اروپا دو مرکز فناوری پهپادی می‌سازد؛ از شکار پهپاد تا حفاظت از کابل‌های زیردریایی

به گزارش خبرنگار تابناک، اروپا دیگر تهدید پهپادها را فقط مسئله‌ای مربوط به میدان نبرد نمی‌داند. پروازهای ناشناس در نزدیکی فرودگاه‌ها، تأسیسات نظامی و زیرساخت‌های حساس، نگرانی تازه‌ای برای کشورهای اروپایی ایجاد کرده است؛ نگرانی‌ای که حالا از آسمان به زیر آب هم رسیده است. اتحادیه اروپا در ۸ آبان ۱۴۰۵ از ایجاد دو مرکز فناوری پهپادی در لتونی و هلند خبر داد؛ دو مرکزی که قرار است فناوری‌های بدون سرنشین و سامانه‌های مقابله با آنها را از مرحله طراحی و آزمایش به عرصه استفاده عملیاتی نزدیک کنند.

انتخاب این دو کشور تصادفی نیست. لتونی در همسایگی روسیه قرار دارد و از زمان آغاز جنگ اوکراین، یکی از کشورهای فعال در توسعه پهپادهای نظامی و سامانه‌های مقابله با آنها بوده است. هلند هم به دلیل موقعیت دریایی و زیرساخت گسترده بندری، مأموریت متفاوتی دریافت کرده؛ حفاظت از بنادر، بستر دریا و تأسیساتی که بخش مهمی از ارتباطات و انتقال انرژی اروپا به آنها وابسته است.

این دو مرکز قرار است از سال ۲۰۲۷ توسعه پیدا کنند و در قالب برنامه مشترک اتحادیه اروپا، صنعت دفاعی، مراکز تحقیقاتی و نیروهای مسلح را کنار هم قرار دهند. هدف فقط نمایش پهپادهای جدید نیست؛ قرار است فناوری‌ها در محیط واقعی آزمایش شوند، نقاط ضعف آنها مشخص شود و ارتش‌های اروپایی بتوانند درباره خرید و استفاده از سامانه‌ها بر اساس نتایج آزمایش تصمیم بگیرند.

لتونی؛ میدان آزمایش پهپادها و شکارچیان آنها

مرکز لتونی در منطقه آموزشی نظامی سِلیا (Sēlija) شکل می‌گیرد؛ منطقه‌ای که پیش از اعلام طرح جدید اتحادیه اروپا نیز به یکی از محل‌های آزمایش فناوری‌های بدون سرنشین ناتو تبدیل شده بود. مأموریت این مرکز به پهپادهای هوایی محدود نیست و سامانه‌های زمینی بدون سرنشین و فناوری‌های مقابله با پهپاد را هم در بر می‌گیرد.

در این مرکز قرار است تجهیزات مختلف از نظر توانایی کشف، شناسایی، رهگیری و انهدام پهپادها بررسی شوند. تفاوت این مراحل اهمیت زیادی دارد. یک سامانه ممکن است بتواند حضور پهپاد را روی نمایشگر نشان دهد، اما در تشخیص نوع آن یا تعیین موقعیت دقیقش عملکرد مناسبی نداشته باشد. سامانه دیگری ممکن است هدف را شناسایی کند، ولی نتواند به‌موقع آن را متوقف کند. آزمایش میدانی قرار است همین فاصله میان ادعای سازنده و عملکرد واقعی تجهیزات را مشخص کند.

ناتو پیش از این نیز در منطقه سلیا میدان نوآوری برای سامانه‌های بدون سرنشین راه‌اندازی کرده بود. نخستین برنامه آزمایش و ارزیابی این مجموعه از ۱۸ تا ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ برگزار شد و شرکت‌های دفاعی کشورهای عضو ناتو و اوکراین در آن حضور داشتند. در این آزمایش‌ها، پهپادها و سامانه‌های مقابله با آنها در شرایط میدانی بررسی شدند؛ حتی امکان پرواز رهگیرهای پرسرعت و آزمایش برخی تجهیزات جنگ الکترونیک نیز فراهم بود.

اهمیت این آزمایش‌ها در تجربه‌ای است که جنگ اوکراین در اختیار صنایع دفاعی اروپا گذاشته است. در این جنگ، پهپادهای کوچک و ارزان‌قیمت به ابزار شناسایی، حمله و هدایت آتش تبدیل شده‌اند. در مقابل، استفاده از موشک‌های گران‌قیمت برای مقابله با هر پهپاد، از نظر اقتصادی و عملیاتی همیشه منطقی نیست. ارتش‌ها به دنبال روش‌هایی هستند که بتوانند تهدید را با هزینه کمتر و سرعت بیشتر شناسایی و متوقف کنند.

در میدان سلیا، شرکت‌ها فرصت دارند فناوری‌های خود را در شرایطی نزدیک‌تر به محیط نظامی آزمایش کنند؛ نه صرفاً در سالن نمایشگاه یا محیط کنترل‌شده آزمایشگاهی. برای کشورهای اروپایی که با تهدید پرواز پهپادهای ناشناس در نزدیکی مرزها و تأسیسات حساس روبه‌رو هستند، چنین محیطی می‌تواند به انتخاب دقیق‌تر تجهیزات و کاهش زمان ورود آنها به خدمت کمک کند.

هلند؛ جبهه جدید حفاظت از زیرساخت‌های زیر آب

مرکز دوم در منطقه اسخیفنینگن (Scheveningen) هلند مستقر خواهد شد و مأموریتی کاملاً متفاوت دارد. تمرکز این مرکز بر سامانه‌های دریایی بدون سرنشین، حفاظت از بستر دریا و مقابله با تهدیدهایی است که کابل‌ها، خطوط لوله، بنادر و دیگر زیرساخت‌های حیاتی زیر آب را هدف قرار می‌دهند.

کابل‌های زیردریایی ستون فقرات ارتباطات بین‌المللی هستند. بخش بزرگی از تبادل داده میان کشورها از طریق همین کابل‌ها انجام می‌شود و خطوط لوله نیز در انتقال انرژی نقش دارند. آسیب‌دیدن چنین تأسیساتی می‌تواند فراتر از یک حادثه محلی، ارتباطات یا تأمین انرژی چند کشور را تحت تأثیر قرار دهد. اروپا پس از چند حادثه مشکوک در دریای بالتیک و شمال اروپا، حساسیت بیشتری نسبت به امنیت این زیرساخت‌ها پیدا کرده است.

در این حوزه، تهدید الزاماً یک زیردریایی نظامی بزرگ نیست. شناورهای کوچک بدون سرنشین، زیردریایی‌های خودکار، تجهیزات غواصی و سامانه‌های رباتیک می‌توانند برای شناسایی، نزدیک‌شدن به تأسیسات یا انجام عملیات خرابکارانه استفاده شوند. شناسایی چنین فعالیت‌هایی در محیط زیر آب دشوار است؛ زیرا برخلاف آسمان، امکان استفاده از رادارهای متعارف برای پایش مستقیم وجود ندارد و نیروهای دریایی باید به ترکیبی از حسگرهای صوتی، تجهیزات تصویربرداری زیرآبی، شناورهای بدون سرنشین و سامانه‌های پایش متکی باشند.

قرار است مرکز هلند فناوری‌های مرتبط با شناسایی و مقابله با این تهدیدها را آزمایش کند. این مأموریت با طرح SeaSEC در هلند نیز ارتباط دارد؛ ابتکاری که بر امنیت دریا و زیرساخت‌های حیاتی زیر آب متمرکز است. وزارت دفاع هلند اعلام کرده است که این مرکز با همکاری کشورهای اروپایی، مراکز علمی و شرکت‌های صنعتی توسعه پیدا می‌کند.

انتخاب هلند برای این مأموریت، از نظر جغرافیایی و اقتصادی قابل درک است. این کشور یکی از مراکز مهم تجارت دریایی اروپا را در اختیار دارد و بنادر آن در ارتباطات تجاری و انرژی منطقه نقش دارند. حفاظت از زیرساخت‌های دریایی برای کشوری با چنین موقعیتی فقط یک موضوع نظامی نیست؛ مستقیماً با امنیت اقتصادی و استمرار فعالیت‌های تجاری ارتباط دارد.

اتحادیه اروپا و ناتو؛ تقسیم کار برای سرعت‌دادن به فناوری

این دو مرکز در چارچوب پروژه اروپایی DECODER شکل می‌گیرند؛ برنامه‌ای که نام کامل آن Drone and Counter-Drone European Resolve است. هدف این پروژه، کمک به کشورهای اروپایی برای توسعه، افزایش ظرفیت تولید و استقرار پهپادها و سامانه‌های مقابله با آنهاست. این برنامه در چارچوب پروژه‌های دفاعی مورد علاقه مشترک اروپا تعریف شده و می‌تواند از ابزارهای حمایتی اتحادیه اروپا در حوزه صنایع دفاعی استفاده کند.

آژانس دفاعی اروپا نیز در ۷ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد که در سال ۲۰۲۷ تمرین‌ها و آزمایش‌های عملیاتی تازه‌ای برای توسعه این دو مرکز برگزار خواهد کرد. قرار است نیازهای واقعی نیروهای مسلح، توان شرکت‌های فناوری و نتایج آزمایش‌های میدانی در یک مسیر مشترک قرار بگیرند. این آژانس همچنین بر تدوین روش‌های هماهنگ برای آزمایش و ارزیابی تجهیزات تأکید کرده است؛ اقدامی که می‌تواند مقایسه سامانه‌های مختلف و استفاده مشترک ارتش‌های اروپایی از آنها را آسان‌تر کند.

نکته مهم، ارتباط این مراکز با شبکه نوآوری ناتو است. میدان آزمایش پهپادی در لتونی و مرکز آزمایش فناوری‌های دریایی در هلند، در کنار ظرفیت‌های آزمایشی ناتو فعالیت خواهند کرد. هدف اعلام‌شده این است که اتحادیه اروپا و ناتو از امکانات و تجربه یکدیگر استفاده کنند و به جای ساخت مجموعه‌های موازی و تکراری، نتایج آزمایش‌ها و روش‌های ارزیابی را تا حد امکان به اشتراک بگذارند.

در این برنامه، ۲۸ کشور همکاری خواهند داشت. این مشارکت به معنای آن نیست که همه این کشورها تجهیزات خود را در دو مرکز مستقر می‌کنند یا فرماندهی مشترکی برای عملیات نظامی شکل گرفته است؛ موضوع اصلی، همکاری در توسعه فناوری، آزمایش، ارزیابی و استانداردسازی سامانه‌هاست.

اوکراین؛ تجربه‌ای که اروپا نمی‌خواهد نادیده بگیرد

یکی از عوامل مهم در شکل‌گیری این برنامه، تجربه عملی اوکراین است. جنگ این کشور نشان داده که پهپادهای کوچک و نسبتاً ارزان می‌توانند در مقیاس گسترده به کار گرفته شوند و حتی سامانه‌های پدافندی پیشرفته را با چالش روبه‌رو کنند. سرعت تغییر فناوری نیز به اندازه‌ای است که یک پهپاد یا روش مقابله با آن ممکن است ظرف چند ماه کارایی خود را از دست بدهد.

اروپا می‌خواهد فاصله میان توسعه یک فناوری و ورود آن به یگان‌های نظامی را کوتاه کند. در مدل سنتی، یک شرکت محصولی را طراحی می‌کند، مراحل طولانی ارزیابی و خرید طی می‌شود و پس از چند سال تجهیزات به دست نیروها می‌رسد. اما در حوزه پهپادها، سرعت تغییرات اجازه نمی‌دهد ارتش‌ها همیشه منتظر چرخه‌های طولانی خرید و توسعه بمانند.

ایجاد مراکز آزمایش مشترک می‌تواند بخشی از این مشکل را حل کند. شرکت‌های کوچک و استارتاپ‌ها به محیطی برای آزمایش محصول دسترسی پیدا می‌کنند، ارتش‌ها فناوری‌ها را در شرایط نزدیک به مأموریت واقعی می‌سنجند و نتایج آزمایش‌ها می‌تواند به اصلاح محصول یا تصمیم‌گیری برای خرید منجر شود. البته ایجاد این مراکز به‌تنهایی تضمین‌کننده برتری فناوری اروپا نیست؛ کیفیت تجهیزات، توان تولید انبوه، هزینه و سرعت تأمین قطعات همچنان تعیین‌کننده خواهند بود.

اروپا با دو مرکز جدید در واقع دو مسئله متفاوت را دنبال می‌کند: در شرق، مقابله با پهپادهایی که می‌توانند از مرز عبور کنند یا به تأسیسات نظامی نزدیک شوند؛ در شمال غرب، حفاظت از زیرساخت‌هایی که بخش مهمی از اقتصاد و ارتباطات این قاره به آنها وابسته است. اگر این مراکز بتوانند فناوری‌های آزمایش‌شده را به تجهیزات قابل استفاده در یگان‌های نظامی تبدیل کنند، اروپا یک گام به شبکه دفاعی هماهنگ‌تری نزدیک می‌شود. اما نتیجه واقعی این برنامه را باید در سال‌های آینده و در عملکرد سامانه‌هایی دید که از این میدان‌های آزمایش بیرون می‌آیند، نه صرفاً در مراسم افتتاح و اعلام همکاری‌ها.