نگرانی بازار نفت از تنش در خلیج فارس/سناریوهای پیش‌رو: از بقا تا انسداد هرمز

محمدحسین لطف‌الهی، سرویس انرژی تابناک: در حالی که جهان هنوز در حال هضم اخبار مربوط به محاصره دریایی ونزوئلا و تحولات اوکراین است، کانون تمرکز واشنگتن با سرعتی خیره‌کننده به سمت خلیج فارس تغییر جهت داده است. ترامپ در جمع خبرنگاران تصریح کرد: «ما ایران را زیر نظر داریم. می‌دانید که کشتی‌های زیادی را صرفاً برای محکم‌کاری به آن سمت گسیل داشته‌ایم. ما یک ناوگروه بزرگ  داریم که به آن سو می‌رود و خواهیم دید چه پیش می‌آید.»

شوک قیمتی در بازار اشباع‌شده

بازار نفت که در جلسه معاملاتی پیشین حدود ۲ درصد افت را تجربه کرده بود، بلافاصله به این لفاظی‌های نظامی واکنش هیجانی نشان داد. صبح جمعه، بهای معاملات آتی نفت «برنت» دریای شمال برای تحویل در ماه مارس با ۱.۸ درصد افزایش به ۶۵.۲۰ دلار در هر بشکه رسید. نفت «وست تگزاس اینترمدیت» آمریکا نیز با رشدی مشابه، بشکه‌ای ۶۰.۴۴ دلار معامله شد.

این جهش قیمتی نشان‌دهنده حساسیت فوق‌العاده معامله‌گران به هرگونه خبری است که بوی «اختلال در عرضه» بدهد، حتی در شرایطی که بازار فریاد «مازاد عرضه» سر می‌دهند. ترامپ علاوه بر تهدید نظامی، بار دیگر بر خط قرمز خود تأکید کرد: «تهران نباید برنامه هسته‌ای خود را از سر بگیرد»؛ هشداری که پیش‌تر در مجمع جهانی اقتصاد نیز تکرار کرده بود.

سناریوهای پیش‌رو: از بقا تا انسداد هرمز

آدیتیا ساراسوات، مدیر تحقیقات خاورمیانه و شمال آفریقا در موسسه معتبر ریستاد انرژی، در یادداشتی تحلیلی سه سناریوی محتمل برای آینده جریان نفت ایران ترسیم کرده است:

1. حفظ وضع موجود: تداوم صادرات محدود و کج‌دار و مریز.
2. مذاکره: پیشرفت دیپلماتیک با دولت ترامپ (که در مقطع فعلی بعید به نظر می‌رسد).
3. درگیری نظامی: احتمال قطع کامل صادرات نفتی

ساراسوات معتقد است تاکتیک‌های کلاسیک تهران مانند «تهدید به بستن تنگه هرمز»، اتکا به تجارت با چین و تشدید تنش هسته‌ای همچنان روی میز است، اما این‌بار تهران باید با دقت و وسواس بیشتری محاسبه کند، چرا که هرگونه اشتباه محاسباتی می‌تواند نتیجه معکوس داشته و ماشه جنگی تمام‌عیار را بکشد.

تنگه هرمز به‌عنوان شاهراه حیاتی انرژی جهان، پاشنه آشیل اقتصاد جهانی است. مسدود کردن آن، حتی به‌صورت موقت، هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه را به فلک می‌رساند و زنجیره تأمین انرژی را مختل می‌کند. اما برای ایران، تنها عامل نجات‌بخش واقعی در حال حاضر، پکن است.

به گفته ساراسوات، چین مسئول جذب ۹۰ درصد از صادرات نفت ایران است. حتی محموله‌هایی که برای مقاصد ناشناخته ثبت می‌شوند، در نهایت سر از بنادر چین درمی‌آورند. اگرچه این مدل صادرات در کوتاه‌مدت شدنی است، اما پایداری آن روز به روز مشروط‌تر می‌شود.

آیا بازار نفت «ضدضربه» شده است؟

با وجود تمام این تنش‌ها، یک دیدگاه قدرتمند در میان تحلیلگران وجود دارد که معتقد است تأثیر ژئوپلیتیک بر قیمت نفت محدود خواهد بود. دلیل؟ جهان غرق در نفت است.

تحلیلگران موسسه فیچ ریتینگز بر این باورند که هرچند قطع قابل‌توجه تولید نفت ایران قیمت‌ها را بالا می‌برد، اما به دلیل «مازاد عرضه جهانی»، این افزایش قیمت سقف مشخصی خواهد داشت. بازار نفت ۲۰۲۶ با بازار دهه‌های گذشته تفاوت بنیادین دارد؛ منابع عرضه متنوع شده‌اند و کشورهای غیر اوپک (مانند آمریکا، برزیل و گویانا) سهم بزرگی از بازار را تصاحب کرده‌اند.

امین ناصر، مدیرعامل آرامکو (غول نفتی عربستان)، نیز در گفتگو با «سی‌ان‌بی‌سی» کوشید تا از نگرانی‌ها بکاهد. او با تأکید بر اینکه صنعت انرژی در مدیریت نوسانات بسیار «انعطاف‌پذیر» شده است، گفت: «بازار به‌خوبی تغذیه شده است. اگر به دهه گذشته بنگرید، با وجود اختلالات متعدد، بازار همچنان تأمین بوده زیرا منابع عرضه توزیع شده‌اند.»

پارامترهای موثر

بازار نفت اکنون در کانون نبردی سهمگین میان دو نیروی متضاد گرفتار شده است:

• نیروی کاهنده :مازاد عرضه ساختاری، رشد تولید کشورهای غیر اوپک و ذخایر عظیم چین.
• نیروی افزاینده: احتمال جنگ مستقیم آمریکا و ایران، سرکوب خونین داخلی در ایران و ریسک بسته شدن تنگه هرمز.

اعزام «آرمادا» توسط ترامپ، کفه ترازو را موقتاً به سمت هراس و افزایش قیمت سنگین کرده است. اما پرسش استراتژیک این است: آیا این ناوگان صرفاً ابزاری برای جنگ روانی و فشار دیپلماتیک است، یا مقدمه‌ای برای چکاندن ماشه‌ای که خاورمیانه را به آتش می‌کشد؟ معامله‌گران نفت فعلاً ترجیح می‌دهند با احتیاط خرید کنند، اما لحظه‌ای چشم از رادارهای نظامی خلیج فارس برنمی‌دارند.