مذاکرات ایران و آمریکا شکست بخورد احتمال جنگ بالاست/ ایران خود را برای دفاع آماده کرده است/ محور «ایران-چین-روسیه» اساساً اشتباه است

مدیر مرکز چین و خاورمیانه دانشگاه شائوشینگ چین می‌گوید: اگر مذاکرات شکست بخورد، اقدام نظامی آمریکا علیه ایران دشوار خواهد بود که از آن اجتناب شود.

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، گزارش شده است که ایران و ایالات متحده قرار است روز جمعه مذاکرات هسته‌ای را از سر گیرند.
علیرغم اینکه اعلام شده بود این مذاکرات در استانبول ترکیه برگزار می‌شود، ایران خواهان انتقال آن به عمان شده که مورد موافقت آمریکا قرار گرفته است.

رسانه‌های ترکیه اعلام کردند که مذاکرات هسته‌ای پیشِ رو، سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران و استیو ویتکاف، نماینده آمریکا را گرد هم خواهد آورد.

برای آگاهی بیشتر از این تحولات، خبرنگار تابناک با پروفسور «هونگدا فون»، مدیر مرکز چین و خاورمیانه در دانشگاه شائوشینگ چین، گفت‌و‌گو کرده است که در ادامه آمده است.

*پیش از جنگ ۱۲ روزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، برخی ناظران و استراتژیست‌ها بر این باور بودند که محور ایران، روسیه، چین و کره شمالی نقش مهمی در نظم نوین جهانی خواهد داشت، اما پس از جنگ، به دلیل رویکرد‌های چین و روسیه، این کارشناسان نظر خود را تغییر دادند و گفتند این ایده واقع‌بینانه نبوده، زیرا رویکرد‌های چین و روسیه نشان می‌دهد که ایران جایگاه مهمی برای آنها در نظم نوین جهانی ندارد. نظر شما چیست؟ آیا این دیدگاه، چین، روسیه، ایران و کره شمالی را به‌عنوان یک بلوک واحد در نظر می‌گیرد؟ 

صادقانه بگویم، من هرگز چنین تصوری نداشته‌ام. هرچند چین، روسیه، ایران و کره شمالی می‌توانند در برخی حوزه‌ها همکاری خوبی داشته باشند، اما تفاوت‌های زیادی نیز میان آنها وجود دارد. 

برای مثال، آنها در یک سطح از جامعه بین‌المللی قرار ندارند. ایران ظرفیت آن را دارد که دوباره به یک قدرت جهانی تبدیل شود، اما در حال حاضر چنین جایگاهی ندارد. اگر تهران سیاست‌های خود را بر این فرض بنا کند که هم‌اکنون یک قدرت جهانی است، احتمالاً با ناامیدی‌های زیادی روبه‌رو خواهد شد.

*در شرایط تنش میان ایران و آمریکا، در حالی که ایران از رزمایش بریکس کنار گذاشته شده، یک رزمایش مشترک دریایی دیگر قرار است میان ایران، چین و روسیه در دریای عمان و اقیانوس هند برگزار شود. ارزیابی شما از این موضوع چیست؟

از یک سو، این موضوع به یک اصل کلی در همکاری‌های بین‌المللی بازمی‌گردد: همکاری بهتر و سالم‌تر بین‌المللی معمولاً میان کشور‌هایی شکل می‌گیرد که روابط خارجی و سیاست داخلی باثبات‌تری دارند.

از سوی دیگر، سازمان‌های بین‌المللی امروز بیش از پیش بر توسعه همکاری میان کشور‌های عضو تمرکز دارند، نه بر تقابل مشترک یا مبارزه با نیرو‌های خارجی.

*ایالات متحده نیرو و ناو هواپیمابر به منطقه اعزام کرده و از سوی دیگر، ترکیه و برخی کشور‌های منطقه در تلاش است میان ایران و آمریکا میانجی‌گری کند تا تنش‌ها کاهش یابد. از دیدگاه شما، چرا نیرو‌های آمریکایی به منطقه اعزام شده‌اند؟ آیا آمریکا واقعاً به ایران حمله خواهد کرد یا قصد دارد با اعمال فشار، ایران را وادار به پذیرش شروط خود در مذاکرات آینده کند؟

استقرار‌های نظامی اخیر آمریکا در منطقه قطعاً در وهله اول ایران را هدف قرار داده است، اما ایران تنها هدف نیست. دولت ترامپ احتمالاً بر این باور است که وضعیت در سوریه، عراق، لبنان و غزه نیز مستلزم افزایش بازدارندگی آمریکا در منطقه است. 

ایالات متحده نیاز دارد ایران امتیازاتی بدهد، از جمله در گفتار و رفتار. اگر این هدف از طریق مذاکره محقق شود، آمریکا قطعاً به زور متوسل نخواهد شد. اما اگر مذاکرات شکست بخورد، اقدام نظامی آمریکا علیه ایران دشوار خواهد بود که از آن اجتناب شود.

*برخی استراتژیست‌ها معتقدند اگر ایران در مذاکرات شرایط آمریکا را نپذیرد، ایالات متحده برای وادار کردن تهران به پذیرش شروط خود، دست به حملات محدود علیه ایران خواهد زد و سپس اگر ایران همچنان بر نپذیرفتن این شروط پافشاری کند، آمریکا به‌تدریج جنگ را تشدید خواهد کرد. نظر شما چیست؟

بله، اگر آمریکا در مذاکرات پیشِ رو به دستاوردی نرسد، تقریباً قطعی است که دولت ترامپ حمله‌ای نظامی علیه ایران آغاز خواهد کرد. نکته مهم این است که اگر ایران از سازش در مذاکرات خودداری کند، این نشان می‌دهد که تهران خود را برای پاسخ نظامی آماده کرده است. 

با آغاز جنگ، چندین سناریو قابل تصور است. تنها قطعیت این است که مردم ایران، دست‌کم به‌طور موقت، آسیب‌های جدی متحمل خواهند شد.

*موضع محتاطانه چین در قبال تنش‌های جاری میان ایران و آمریکا این برداشت را ایجاد کرده که چین در صورت بروز درگیری، در کنار ایران نخواهد ایستاد. سیاست چین در قبال این موضوع چیست؟

در مواجهه با درگیری کنونی میان آمریکا و ایران، معتقدم سیاست‌گذاران چینی در موقعیت دشواری قرار دارند و مطمئن هستم که چین تنها کشوری نیست که با چنین وضعیتی روبه‌روست. 

چین خواهان درگیری نظامی میان آمریکا و ایران نیست، زیرا ایران و خاورمیانه باثبات به نفع منافع چین است. با این حال، پیچیدگی بسیار بالای تناقضات جهانی و منطقه‌ای، اتخاذ اقدامات مؤثر برای حل بحران را در این مرحله برای چین دشوار کرده است. 

رفتار هژمونیک آمریکا قطعاً یکی از دلایل بحران کنونی است، اما صادقانه باید گفت که ایران نیز باید در مورد اقدامات خود تأمل کند. بحران بین‌المللی ناشی از پرونده هسته‌ای ایران مدت‌هاست ادامه دارد؛ ایران نه به پیشرفتی تعیین‌کننده در توسعه هسته‌ای دست یافته و نه از تحریم‌ها و فشار‌های بین‌المللی ناشی از آن رهایی پیدا کرده است. این مسئله واقعاً موضوعی است که تهران باید درباره آن بازنگری کند.

*چین چگونه به نقش و جایگاه ایران در ابتکاراتی مانند «یک کمربند ـ یک راه» می‌نگرد؟ آیا چین «کریدور شمال ـ جنوب» را مسیری برای مهار پروژه «کمربند و راه» خود می‌داند؟

ایران یکی از شرکای چین در ابتکار «کمربند و راه» است و چین امیدوار است با ایرانی که از ثبات سیاسی و انسجام سیاست‌گذاری برخوردار باشد، همکاری عمیق‌تری داشته باشد. به دلیل تفاوت در مقیاس و کارآمدی، چین کریدور شمال ـ جنوب را تهدیدی برای ابتکار کمربند و راه تلقی نمی‌کند.

*برخی تحلیلگران معتقدند رویکرد بیش از حد محتاطانه چین نسبت به تحولات خاورمیانه ممکن است به حذف کامل این کشور از معادلات منطقه‌ای منجر شود؛ همان‌گونه که آمریکا چین را از شورای صلح غزه کنار گذاشت. آیا این رویکرد محتاطانه به منافع چین آسیب نخواهد زد؟

نخست باید روشن شود که چین نیز دعوت‌نامه‌ای برای پیوستن به شورای صلح غزه دریافت کرده بود، اما مانند برخی کشور‌های دیگر، این دعوت را نپذیرفت. 

سیاست خارجی چین و ایالات متحده تفاوت‌های بنیادین دارد. چین توسعه مبتنی بر همکاری را بر نمایش قدرت، به‌ویژه قدرت نظامی، ترجیح می‌دهد. اگر چین نیز مانند آمریکا در همه‌جا به زور متوسل شود، جهان وضعیتی به‌مراتب بدتر پیدا خواهد کرد. 

تاریخ خاورمیانه در دو دهه گذشته نشان داده است که آمریکا منطقه را با آشوب و بی‌ثباتی بیشتری ترک کرده، در حالی که چین صلح و توسعه بیشتری به همراه آورده است. من معتقدم چنین چینی از سوی کشور‌های خاورمیانه کنار گذاشته نخواهد شد.

*اخیراً یک مقام عالی‌رتبه نظامی در چین از قدرت کنار گذاشته شد و برخی رسانه‌ها از احتمال وقوع کودتا در این کشور سخن گفتند. با توجه به ساختار سیاسی قدرت در چین، آیا کودتایی سازمان‌دهی‌شده از سوی آمریکا در چین امکان‌پذیر است؟

بدون تردید، برخی مشکلات مانند فساد در داخل چین وجود دارد. با این حال، مردم چین به‌خوبی درک می‌کنند که کشورشان در مسیر توسعه‌ای متناسب با شرایط خاص خود قرار دارد. افزایش ارزیابی‌های مثبت جامعه بین‌المللی از چین نیز این موضوع را تأیید می‌کند. 

در حال حاضر، سیاست در چین از ثبات بالایی برخوردار است و ایالات متحده هیچ شانسی برای اجرای موفق یک کودتا در چین ندارد.

*برخی استراتژیست‌ها معتقدند چین در آینده قطعاً به تایوان حمله خواهد کرد. نظر شما چیست؟

اکثریت قاطع کشور‌های جهان، تایوان را بخشی از چین به رسمیت می‌شناسند. بدون مداخله خارجی، من اطمینان بیشتری دارم که چین به‌صورت مسالمت‌آمیز به وحدت ملی دست خواهد یافت.