واكنش يك استاد دانشگاه به «قاتلان خاموش»

مسئول محترم سايت تابناک، سلام
اينجانب به طور اتفاقي مطلبي را تحت عنوان «ظروف يك ‌بار مصرف، قاتلان خاموش» كد خبر 11148 که در تاريخ 2/3/87 بر روي سايت آمده بود، مطالعه کرده و به عنوان يک استاد دانشگاه که متخصص در زمينه بسته بتدي مواد غذايي هستم خود را متعهد ديدم که مطالبي را جهت روشن شدن ذهن افکار خوانندگان اين خبر براي شما ارسال کنم. متاسفانه مطالب گفته شده از طرف يکي از مسئولان ارشد مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران داراي اشتباهاتي است که ضمن ارائه توضيحاتي به ترتيب ذيل خدمتتان عرض مي‌گردد.

1- - پلي استيرن يکي از پليمرهاي مطمئن مي‌باشد که در صنايع بسته بندي مواد غذايي و دارويي در جهان مورد مصرف مي‌باشد. اين پليمر در سه نوع پلي استيرن خالص براي مصارف عمومي (General purpose Polystyrene)، پلي استيرن تقويت شده در برابر ضربه (High Impact Polystyrene) و پلي استيرن اسفنجي (Expandable Polystyrene) مي‌باشد که دو نوع آخري بيشتر در صنايع غذايي بسته بندي مورد استفاده قرار مي‌گيرند. پلي استيرن خالص با وجود شفافيت بسيار خوبي که دارد اما بدليل شکنندگي زياد در صنايع بسته بندي استفاده چنداني ندارد. اما پلي استيرن تقويت شده در برابر ضربه که از اختلاط پلي استيرن با لاستيک پلي بوتاديان بدست آمده و تحت نام تجاري HIPS معروف است در ساخت ليوان‌هاي يکبار مصرف آب خوري و همچنين ظروف کوچک يکبار مصرف حامل محصولات لبني مانند ماست، پنير و خامه استفاده فراواني دارد. استفاده از HIPS در بسته بندي موارد مذکور جهاني مي‌باشد و استفاده آن در صنايع بسته بندي در کشورهاي پيشرفته کاملاً متداول مي‌باشد. پلي استيرن اسفنجي که تحت نام تجاري EPS معروف است از اختلاط پلي استيرن با يک ماده گازي (معمولاً گاز دي اکسيد کربن) يا ماده‌اي که بتواند در اثر حرارت تبديل به گاز شود (معمولاً پنتان نرمال) تهيه مي‌شود. پنتان نرمال داراي نقطه جوش 36 درجه سانتيگراد مي‌باشد و در فرآيند توليد هنگامي که با پلي استيرن (که نقطه ذوبي برابر 240 درجه سانتيگراد دارد) در دستگاه اکسترودر در دمايي نزديک نقطه دوب پلي استيرن مخلوط مي‌شود پنتان نرمال بخار شده و پلي استيرن به صورت اسفنجي در خواهد آمد. بنابراين گفته‌هاي اين مسئول مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران که از هگزان بعنوان ماده اسفنج کننده پلي استيرن نام برده اند کاملاً اشتباه مي‌باشد. ضمناً هگزان در حالت معمولي مايع و داراي نقطه جوشي برابر 69 درجه سانتيگراد مي‌باشد که در خبر مذکور از قول اين مقام محترم هگزان گاز و دماي آزاد سازي آن (که همان نقطه جوش مي‌باشد) 160 درجه سانتيگراد اعلام گرديده است. ضمناً يادآوري مي‌گردد که در حال حاضر ليوان‌هاي يک بار مصرف مورد استفاده در ماشينهاي قهوه و شکلات از جنس پلي استيرن اسفنجي مي‌باشد که بدليل وجود حلقه آروماتيکي در هر واحد تکراري آن هم داراي مقاومت حرارتي و هم بدليل اسفنجي بودن، عايق حرارتي بسيار خوبي مي‌باشد.

2- پلي وينيل کلرايد يا پي وي سي (PVC) يکي از پليمرهاي پرمصرف در صنايع بسته بندي مواد غذايي مي‌باشد که تنها محدويت استفاده آن وجود غلظت منومر آزاد (VCM) در آن مي‌باشد. اگر غلظت منومر آزاد در پي وي سي زير 1 پي پي ام (ppm) باشد اين ماده قابليت استفاده در بسته بندي مواد غذايي را دارد. پي وي سي که غلظت منومر آزاد در آن زير 1 پي پي ام (ppm) باشد بنام پي وي سي گريد غذايي يا Food Grade PVC معروف هستند. در حال حاضر اين مواد در بسته بندي انواع قرص‌هاي دارويي مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
ضمناً دماي غذا حداکثر مي‌تواند تا دماي جوش آب باشد.

با تقديم احترام
عبدالرضا اروجعليان
عضو هيأت علمي دانشکده مهندسي شيمي
دانشگاه صنعتي اميرکبير