شورای نگهبان مشارکت مردم را می‌خواهد؟/ چرایی سرپیچی از مقررات پیشگیرانه در بحران کرونا / هدف‌گذاری تورمی رؤیای بر باد رفته

به گزارش «تابناک» روزنامه‌های امروز یکشنبه بیستم مهرماه در حالی چاپ و منتشر شد که تصاویر و تیترهای مرتبط با ‏خاکسپاری استاد شجریان در طوس و سومین جلسه رسیدگی به اتهامات محمد امامی در صفحات نخست روزنامه‌های امروز ‏برجسته شده است. ‏

در ادامه تعدادی از یادداشت‌ها و سرمقاله‌های منتشره در روزنامه‌های امروز را مرور می‌کنیم؛‏

چرایی سرپیچی از مقررات پیشگیرانه در بحران کرونا

حسین ایمانی جاجرمی، دانشیار جامعه شناسی توسعه دانشگاه تهران در بخشی از یادداشتی که در شماره امروز ایران منتشر شده ‏نوشت: چرا برخی آدم‌ها از مقررات عمومی سرپیچی می‌کنند و بقیه تابع مقررات هستند؟ یک عامل مهم در اینجا «فردگرایی» در ‏مقابل «جمع گرایی» است. ‏

به‌ نظر برخی روانشناسان برخی جوامع گرایش بیشتری به فردگرایی یعنی باور به اهمیت بیان حس هویت و ترجیح منافع فردی بر ‏منافع جمعی دارند. آدم‌ها در فرهنگ‌های فرد‌گرا تمایل به پس زدن مقررات و نادیده گرفتن تلاش‌های مقامات بهداشت عمومی ‏دارند. هرچه این مقامات می‌کوشند تا با پیام‌های مربوط به خطرات ویروس و تقاضا برای گذشت و نوع دوستی با «تلنگر» رفتار ‏را تغییر دهند، فردگرا‌ها گوش شان بدهکار نیست و به راهی که خود تشخیص می‌دهند می‌روند. اگر گفته شود که زدن ماسک ‏کمک به محافظت از دیگران می‌کند، در فرهنگ‌های فردگرا، آدم‌ها فقط بی‌اعتنایی می‌کنند. قانون در چنین جوامعی نقش اساسی ‏در تنظیم رفتار‌ها دارد. جامعه نمی‌تواند اجازه دهد هرکس هر کاری که خواست انجام دهد و نظم عمومی را از طریق قانون اعمال ‏می‌کند. اما در فرهنگ‌های جمع‌گرا احتمال بیشتری دارد که مردم آنچه را که به نفع همگان است انجام دهند، زیرا منافع جمعی ‏ارزش و اهمیت بیشتری نسبت به منافع فردی دارد. پرسش دوم به مسأله اعتماد و ترس می‌پردازد و اهمیت آن‌ها را می‌پرسد. این ‏دو عامل هم تأثیر‌گذاران مهمی روی رفتار آدم‌ها هستند. در جوامعی که با شکاف‌های سیاسی روبه‌رویند، مردم احتمالاً اعتماد ‏کمتری به‌طرف مقابل می‌کنند و مسائل را از دیدگاه اردو‌های دوست و دشمن می‌بینند. ‏

اگر از مقامی خوششان بیاید به حرف او اعتماد می‌کنند، اما اگر بدشان بیاید، تره هم برای حرف او خرد نمی‌کنند. مسأله خوش بینی ‏و ترس هم هست. مقدار مناسبی از هر دو برای جامعه خوب است، اما اگر هر کدام بیش از اندازه در جامعه شیوع داشته باشند ‏ممکن است مشکلات و صدماتی را سبب شوند. برای مثال در شرایط کرونایی، خوش بینی و گفتن این که حالا طوری نمی‌شود ‏می‌تواند فرد را به سمت ریسک پذیری‌هایی سوق دهد که به شکلی باور نکردنی خطرناک باشد. پرسش سوم به این اشاره می‌کند ‏که چرا اجرای فاصله‌گذاری اجتماعی مشکل است؟ برخی متخصصان رفتاری می‌گویند که ما به اصطلاح «جانوران اجتماعی» ‏هستیم، بدن و ذهن ما برای ارتباط طراحی شده است و همه‌گیری به شکل‌های زیادی علیه غرایز ارتباطی ما عمل می‌کند. ‏

هرچقدر گفته می‌شود از تجمع و شرکت در مراسم گروهی خودداری شود، اما بازهم دیده می‌شود که عده‌ای کار خودشان را ‏می‌کنند. باید قبول کرد که مقاومت در برابر تمایل به گردهم آمدن و پیوند‌های گروهی کار سختی است و به این آسانی‌ها که تصور ‏می‌شود، نیست. پرسش چهارم می‌گوید اگر قانون شکنان در اقلیت هستند چرا نباید نسبت به آن‌ها بی‌تفاوت بود؟ مسأله این است که ‏در معضل جمعی بزرگی، چون همه‌گیری کرونا که اکنون جوامع را گرفتار کرده است سرپیچی از مقررات حتی اگر کم هم باشد ‏فرقی با قانون شکنی تعداد زیادی از آدم‌ها ندارد و قانون شکنان با وجود تعداد کم شان، اثر اقداماتشان بر بقیه وسیع و مخرب خواهد ‏بود. ‏

حال راه چاره چیست؟ یک راه این است که در ابتدا ببینیم جامعه از نظر فرهنگی در چه وضعیتی است؟ آیا ارزش‌های جمع‌گرا ‏حاکم هستند یا در مقابل آن این فردگرایی است که بر جامعه سیطره یافته است. در جامعه جمع‌گرا راه مقابله با بحران کرونا، ‏اعتماد به مردم و سازوکار‌های اجتماعی است. داده‌ها نشان می‌دهند کشوری مثل ژاپن از این طریق موفق شده تا بحران را کنترل ‏کند و دولت کار زیادی جز اعلام هشدار و درخواست همکاری از مردم نکرده است. در جامعه فردگرا، اما باید قانون وارد عمل شود ‏و با افراد خاطی برخورد کند. با این حال در جوامعی که نیاز به سازوکار‌های قانونی دارد افراد از حقوق هم برخوردارند. برای ‏مثال اگر دولت می‌خواهد کسب و کاری بسته شود باید از طریق مناسب جبران خسارت هم برای فردی که از منافع خود گذشته ‏است انجام دهد. ایران با وجود آن که کشوری به نسبت جمع‌گرا محسوب می‌شود، اما در سال‌های اخیر با سلطه پیدا کردن ‏سازوکار‌های سرمایه‌داری و تغییرات ارزشی، بشدت به سوی فردگرایی در حال حرکت بوده است؛ بنابراین در این شرایط باید ‏سیاست‌های مبتنی بر جمع‌گرایی و فرد‌گرایی را در کنار هم برای مقابله با بحران جلو برد. ‏

هدف‌گذاری تورمی رؤیای بربادرفته

سید محمد بحرینیان در سرمقاله امروز روزنامه رسالت نوشت: میانه بهار امسال در روز‌هایی که دلار در ابتدای جریان اوج گرفتن ‏و در آستانه عبور از ۲۰ هزار تومان بوده و قیمت سکه رکورد‌های جدیدی به ثبت می‌رساند، بانک مرکزی و رئیس‌کل آن ‏عبدالناصر همتی از هدف‌گذاری تورمی رونمایی کردند. ‏
‏ به نظر می‌رسد بانک مرکزی در حال پوست‌اندازی بوده و یکی از اصول سه‌گانه بانک‌های مرکزی یعنی تورم و رشد اقتصادی ‏و اشتغال در دستور کار بانک مرکزی قرار گرفت. ‏

بر خلاف هدف‌گذاری‌های متعارف دو یا سه‌درصدی در کشور‌های جهان، هدف‌گذاری تورمی ما ۲۲ درصد با دامنه ۲ درصد اعلام ‏شد. این هدف سیاستی هرچند رقمی کمتر از نصف تورم سال گذشته بود، اما همچنان با تورم یک‌رقمی در بیش از ۹۰ درصد ‏کشور‌های جهان فاصله چشمگیری داشت. بااین‌وجود و علیرغم همین اشکال اساسی، هدف‌گذاری می‌توانست به‌عنوان چراغ ‏راهنمای اقتصاد و فعالان اقتصادی قرار گیرد و ضمن ایجاد آرامش در عموم مردم و اطمینان بخشی نسبت به حفظ سرمایه‌های ‏آن‌ها، در تلاطم‌های اقتصادی، پیامی مثبت به فعالین اقتصادی برای برنامه‌ریزی ارائه دهد. ‏

اکنون به نیمه سال رسیده‌ایم و آمار تورم نقطه‌به‌نقطه فروردین تا شهریور ۱۳۹۹ منتشرشده است. تورم فقط در ۶‌ماهه ابتدایی ‏امسال، در آستانه ۲۲ درصد است و نتیجه آن‌که احتمالا در پایان سال ۹۹، شاهد یکی از رکورد‌های بالای تورم در اقتصاد ایران ‏خواهیم بود. بانک مرکزی بدون توجه به وعده‌های داده‌شده هیچ شفاف‌سازی و اطلاع‌رسانی در خصوص شکست سیاست‌گذاری و ‏برنامه‌ریزی خود ننموده و اهداف جدیدی هم اعلام نکرده است. ماه‌های گذشته و باوجود هشدار‌های کارشناسان و نیز بدون توجه ‏به‌شتاب تورم، در آمار‌ها شاهد انفعال بانک مرکزی در سیاست‌های پولی بوده‌ایم. ‏

از سوی دیگر در تبیین و تعریف عوامل تورم شاهد مغالطه گسترده در میان دولتمردان هستیم. در شرایطی که پایه پولی و نقدینگی ‏عوامل اصلی تورم هستند و در کنار آن انتظارات تورمی جامعه محرک رشد تورمی است، ارائه آدرس غلط و ساده‌انگاری یا ‏فرافکنی در تورم و تنزل آن به گران‌فروشی یا احتکار که خود زاییده سیاست‌های غلط پولی و مالی است سبب پاک کردن ‏راهکار‌های اصیل تورمی است. به نظر می‌رسد گفتمان تحلیل ساختاری تورم بایستی در ادبیات اقتصادی اقتصاددانان و سیاسیون ‏قرار گیرد و راهکار‌های ساده‌ای که بیش از چهار دهه از اجرای آن درده‌ها کشور می‌گذرد به‌عنوان ابزار‌های سیاست پولی و مالی ‏توسط بانک مرکزی و دولت موردپذیرش و اجرا قرار گیرد. رؤیای هدف‌گذاری تورمی به‌سادگی و در انفعال سیاست‌گذاری و ‏برنامه‌ریزی و اجرای بانک مرکزی بر باد رفت و رشد قیمت ارز و قیمت کالا‌ها و خدمات اثرات جبران‌ناپذیری بر اعتماد مردم و ‏فعالین اقتصادی دارد. ‏

شورای نگهبان مشارکت مردم را می‌خواهد؟

حسین سبحانی‌نیا فعال سیاسی اصولگرا طی یادداشتی در شماره امروز آرمان ملی نوشت: ۹ ماه به انتخابات ریاست‌جمهوری مانده ‏و در این مدت کاندیدا‌های مختلفی مطرح می‌شوند و بستگی دارد چه افرادی به میدان بیایند و رقابت‌ها چگونه شروع شود. افراد ‏چه وزنی داشته باشند و موقعیت، جایگاه و دیدگاه آن‌ها چگونه باشد و چگونه به مساله ورود کنند. آیا قدرت کشاندن مردم به پای ‏صندوق‌های رای وجود خواهد داشت یا نه؟ این موارد از جمله مواردی است که باید بعد‌ها به آن پرداخته شود و به نظرم الان زود ‏است که در مورد این مساله بحث کنیم. شاید امروز انگیزه‌ای برای حضور پای صندوق‌های رای وجود نداشته باشد ولی اگر در آن ‏زمان کاندیدای شاخصی از هر دو جناح مطرح شود و شورای نگهبان به‌خوبی در این مرحله ورود کند، همین می‌تواند زمینه‌ساز ‏ایجاد مشارکت و رقابتی خوب در عرصه سیاسی کشور باشد و زمینه حضور مردم پای صندوق‌های رای حتی بیش از پیش فراهم ‏شود. از طرفی در مورد انتخابات مساله حیثیت نظام مطرح است و مشارکت نباید کم باشد. مردم به‌خاطر اعتبار و حیثیت نظام در ‏انتخابات ریاست‌جمهوری شرکت خواهند کرد؛ چرا که انتخابات ریاست‌جمهوری مثل انتخابات منطقه‌ای و محلی یک حوزه ‏انتخابیه نیست و مساله بازتاب در سطح جهان مطرح است. از این‌رو باید موارد مشخصی مورد توجه قرار بگیرند به عوامل ‏مشارکت بالای مردم توجه شود. اگر کاندیدا‌های مطرح‌ از شخصیت‌های قابل‌قبول و موجه سیاسی باشند حضور آن‌ها حتما به ‏مشارکت مردم کمک خواهد کرد.

شعار‌های پوپولیستی به مردم نشان داده که نتیجه‌ای در این رفتار‌های عوام‌فریبانه نیست و به ‏دلیل همین بی‌ثمر بودن مردم از چنین شعار‌ها و رفتار‌های پوپولیستی زده شده‌اند و قشر فرهیخته و تحصیلکرده جامعه به عملکرد ‏و سوابق افراد می‌نگرند. امکان دارد بخشی از مردم از چنین فضا‌هایی تاثیر بگیرند ولی قشر فرهیخته و جریان‌ساز کشور کمترین ‏توجهی به این رفتار‌ها و شعار‌های عوام‌فریبانه ندارند و به رفتار و سابقه کاندیدا در آینده نگاه خواهند کرد. در آینده نزدیک سوابق ‏کاندیدا‌ها و عملکرد آن‌ها مورد توجه مردم خواهد بود و جامعه دیگر صرفا بر اساس شعار‌ها و وعده‌های کاندیدا‌ها رای نخواهد داد. ‏بلکه زین پس مردم با توجه به سابقه، عملکرد و برنامه‌هایی که از نامزد‌های انتخاباتی دارند نسبت به انتخاب یا عدم انتخاب آن‌ها ‏تصمیم‌گیری می‌کنند. مهم این است که شرایط به نحوی پیش برود که جامعه به مشارکت گسترده روی بیاورد. این مساله هم جز با ‏ایجاد رضایت در جامعه از طریق بهبود وضعیت معیشتی و رفاه نسبی به‌دست نمی‌آید. ‏