آیا پدیده ال‌نینو در ایران آغاز شده است؟/ آب و هوای قرمز!

 به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ برای بخش‌هایی از ایران با هشدارهای جدی هواشناسی آغاز شده است. سازمان هواشناسی با صدور هشدار قرمز از تشدید فعالیت سامانه بارشی در چند استان خبر داده و نسبت به بارندگی شدید، رعدوبرق، تگرگ، وزش باد شدید و بارش برف در ارتفاعات هشدار داده است. 

بر اساس هشدار صادرشده، شمال و نیمه شرقی خوزستان، جنوب و شرق لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و بخش‌هایی از کردستان در معرض فعالیت شدید این سامانه قرار دارند. برای یکشنبه ۱۷ آبان نیز ادامه شرایط مخاطره‌آمیز در چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد پیش‌بینی شده است. در کنار این استان‌ها، تهران، البرز، قزوین، کرمانشاه، ایلام، زنجان، آذربایجان غربی و بخش‌هایی از مرکز و شمال کشور نیز در محدوده هشدار نارنجی قرار گرفته‌اند.

 تهران؛ هشدار قرمز و نگرانی از سیلاب در پایتخت نیز شرایط جوی به اندازه‌ای جدی ارزیابی شده که مدیریت بحران نسبت به احتمال وقوع سیلاب و خسارت‌های گسترده هشدار داده است. علی نصیری، رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، با اشاره به هشدار قرمز هواشناسی برای روزهای شنبه و یکشنبه، از احتمال بالا آمدن آب رودخانه‌ها، جاری شدن روان‌آب‌ها، آب‌گرفتگی معابر و حتی طغیان برخی رودخانه‌ها و کانال‌ها خبر داده است. نکته قابل توجه اینکه خطر فقط به رودخانه‌های دائمی محدود نمی‌شود؛ حتی مسیرهایی که در شرایط عادی خشک هستند نیز ممکن است در پی بارندگی شدید با حجم قابل توجهی از روان‌آب مواجه شوند. به همین دلیل، مدیریت بحران از شهروندان خواسته است از ترددهای غیرضروری، حضور در حاشیه رودخانه‌ها و مسیل‌ها و فعالیت‌های کوهنوردی در روزهای پیش‌رو خودداری کنند. 

پای ال‌نینو در میان است؟

 درست در همین روزها، اخبار و گزارش‌های علمی بین‌المللی از تقویت پدیده ال‌نینو حکایت دارند؛ پدیده‌ای که می‌تواند الگوهای بارش و دمایی را در نقاط مختلف جهان تغییر دهد. ال‌نینو زمانی شکل می‌گیرد که دمای سطح آب در بخش‌های مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کند. این تغییر صرفاً محدود به همان منطقه نمی‌ماند و از طریق تغییر گردش عمومی جو، می‌تواند بر الگوهای آب‌وهوایی مناطق دوردست نیز اثر بگذارد.

 بر اساس گزارش هشتم اکتبر ۲۰۲۶ مرکز پیش‌بینی اقلیم آمریکا (NOAA) ، ال‌نینو همچنان در حال تقویت است و احتمال تداوم وضعیت قوی تا بسیار قوی آن در ماه‌های آینده بیش از ۸۳ درصد برآورد شده است. در همین گزارش، احتمال ثبت یکی از رویدادهای تاریخی ال‌نینو از سال ۱۹۵۰ تاکنون نیز مطرح شده است. سازمان جهانی هواشناسی نیز در گزارش سوم سپتامبر خود اعلام کرده بود که این پدیده در ماه‌های آینده تقویت خواهد شد و می‌تواند خطر وقوع رخدادهای حدی آب‌وهوایی، از جمله سیل، خشکسالی و گرمای شدید را در مناطق مختلف جهان افزایش دهد. 

در گزارش اکتبر این سازمان نیز تغییرات قابل توجه در الگوهای بارش و دمایی جهان مورد تأکید قرار گرفته است. آیا بارندگی‌های ایران با این پدیده ارتباط دارند؟ اینجا همان نقطه‌ای است که ماجرا جذاب‌تر می‌شود. از یک سو، جهان با یکی از قوی‌ترین رویدادهای ال‌نینویی پیش‌بینی‌شده در دهه‌های اخیر مواجه است و از سوی دیگر، ایران در میانه پاییز با سامانه بارشی قدرتمندی روبه‌رو شده که در برخی مناطق هشدار قرمز و نگرانی از سیلاب به دنبال داشته است. رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران نیز در اظهاراتی درباره تغییرات بارشی در جهان، بخشی از این تحولات را مرتبط با پدیده ال‌نینو و تغییرات اقلیمی دانسته و به تأثیر گرم‌شدن آب اقیانوس آرام بر تغییر الگوهای بارندگی اشاره کرده است. 

 ال‌نینو فقط بارندگی بیشتر  نیست

البته ال‌نینو به معنای بارندگی بیشتر در همه نقاط جهان نیست. این پدیده در برخی مناطق احتمال بارش‌های سنگین‌تر و در برخی مناطق دیگر احتمال خشکسالی را افزایش می‌دهد. موقعیت جغرافیایی، فصل، وضعیت اقیانوس‌های دیگر و آرایش سامانه‌های جوی نیز در تعیین پیامدهای آن نقش دارند. به همین دلیل، بررسی ارتباط میان بارندگی‌های اخیر ایران و ال‌نینو نیازمند توجه به نقشه‌های گردش جو، مسیر انتقال رطوبت و داده‌های بارش منطقه‌ای است؛ موضوعی که می‌تواند تصویر دقیق‌تری از سهم این پدیده در شرایط جوی کشور ارائه دهد.

در این میان پرسش مهمی که مطرح می شود این است که  پاییز متفاوتی در انتظار ایران است؟ به گفته کارشناسان، آنچه اکنون در حال رخ دادن است، مجموعه‌ای از نشانه‌های قابل توجه اقلیمی و هواشناسی را کنار هم قرار داده است؛ ال‌نینویی که در اقیانوس آرام قدرت می‌گیرد، تغییراتی که مراکز معتبر هواشناسی جهان درباره الگوهای بارش پیش‌بینی می‌کنند و سامانه‌ای که در میانه آبان، بخش‌هایی از ایران را با هشدار قرمز و خطر سیلاب مواجه کرده است.

پرسش دیگر این که  آیا این هم‌زمانی صرفاً یک اتفاق جوی است یا باید آن را در چارچوب تغییرات بزرگ‌تر اقلیمی بررسی کرد؟ پاسخ این پرسش را داده‌های هواشناسی هفته‌ها و ماه‌های آینده روشن‌تر خواهد کرد. اما یک موضوع از همین حالا اهمیت دارد: در شرایطی که احتمال وقوع بارش‌های سنگین و سیلاب در بخش‌هایی از کشور وجود دارد، آمادگی دستگاه‌های اجرایی و توجه مردم به هشدارهای رسمی هواشناسی بیش از هر زمان دیگری ضروری است. شاید پاییز ۱۴۰۵ یکی از فصل‌هایی باشد که بار دیگر اهمیت پیوند میان تغییرات اقلیمی جهانی و زندگی روزمره مردم را به ما یادآوری می‌کند.

سجاد مهدیخانی