تنگه هرمز گلوگاه فشار بر آمریکا و اسرائیل است/ حملات به رژیم صهیونیستی زود متوقف شد/ سیاست های داخلی ما باید اصلاح شود

جنگ۴۰روزه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران با توافق آتش بس دو هفته ای متوقف شده و از فردا به میزبانی پاکستان مذاکرات صلح آعاز خواهد شد. در همین خصوص پایگاه خبری تحلیلی تابناک در گفتگویی مفصل با علی مطهری نماینده سابق مجلس شورای اسلامی به بررسی شرایط مذاکره و تبعات آن و همچنین مدیریت ایران بر تنگه هرمز پرداخته است.

گفتگوی تفصیلی تابناک با علی مطهری را در ادامه بخوانید.

تابناک: با توجه به اعلام آتش بس میان ایران و آمریکا، آیا این اتش بس پایدار خواهند ماند و ایران به خواسته های خود خواهد رسید، ارزیابی شما در این زمینه چیست؟

پیش بینی قاطعی نمی توان کرد. پیش بینی در مسائل سیاسی مشکل است. ما می دانیم که اسرائیل به شدت دنبال این است که توافقی بین ایران و آمریکا برقرار نشود و این آتش بس شکسته شود. حملات اخیر اسرائیل به لبنان که حملات شدیدی هم بوده حکایت از ناراحتی نتانیاهو از آتش بس و احتمال توافق بین ایران و آمریکا است. تا آنجایی که بتواند بین ایران و آمریکا فاصله بیندازد و از ابتدا در همین راستا حرکت می کرد. منهدم شدن برجام ناشی از تلاش هایی بود که نتانیاهو و اسرائیل انجام دادند تا آمریکا و ترامپ را به خروج از برجام تحریک کنند و دائم مانع تراشی می‌کردند.

متاسفانه در داخل کشور هم افرادی داشتیم که دنبال انهدام برجام بودند. در واقع این دو طرف یا بهتره بگوییم سه طرف، تندروهای داخلی به اضافه نتانیاهو و ترامپ برجام را منهدم کردند. حالا کاری نداریم برجام خوب بود یا نه، اما از دیدگاه من در مجموع خوب و به نفع کشور بود. آمریکا پذیرفته بود که ایران غنی سازی اورانیوم در حد ۳.۶۷ درصد را داشته باشد. اما الان اینها روی غنی سازی صفر درصد تاکید دارند. به هر حال اسرائیل به شدت از توافق بین ایران و آمریکا ناراحت است و تلاش می کند بین ایران و آمریکا فاصله بیندازد. طبیعی است که اسرائیل بخواهد آتش بس را به هم بزند و ما به توافقی نرسیم اما اینکه آیا ما به توافقی در مذاکرات اسلام آباد خواهیم رسید یا نه بستگی خیلی زیادی به صداقت طرف مقابل دارد، اگر بنا باشد اینها با همان عدم صداقتی که در سه دور مذاکرات قبلی داشتند عمل کنند ما به توافق نخواهیم رسید.

من معتقدم با توجه به جنگ ۴۰ روزه با ایران، دشمنان فهمیدند که نمی توانند نظام جمهوری اسلامی را سرنگون کنند یا ایران را تسلیم کنند و مقاومت مردم ما را دیدند که الان به این نتیجه رسیدند که با جنگ نمی توانند خواسته های خود را عملی کنند.

من احتمال می دهم که اینها حداقل با برخی از شروط ده گانه ما موافقت کنند، حتی اگر فقط برخی از شروط را هم بپذیرند پیروزی بزرگی برای ایران است چون تاکنون حرف اینها این بوده که ایران باید توقف غنی‌سازی را بپذیرد و توان موشکی اش را محدود یا جمع کند و در منطقه هم هیچ دخالتی نداشته باشد. ایران الان شروط ده گانه قرار داده از جمله گرفتن غرامت، رفع همه تحریم ها، برقراری پایان جنگ در همه جبهه های مقاومت در خاورمیانه و مسئله مهمتر کنترل و مدیریت بر تنگه هرمز که ایران اینجا را در دست گرفته که گلوگاه بسیار مهمی است.

بعد از ۴۰ روز جنگ که تلاش کردند ایران را تسلیم کنند و نشد، به نظر من در بسیاری از موارد کوتاه خواهند آمد و فکر می کنم ما بتوانیم به یک توافقی برسیم و اگر به توافق برسیم ضمن اینکه بین آمریکا و اسرائیل فاصله افتاده، ایران به عنوان یک قدرت در منطقه بلکه در جهان مطرح خواهد شد.

فکر می کنم در صورت توافق مسیر توسعه و پیشرفت و رفاه به سوی مردم ایران باز خواهد شد و البته همه اینها بستگی به این دارد که طرف مقابل در مذاکراتش صداقت کافی داشته باشد یا اینکه باز بخواهد شیطنت کند یا تحت تاثیر اسرائیل قرار بگیرد و کارشکنی کند تا اینکه مذاکرات به جایی نرسد. این مقاومت ۴۰ روزه مردم ایران اینها را مقداری بیدار و هوشیار کرده که این بار با ایران به توافق عادلانه برسند.

تابناک: در صورت پایدار بودن صلح، اولویت کشورمان باید چه مواردی باشد؟

اولویت کشور در وهله اول باید بازسازی باشد چراکه دشمنان در ۴۰ روز جنگ تحمیلی آسیب های زیادی به ما زدند که امیدوارم بتوانیم خسارت‌های جنگ را از آمریکا بگیریم و پول های بلوکه شده ما هم حتما آزاد خواهد شد اگر توافقی انجام شود. بازسازی خرابی‌های ناشی از جنگ هرچه سریع‌تر باید انجام شود. همچنین بهبود بخشیدن به وضع زندگی مردم، مهار تورم و گرانی ها هم باید جزو اولویت‌ها باشد چراکه مردم باید در معیشت خود با مشکلات کمتری روبرو باشند. طبیعی است که ابتدا باید به همین موارد باید بپردازیم. بخصوص مسئله بازسازی کشور و دوم بحث بهبود معیشت مردم.

حملاتی که اسرائیل بخصوص در این اواخر به زیرساخت‌های ما کرد هدفش این بود که اگر هم آتش بس یا پایان جنگ اعلام شود در واقع با یک ایران ضعیف مواجه باشند که تا تا سال‌ها مشغول بازسازی کشورش باشد و نتواند به صنایع نظامی خودش درست برسد الحمدالله حمله به زیر ساخت ها به آن شدت نرسید و در یک حد محدودی باقی ماند.

نکته دیگر اینکه ما باید در ساختار سیاست داخلی خودمان هم اصلاحاتی را انجام بدهیم و برخی کارهایی که در گذشته انجام شده دیگر انجام نشود، مانند رد صلاحیت شهید لاریجانی یا چنین پدیده هایی که نباید دیگر با آن مواجه باشیم. همچنین بحث نظارت استصوابی که متاسفانه به نحو غلطی تفسیر شده و به صورت غلط هم عمل شده که باید اصلاح شود. ما دیگر نباید شاهد باشیم که برخی افراد توانا حذف شوند یا احیانا برخی انتخابات مهندسی شود. این موارد نباید باشد تا اینکه ما همچنان مردم را در میدان داشته باشیم و مشارکت بالای مردم را داشته باشیم. دشمن هر وقت احساس کند که مشارکت مردم پایین آمده یا شکافی بین مردم و حکومت ایجاد شده برای کارشکنی یا حمله مجدد تحریک می شود.

در این ۴۰ روز جنگ همین حمایت مردم بود که واقعا آنها را ترساند و وادار به عقب نشینی کرد. ما نباید کارهایی بکنیم که این حمایت و همبستگی و اتحاد آسیب ببیند و خدای ناکرده شکاف بین مردم و نظام به وجود بیاید. به نظرم ما باید اصلاحاتی در ساختارهای سیاست داخلی خودمان انجام بدهیم که بر فرض اگر کسی برخلاف نظر رسمی نظام اظهارنظری کرده نباید آنها را بگیریم یا محاکمه کنیم یا به زندان بیندازیم. این کارها به نظر من کارهای درستی نیست. به نظرم هر کسی آزاد است که نظرش را اعلام کند. نباید برای اظهارنظر شخصی یا حتی توهین مثلا پنج سال زندان در نظر بگیرند چراکه چنین کارهای درست نیست. اتفاقا اینجور افراد یا منتقدان حتی آنهایی که به اصطلاح ادبیات تندی دارند اگر آزاد باشند میزان آسیب ها و تبعات آن خیلی کمتر است تا زمانی که داخل زندان باشند. برخی از این کارها را نباید ادامه بدهیم.

هر فردی تا زمانی که اقدام عملی علیه نظام نکرده باید آزاد باشد، حالا هر اظهارنظری میخواهد داشته باشد و به صرف اظهارنظر نباید کسی را محاکمه و زندانی کنیم. روش حضرت امیر المومنین(ع) در دوره حکومت همینطور بود. خوارج مهمترین دشمن حضرت امیر(ع) بودند و تا زمانی که دست به سلاح نبردند حضرت علی(ع) به مقابله با آنها بر نخواست و افراد در اظهارنظر آزاد بودند. حتی موقعی که حضرت امیر(ع) بالای منبر بودند و سخنرانی می کردند خوارج به اصطلاح پارازیت ایجاد می کردند و حتی توهین می کردند اما فقط زمانی که سلاح برداشتند و امنیت کشور اسلامی را به خطر انداختند آن موقع حضرت امیر(ع) در مقابل اینها ایستادند. حتی زمانی که جنگ نهروان ایجاد شد حضرت امیر(ع) اول برای آنها سخنرانی کردند و خوارجی که ۱۲ هزار نفر بودند فقط ۴۰۰۰ نفر مقابل حضرت امیر(ع) ایستادند و در جنگ شکست خوردند و اکثر آنها کشته شدند. ما نباید نوع برخوردمان با منتقدان و مخالفان به گونه ای باشد که اینطور احساس شود که احیانا ما آزادی بیان را رعایت نمی کنیم. باید مراقبت چنین رفتاری باشیم و برخی کارها که در گذشته انجام شده از این به بعد نباید تکرار شود.

تابناک: بارها گفته شده که در صورت باز شدن تنگه هرمز از کشتی های عبوری عوارض گرفته می شود؛ این موضوع در حد صحبت باقی می ماند یا عملی می شود؟

فعلا که در حد صحبت است. البته الان فکر می‌کنم عوارضی گرفته می شود. در طول این تقریبا ۴۰ روز در مواردی عوارض هم گرفته شده است. البته تا جایی که من اطلاع دارم ولی فعلا در حد طرح و گفتگوست اما مجلس در حال تصویب طرحی است که یک ساز و کار حقوقی برای تنگه هرمز برقرار شود که می تواند بین ایران و عمان مشترک باشد که شامل عوارض هم حتما خواهد بود چون حفظ نظم و انتظام عبور و مرور تنگه هرمز هزینه های زیادی دارد و کشوری که به اصطلاح صاحب تنگه است،  حق دریافت عوارض را دارد، همانطور که در تنگه بسفر که در اختیار ترکیه هست چنین ساز و کاری انجام می شود. همچنین کانادا هم یک تنگه را در اختیار دارد که آنها هم عوارض دریافت می کنند و ظاهرا با قوانین دریایی بین المللی هم منافاتی ندارد. این ساز و کار باید هر چه زودتر تهیه و برای تنگه هرمز هم اعلام شود. در حال حاضر ایران تنگه هرمز را مدیریت می کند و به کشورهایی که مواضع خوبی در جنگ اخیر داشتند اجازه عبور می دهد مثلا کشور اسپانیا و برخی دیگر از کشورهای اروپایی و آسیایی که مواضع خصومت آمیزی با ما نداشتند یا مواضع دوستانه داشتند.

در حال حاضر کنترل و مدیریت بر تنگه هرمز عامل اصلی فشار بر آمریکا و اسرائیل است. بالا رفتن قیمت انرژی، کودهای شیمیایی،  هلیوم، گران شدن مواد غذایی و ... بالاخره به دنیا فشار آورد و فشار دنیا اینها را مجبور به عقب نشینی کرد. به هر حال این ساز و کار حتما به زودی آماده خواهد شد و یکی از شروط ده‌گانه ما هم که برای مذاکره با آمریکا مطرح است همین ادامه کنترل و مدیریت تنگه هرمز هست که بعد از جنگ هم همچنان این مدیریت برقرار خواهد بود.

تابناک: در شروط ده گانه ایران آتش بس با لبنان هم ذکر شده بود، در صورتی که عملی نشد. ارزیابی شما از این موضوع چیست؟

حملاتی که اسرائیل در روزهای اخیر به لبنان انجام داده غیر قابل قبول است که البته تحت فشارهای بین المللی کمی عقب کشیده اما ایران حتما باید در مقابل آن ایستادگی کند. اگر اسرائیل بخواهد به این حملات ادامه بدهد و فکر کند که حالا لبنان تنهاست و هر کاری می تواند بکند ایران حتما باید بایستد چون جزو موارد ده گانه بوده که آتش بس شامل لبنان هم می‌شود.

همانطور که سفیر پاکستان اعلام کرد اینجا ایران نباید کوتاه بیاید. اگر اسرائیل بخواهد ادامه بدهد ما حتما باید عکس العمل نشان بدهیم وگرنه رژیم صهیونسیتی همینطور ادامه خواهد داد و لبنان را تبدیل به غزه خواهد کرد. این نشانه اقتدار ایران هم هست که بتواند بر جبهه لبنان هم اثر بگذارد. شاید بهتر بود که نیروهای مسلح ما حملات شان را علیه اسرائیل متوقف نمی کردند تا زمانی که مطمئن می شدند رژیم صهیونسیتی در جبهه لبنان حملاتش را متوقف می کند. شاید ما یک ذره زود حملات را متوقف کردیم. ما باید مطمئن می شدیم که اسرائیل در جبهه لبنان هم آتش بس را رعایت می کند اما متاسفانه ما حملات را متوقف کردیم و رژیم صهیونسیتی به صورت خیلی وحشیانه حملات خودش را به لبنان ادامه داد و احساس آزادی کرد و تصور کردند که حالا ایران کنار رفته و می توانند هر کاری دوست دارند در لبنان انجام بدهند. اگر رژیم صهیونسیتی بخواهد ادامه بدهد حتما مقامات ما باید عکس العمل نشان بدهند، همانطور که طبق خبرهایی که می شنویم قصد چنین تصمیمی را دارند.

گفتگو: مهتاب بهرامی آسترکی