واژه های زیست شناسی در کتب درسی تغییر کرد

مصوبات فرهنگستان در کتاب‌های درسی اعمال شد، برخی از واژه های زیست شناسی تغییر یافت و همین موضوع انتقاد دبیران و کارشناسان زیست شناسی را در پی داشت.

به گزارش مهر، نامه اعتراضی در شبکه های اجتماعی در حال بازنشر است، نامه ای از سوی جمعی از فرهنگیان یا جمعی از دبیران و کارشناسان زیست شناسی که نسبت به جایگزینی واژگان در کتاب زیست شناسی اعتراض دارند.

جمعی از کارشناسان و دبیران زیست شناسی سراسر کشور با امضای طوماری اعتراضی،به جایگزینی واژگان نامانوس و نامتعارف در کتابهای این درس واکنش نشان داده و خواستار اصلاح مجدد این کتابها شدند. این نامه در ذیل آمده است:

در این نامه که در اعتراض به جایگزینی گسترده لغات نامانوس به جای واژگان زیست شناسی منتشر شده ضمن تاکید بر اینکه امضاءکنندگان نامه همگی کارشناسان زیست شناسی با مدارک تحصیلی لیسانس، فوق لیسانس و دکتری هستند، آمده است:

اقدام هیئت تالیف را مبنی بر تغییراصطلاحات علمی زیست شناسی در کتاب زیست شناسی پایه دهم، آن هم در حجم وسیع و به صورت آنی و غیرمسئولانه، به شدت مورد انتقاد قرار داده و از شما مقام مسئول تقاضا داریم که هر چه سریع‌تر نسبت به این اقدام ناروا واکنشی درخور ارائه دهید.

تبصره۱: دلایل اعتراض به این روند در ۲۵بند زیر ذکر شده است.

تبصره۲: فایل کامل اسامی معترضین بصورت مجزا ودرفایل pdf می باشد که در صورت لزوم به رویت شما مقام مسئول خواه درسید.

دلایل نارضایتی همکاران در بکارگیری این معادل ها:

۱-مشترک بود زبان علمی در همه کشورها و غیر علمی بودن معادل‌سازی آنها، چرا که این عمل باعث ناآشنایی و عدم توانایی درک درست دانش‌آموزان و دانشجویان از تحقیقات جدید وعلم روز دنیا است.

۲-آسیب دانش‌آموزان پس از ورود به دانشگاه، چرا که به علت گستردگی بسیار زیاد منابع علمی دانشگاهی ممکن و عاقلانه نیست که آنجا نیز کلمات جایگزین استفاده شود وهمچنین مشکل تدریس استادان نیز نیازی به گفتن ندارد.

۳-غیر کارشناسانه بودن معادل‌های فارسی اصطلاحات علمی که بعضا مضحک و ناشیانه و تنها با هدف ترجمه تحت الفظی جایگزین شده‌اند.

۴-نامانوس بودن واژه‌های معادل (مثل دنا بجایDNA) و غیر پارسی بودن بیشتر معادل‌های تعیین شده

۵-عدم بکار گیری آنها در متون دانشگاهی و مطمئنا عدم کاربرد چنین اصطلاحاتی توسط اساتید دانشگاه‌ها

۶-تاثیر معکوس بر میزان فراگیری علوم در دانش‌آموزان به علت ایجاد دوگانگی در کلماتی که از سال هفتم با آنها آشنا شده‌اند.

۷-کاهش توانایی رقابتی دانش‌آموزان در آزمون‌های علمی بین‌المللی مثلا المپیاد

۸-غیر علمی وغیر اخلاقی بودن ترجمه نام‌ها و واژگان علمی که اکثرا از اسامی‌خاص و غیر قابل تغییراند.

۹-کاهش انگیزه‌های تحقیقاتی و جستجوگرانه دانش‌آموزان از کتب مرجع ومقالات علمی

۱۰-عدم توانایی دانش‌آموزان و دانشجویان برای انتقال نتایج تحقیقات احتمالی خود به دنیا ودور ماندن بیش از پیش از قافله جهانی علم

۱۱-ناهماهنگی میان آموزش علوم در دوره‌های اول و دوم متوسطه بطوری که در دوره اول این واژه‌ها بدون معادل بکار رفته‌اند در حالی که در دوره دوم فقط معادل‌هایشان مطرح است.

۱۲-تمرکز دانش‌آموزان بر روی معادلهای فارسی موجب دور شدن از جنبه علمی مباحث زیستی شده و در نهایت منجر به عقب ماندگی علمی آینده سازان جامعه خواهد شد.

۱۳-بی توجهی به نظر کارشناسی اساتید و دبیران زیست شناسی که خود نشان از بی اهمیت دانستن و بی اعتمادی به آنهاست و همچنین نشان از بی تدبیری در این عمل می‌باشد.

۱۴-اجبار دبیران برای بکارگیری واژه‌هایی که هیچ درک علمی از آنها ندارند موجب کاهش توانایی تفهیم عمیق تر این مفاهیم خواهد شد.

۱۵-بیان دستوری و اجباری لغات بدون توجه به مسیر عاقلانه تغییر واژه‌ها یعنی بیان واژه جدید، مشورت، توجه به اقبال عمومی و در نهایت جایگزینی

۱۶ –ایجاد حفره ای عمیق بین دانش‌آموختگان قدیم و جدید که مانع انتقال درست اطلاعات و همکاری قشر جوان و باتجربه د رزمینه مطالب علمی شده و همین مورد به تنهایی میتواند ضربه ای جبران ناپذیر به پیکر علم در این مملکت وارد کند.

۱۷-برای خلق این واژه‌ها از ریشه‌هایی استفاده شده که برای خود ما فارسی زبانان هیچ مفهومی ندارد. مثلا در تولید واژه بنلاد برای واژه کامبیوم،بن یعنی ریشه ولی لاد چه معنایی دارد؟ یا کریچه بر اساس چه ریشه‌ای تولید شده؟

۱۸-این که واژه ای که در زبان لاتین مفهوم خاصی دارد الزاما پس از ترجمه تحت‌اللفظی همان معنا را نخواهد داشت.

۱۹-تعداد واژه‌های تغییر یافته بسیار زیاد بوده و بکارگیری آنها در این وسعت غیر ممکن به نظر میرسد.

۲۰-بر گرداندن اصطلاحات علمی به نظر یکی از نقشه‌های نرم دشمنان علم و دانش و پیشرفت کشور می‌باشد. در زمانی‌که شعار بومی کردن علم و تولید علم توسط مسولین تراز اول سرداده می‌شود، چگونه میتوان علوم پایه را نادیده گرفت؟ آیا دانش‌آموزان و دانشجویان ما نباید به علوم قبلی اشراف داشته باشند. آیا نباید با زبان علمی آشنایی داشته باشند؟ چگونه میتوانند به رشد علمی نایل آیند؟ ایا حذف اصطلاحات علمی رشد دانش‌آموزان و دانشجویان را باکندی مواجه نمی‌کند؟

۲۱-به نظر می‌رسد مافیای آموزش کشور فکر این مسئله را نیز کرده‌اند ومی‌خواهند کلاس‌های آموزش زبان تخصصی هم در آموزشگاه‌های خود دایر کنند.

-همه خوب میدانیم برخوردهای نسنجیده درحوزه تالیف کتب می‌تواند مانع بزرگی در رشد و شکوفایی کشور عزیزمان باشد. باشد که همه در این همراهی تلاش کرده و مانع از تغییر طوفانی مفاهیم زیست‌شناسی شویم زیرا که این فرایند طوفانی می‌تواند بر علم زیست شناسی و مفاهیم فارسی اثر مخربی داشته باشد.

۲۲-درفرایند تغییر، مفاهیم معادل باید به گونه‌ای انتخاب شوند که بار علمی لازم را داشته و در توسعه و تعمق آن مفهوم در آموزش زیست شناسی به دبیران و دانش‌آموزان عزیز کمک کند.

۲۳-این فرایند به کارگروهایی مجرب و وارسته نیاز داشته که دیدی عمیق در دو حوزه زبانشناسی و زیست شناسی داشته باشند و بتوانند در ارج‌گذاری به هر دو بخش زیست شناسی و فارسی مهم واقع شوند.

۲۴-فرایند پاسداشت زبان پارسی باید به گونه‌ای طراحی و اجرا شود که آسیبی به مفایم بنیادی زیست شناسی وارد نکرده و علاقه مندی دانش‌آموزان و مدرسان را در جهت آموزش مفاهیم به دو شکل لاتین وفارسی فراهم آورد. این فرایند آموزش نباید به هر کدام از مفاهیم زیست شناسی به زبان علمی و فارسی لطمه وارد کرده و منجر به تاثیر منفی در آموزش زیست شناسی کشور عزیزمان فراهم گرداند.

۲۵-دانش‌ آموختگان زیست شناسی در دبیرستان باید در هر دو حوزه زیست و مفاهیم فارسی مرتبط با زیست شناسی آنچنان قوی باشند که در ادامه آموزش زیست شناسی در مقاطع بالاتر دچار مشکل خاصی نشده و در عین حال بر خود افتخار کنند که در کنار مفاهیم علمی برداشته های زبان فارسی خود افزوده‌اند. انچه مهم است آن است که این فرایند باید به تدریج نهادینه شده و جامعه علمی با آن مانوس و همراه شود. باشد که جامعه علمی کشور و خردورزان و بزرگان در حوزه تالیف کتب زیست شناسی به این همسویی لازم اما تدریجی توجه ویژه نموده و علاقه هر چه بیشتر دانش‌آموزان را به علم شیرین زیست شناسی و ادبیات کهن فارسی فراهم گردانند.

در پایان یادآور می‌شوییم که ما مسلمانیم و پیامبر گرامی ما فرموده‌اند (علم را بجویید ولو در چین باشد) و آیا تنها برداشتی که از این حدیث می توان داشت جز این است که نگاه نکنید علم کجاست و به چه زبانی است؟ هدف علم آموزی باشد نه ظواهر.

براساس دستور و ابلاغیه لازم الاجرا ریاست جمهوری و قابل پیگیری توسط سازمان بازرسی کشور امسال باید مصوبات فرهنگستان ادب فارسی در کتاب های درسی وارد شود و کلیه اصطلاحاتی غیر فارسی (لاتین، انگلیسی و...)  که در فرهنگستان معادل مصوب دارند باید از کتاب ها حذف و مصوب فرهنگستان جایگزین آنها شوند.همین نامه موجب  تغییراتی در کتاب زیست شناسی شده است.

نمونه ای از واژه های جدید:

میتوکندری: راکیزه

کروموزوم: فام تن

فتوسنتز : فروغ آمایی

آپاندیس: آویزه

آویز آماس: آپاندیسیت یا عفونت آپاندیس

آنابولیسم: فراگشت

کاتابولیسم: فروگشت

متابولیسم: دگر گشت

آمیلوپلاست: نشادیسه

آنتی دیورتیک: پاد پیشابی

کپسول بومن: پوشینه بومن

سانتریول: میانک

سانتروزوم: میان تن

دندریت: دارینه

دیاپدز: تراگذری

اپی گلوت: برچاکنای

واکوئل: کریچه

اگزوسیتوز: برون رانی گلومرول : کلافک

هماتوکریت: خون بهر

لیزوزوم: کافنده تن

میوگراف: ماهیچه نگار

نفرون: گردیزه

نوروگلیا: پی بان

پیرنوئید: دانک

ریبوزوم: رناتن

اسپیرومتر: دم سنج

بنا به اظهار محمود امانی طهرانی، مدیرکل دفتر تالیف کتاب‌های درسی ابتدایی و متوسطه نظری، بررسی کتاب‌های تازه‌ تالیف پایه دهم دوره دوم متوسطه، از نظر کاربست واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی و جایگزینی آن‌ها با واژه‌های غیر مصوب موجود در کتاب‌های درسی، در دستور کار قرار گرفته است. برای انجام این کار از همکاری گروه‌های آموزش زبان و ادبیات فارسی و واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی استفاده می‌شود. تاکنون کتاب‌های فارسی، ریاضی و ‌آمار، هندسه، زیست‌شناسی و ریاضی (رشته ریاضی ـ تجربی) از این مجموعه بررسی شده‌اند و مقرر شده است مصوبات فرهنگستان در تمامی کتاب‌های این پایه، که بالغ بر ۲۵ جلد است، اِعمال و معادل‌های فارسی مصوب، جایگزین واژه‌های غیر مصوب در کتاب‌های درسی پایه دهم در سال تحصیلی ۹۶-۹۵ شود.