران و عربستان در دوره روحانی چگونه خواهد بود؟

انتخاب حسن روحانی به عنوان رئیس‌جمهور جدید ایران، با واکنش‌های مثبت گوناگونی در کشورهای ‌جهان همراه بود. در این میان، یکی از مهم‌ترین مجموعه کشور‌ها که روی کار آمدن روحانی را ‌نکته‌ای مثبت ارزیابی می‌کند، مجموعه کشورهای عرب حاشیه خلیج‌فارس است. یک روزنامه اماراتی با انتشار مطلبی در این زمینه، به بررسی چشم‌انداز بهبود روابط ایران و عربستان سعودی پرداخته است.

به گزارش «تابناک»، روزنامه «نشنال» امارات به بررسی این موضوع پرداخته و می‌نویسد: موضع مثبت روحانی، می‌تواند به کاهش تنش‌های شیعه ـ سنی در سراسر خاورمیانه منجر شود. این احتمال به ویژه با توجه به موضع‌گیری‌های اخیر روحانی نسبت به منطقه تقویت می‌شود.

در این مطلب آمده است:

با آغاز کار رسمی حسن روحانی، رئیس جمهور میانه‌روی ایران ـ که به زبان عربی نیز تسلط کامل دارد ـ کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس می‌توانند انتظار موجی از مواضع مثبت را از سمت ایران داشته باشند.

روحانی که به وی لقب «شیخ دیپلمات» داده شده، اعلام کرده اولویت سیاست خارجی‌اش، تقویت روابط دوستانه و نزدیک با همه همسایگان ایران، به ویژه کشورهای حاشیه خلیج فارس و بالا‌تر از همه، عربستان سعودی، رقیب قدیمی ایران است.

هر گونه بهبود روابط میان تهران و ریاض، می‌تواند تنش‌های فرقه‌ای شدید میان شیعیان و اهل تسنن را در منطقه خاورمیانه کاهش دهد. نزدیکی روابط این دو کشور همچنین می‌تواند به تحقق راهکار مرضی الطرفین برای جنگ داخلی سوریه تبدیل شود که به نوبه خود، به جنگی نیابتی میان ایران و عربستان تبدیل شده است.

البته تحقق این امر آسان نیست: ‌نبود اطمینان میان دو قدرت اصلی منطقه خلیج فارس، بسیار شدید و تفاوت‌های آن‌ها عمیق است و نیروهای تندرو در تهران و ریاض نیز مایل به بهبود روابط دو کشور نیستند. کشورهای عرب منطقه نسبت به برنامه هسته‌ای ایران ابراز نگرانی کرده و ایران و عربستان، از طرف‌های متفاوتی در بحرین، عراق، لبنان و سوریه حمایت می‌کنند.

این مورد آخر، یعنی سوریه، از همه مهم‌تر است. عربستان سعودی از شورشیان سوری حمایت مالی کرده و سلاح در اختیار آن‌ها می‌گذارد؛ در حالی که ایران از دولت سوریه که متحد دیرین این کشور است، حمایت می‌کند.

با این حال، از آنجا که اختلافات این دو کشور بسیار عمیق است، هرگونه بهبود روابط میان آن‌ها، تبعات مثبت مهمی نیز به همراه دارد. «تریتا پارسی»، رئیس شورای ملی ایرانیان آمریکا در این زمینه می‌گوید: «ایجاد یک درک متقابل میان ایران و عربستان سعودی، برای نتیجه درگیری‌ها در سوریه از تفاهم میان آمریکا و روسیه نیز تعیین کننده‌تر است».

روحانی عربستانی‌ها را به خوبی می‌شناسد، زیرا با آن‌ها مذاکره کرده و نخستین توافقنامه امنیتی جمهوری اسلامی را نیز در سال ۱۹۹۸ با آن‌ها به امضا رسانده است. وی در نخستین کنفرانس مطبوعاتی پس از انتخابات ریاست جمهوری ‌بر اهمیت روابط دوستانه و برادرانه با عربستان تأکید کرد.

در مورد سوریه، روحانی می‌تواند ‌‌برای بهبود بخشیدن به روابط با کشورهای منطقه، به حل بحران سوریه کمک کند. روابط مثبت با عربستان، می‌تواند به تأمین یکی از اهداف مهم ایران کمک کند: تضمین داشتن کرسی در کنفرانس صلح سوریه در ژنو که احتمالاً ماه سپتامبر برگزار می‌شود.

به هر حال، با وجود حمایت ایران از سوریه، تهران از برخی هزینه‌های این حمایت، از جمله تیره شدن روابط با کشورهای عرب منطقه و گروه‌های فلسطینی نیز آگاه است و تلاش دارد تا به حل و فصل بحران در این کشور کمک کند.

اما در میان تحلیلگران، هرچند برخی بر این باورند که تهران باید برای بهبود روابط با کشورهای منطقه به کلی دست از حمایت سوریه بردارد، برخی نیز بر این باورند که ایران و عربستان باید برای پایان دادن به جنگ سرد موجود میان خود، موضوع سوریه را به حاشیه برانند. اسکات لوکاس، کار‌شناس مسائل ایران در دانشگاه بیرمنگام می‌گوید، بسیار خوش‌بینانه است که گمان کنیم نزدیکی ایران و عربستان، به گشایشی در موضوع سوریه منجر می‌شود.

به هر حال، شماری از تحلیلگران استدلال می‌کنند، روحانی بر خلاف احمدی‌نژاد، سیاست مثبتی نسبت به منطقه در پیش خواهد گرفت و از مواضع و اقدامات تحریک آمیز دوری خواهد کرد. تریتا پارسی در این زمینه اشاره می‌کند که روحانی مورد تأیید هاشمی رفسنجانی و خاتمی است که هر دو از طلایه‌داران بهبود روابط با کشورهای منطقه خلیج فارس در دهه ۱۹۹۰ بودند.

با ‌وجود این، مسأله اعتماد، همچنان به عنوان موضوعی جدی وجود دارد. شخص حسن روحانی در منطقه خلیج فارس به عنوان یک طرف گفت‌و‌گوی قابل اعتماد، مورد احترام است؛ اما از آنجا که وی به عنوان رئیس جمهور با محدودیت‌هایی روبه‌روست، همچنان نگرانی‌هایی میان مقامات کشورهای منطقه وجود دارد.

به این ترتیب، در صورت آغاز هر گونه روند نزدیکی روابط میان ایران و عربستان، چنین روندی آرام و آهسته به پیش خواهد رفت.