0بازدید
دین ما عین سیاست ما هست، ولی نه این قدر!
محمدرضا زائری
اگر روزگاری تفریط دوری از سیاست و تجنب از انزوا و انفعال خطرناک بود، امروز افراط دوری از جایگاه اصیل معنوی و قدسی روحانیت خطرناک‌تر است. قرار بود سیاست ما دینی بشود و امروز دین ما سیاسی شده و گویا، دین ما عین سیاست ما هست، ولی نه این قدر!
قیام تاریخی امام خمینی (ره) و شکل‌گیری انقلاب اسلامی ایران که پیش از هر چیز ماهیتی دینی داشت، متکی به رابطه عمیق میان مردم و روحانیت بود و تصویری تازه از نقش اجتماعی و سیاسی روحانیت رقم زد.
امام خمینی(ره) در فضای سنتی حوزه، چهره تازه‌ای از روحانیت انقلابی و روزآمد و پیشرو را نشان داد که در متن زندگی طلبگی و در مسیر فقاهت جواهری از واقعیت‌های بیرونی و عینی و ملموس جامعه غافل نیست و در عین دعوت به آخرت، می‌داند که مسیر اصلاح آخرت از اصلاح دنیا می‌گذرد.
این رویکرد مبتنی بر حفظ جایگاه اصیل روحانیت به عنوان متولیان دین و اصالت ارزش‌های اسلامی و رابطه عمیق میان مردم و روحانیت بود. امام چنان که صراحتا گفتند عدم موفقیت تجربه سیدجمال را نبود پایگاه ملی و مذهبی در بین مردم می‌دانستند (1) و عمیقا به این موضوع باور داشتند که هنر و صداقت و تعهد روحانیت، موجب اقبال و اعتقاد مردم به روحانیت شده است (2) و در سخت‌ترین شرایط اجتماعی، از باور و دلبستگی مردم به روحانیت ناامید و نگران نبودند.
یکی از بزرگان علما برای من نقل کرد که پس از اوج‌گیری گرایش‌های ضددینی پیش از انقلاب تصمیم به ترک لباس روحانیت و خروج از حوزه گرفتم و این موضوع را به حضرت امام عرض کردم.
ایشان فرمود که به رغم ظواهر امر، هرگز مردم از روحانیت و دین جدا نیستند و شما خواهید دید که مردم در عمق وجود خود، دیندار و مذهبی هستند و با روحانیت همراهند. این همان باوری است که مقام رهبری، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای نیز همواره نسبت به مردم و به ویژه جوانان داشته و دارند.
شاید حساسیت و اهمیت همین پیوند است که باعث می‌شود حضرت امام در آخرین ماه‌ها و روزهای زندگی مبارک خود به نوشتن و انتشار نامه تاریخی خود خطاب به روحانیون و طلاب حوزه‌های علمیه (منشور روحانیت) مبادرت کنند. زیرا امام بزرگوار به خوبی می‌دانست اگر این جایگاه آسیب ببیند و این پیوند عمیق گسسته شود، هیچ عامل دیگری نخواهد توانست جای آن را پر کند و بی‌تردید انقلاب و نظام و کشور به سراشیبی سقوط خواهد افتاد.
امام در شرایطی از پیوستگی دین و سیاست سخن گفت و کلام مرحوم سید حسن مدرس (دیانت ما عین سیاست ما و سیاست ما عین دیانت ماست) را فریاد کرد که محیط مذهبی جامعه و فضای فکری حوزه‌ها در رخوت و انفعال شدید می‌بود و به دلایل گوناگون از جمله تراکم تجربه‌های تلخ تاریخی از هر گونه دخالت در مسایل اجتماعی و سیاسی پرهیز می‌کرد و وظیفه و رسالت خود را تنها در مباشرت اعمال عبادی فردی یا مناسک دینی محدود اجتماعی می‌دانست.
امام کوشید تا با بذل جان و عمر و آبروی خود، این فضای به شدت دور از جامعه و سیاست را آرام آرام به متن زندگی سیاسی اجتماعی نزدیک کند و با ظرافت و دقت فراوان (3) ضمن حفظ اصالت و سلامت آن اصل و اساس قویم و بنیادین به پیراستن شاخ و برگ‌ها پرداخت.
بدین ترتیب، امام می‌گفت حوزه و روحانیت وظیفه دارد، رسالت الهی خود در دعوت مردم به حق و ترویج ارزش‌های دینی مانند معنویت و عدالت را در متن زندگی به انجام برساند و پیام قرآن و رسول خدا(ص) و اهل بیت(ع) را در جریان واقعیت‌های بین‌المللی و داخلی به مخاطبان گسترده عرضه کند و با قیام لله برای تحقیق امر به معروف و نهی از منکر بشتابد.
اکنون سال‌ها از آغاز انقلاب گذشته است و گویا، تجربه حضور سی و سه ساله اجتماعی و سیاسی روحانیت، نیازمند مطالعه و بررسی جدی و عمیق باشد. آنچه در نگاهی گذرا به چشم می‌آید، این است که اگر حضرت امام امروز در حیات ظاهری بود، شاید به ما هشدار می‌داد که: کمی آرامتر، زیادی تند رفته‌اید.
در فضای سیاسی این روزهای برگزاری انتخابات و حواشی رقابت‌های حزبی و جناحی که شاید بیش از سال‌های گذشته حضور پررنگ و جدی روحانیت را نشان می‌دهد و حتی سخنگویان بسیاری از گروه‌ها در پوشش روحانیت هستند، این پرسش جدی را در ذهن مخاطب عام می‌رساند که راستی چه قدر از این آشوب و جنجال به خاطر حفظ دین خدا و میراث الهی حوزه‌هاست؟ آیا واقعا تکلیف شرعی روحانیت را به این سطح از حضور و فعالیت مستقیم و جدال سیاسی انتخاباتی کشانده است؟
شاید امروز، اعتدال در میزان مشارکت اجتماعی و سیاسی روحانیت بیش از هر زمان ضروری و لازم باشد. اگر روزگاری تفریط دوری از سیاست و تجنب از انزوا و انفعال خطرناک بود، امروز افراط دوری از جایگاه اصیل معنوی و قدسی روحانیت خطرناک‌تر است. قرار بود سیاست ما دینی بشود و امروز دین ما سیاسی شده است و گویا، دین ما عین سیاست ما هست ولی نه این قدر!
مردم باید با دیدن یک روحانی به یاد خدا بیفتند و در حضور او آرامش یابند و با کردار او به آخرت ترغیب شوند و از گفتار او حکمت و معرفت بیاموزند و از همنشینی با او گوهرهای معنویت بیندوزند.
این اساس و اصل است و حالا قرار بوده ببینند که می‌شود در کنار این اساس و اصل، حضور اجتماعی و سیاسی فعال نیز باشد. قرار بوده از گفتار و کردار روحانیت در عرصه اجتماعی و سیاسی تقوا و اخلاص و ادب و معنویت فراگیرند و از حضور و محضر همه بزرگان حوزه از مراجع بزرگوار تقلید تا یک امام جمعه منطقه‌ای و یک امام جماعت محلی درس دینداری و معنویت بیاموزند. از گفتارشان ادب و حکمت و از حضورشان آرامش و صفا یابند و ببینند که می‌شود هم روحانی اصیل و سنتی حوزه بود و هم مبارز و مجاهد میدان خدمت اجتماعی و سیاسی و فرهنگی.
از این روست که امام در آخرین روزها و ماه‌های زندگی خود در وصیتنامه اختصاصی خود خطاب به روحانیون با آن شور و حرارت و حرص و نگرانی از خطرات آینده برای حوزه‌ها و روحانیت می‌نویسند و می‌کوشند تا به وارثان دستاوردهای گرانقدر مجاهدت علمای سلف هشدار و بیم دهند.
رهبر حکیم انقلاب در سال‌های اخیر رویکرد امام در منشور روحانیت را به دقت تعقیب کرده‌اند و در دیدارهای پی در پی خود با روحانیون از آن سخن گفته‌اند. گویا، وظیفه ما روحانیون و طلاب است که در سالگرد انتشار این نامه تاریخی به بازنگری و بازخوانی دقیق آن بپردازیم و برای حرکت آینده حوزه‌ها و حضور سرنوشت‌ساز روحانیت در جامعه از آن بهره گیریم.
اگر در خود فرورفتن حوزه‌ها و خزیدن روحانیان به کنج عزلت موجب نفوذ بیگانگان و خطر انحراف نظام و جامعه و تهدید خارجی باشد، دخالت بیش از اندازه در جزییات امور و غلتیدن به جنجال‌ها و آشوب‌های سیاسی، باعث از دست رفتن موقعیت مردمی روحانیت و فقدان آن پایگاه اصیل ملی و مذهبی و تهدید داخلی خواهد بود. حساسیت رسالت تاریخی روحانیت دقیقا حفظ تعادل حرکت خود بین این دو تهدید جدی خارجی و داخلی است تا بدون سیاسی شدن دین برای دینی شدن سیاست بکوشد و به اعتدالی برسد که دیانت ما عین سیاست ما و سیاست ما عین دیانتمان باشد.
پی‌نوشت‌ها:
(1) صحیفه امام ، ج 5 ص 290
(2) همان ، ج 21 ص 276
(3) مانند نوع برخورد با علما و مراجع ناسازگار با حرکت انقلاب و تأکید بر حفظ حرمت آنان در عین قاطعیت، تشکیل دادگاه ویژه روحانیت، اصرار بر حفظ شیوه‌های سنتی و اصیل حوزه‌های علمیه و امثال اینها که خود نیازمند بررسی مستقل است.
قیام تاریخی امام خمینی (ره) و شکل‌گیری انقلاب اسلامی ایران که پیش از هر چیز ماهیتی دینی داشت، متکی به رابطه عمیق میان مردم و روحانیت بود و تصویری تازه از نقش اجتماعی و سیاسی روحانیت رقم زد.
امام خمینی(ره) در فضای سنتی حوزه، چهره تازه‌ای از روحانیت انقلابی و روزآمد و پیشرو را نشان داد که در متن زندگی طلبگی و در مسیر فقاهت جواهری از واقعیت‌های بیرونی و عینی و ملموس جامعه غافل نیست و در عین دعوت به آخرت، می‌داند که مسیر اصلاح آخرت از اصلاح دنیا می‌گذرد.
این رویکرد مبتنی بر حفظ جایگاه اصیل روحانیت به عنوان متولیان دین و اصالت ارزش‌های اسلامی و رابطه عمیق میان مردم و روحانیت بود. امام چنان که صراحتا گفتند عدم موفقیت تجربه سیدجمال را نبود پایگاه ملی و مذهبی در بین مردم می‌دانستند (1) و عمیقا به این موضوع باور داشتند که هنر و صداقت و تعهد روحانیت، موجب اقبال و اعتقاد مردم به روحانیت شده است (2) و در سخت‌ترین شرایط اجتماعی، از باور و دلبستگی مردم به روحانیت ناامید و نگران نبودند.
یکی از بزرگان علما برای من نقل کرد که پس از اوج‌گیری گرایش‌های ضددینی پیش از انقلاب تصمیم به ترک لباس روحانیت و خروج از حوزه گرفتم و این موضوع را به حضرت امام عرض کردم.
ایشان فرمود که به رغم ظواهر امر، هرگز مردم از روحانیت و دین جدا نیستند و شما خواهید دید که مردم در عمق وجود خود، دیندار و مذهبی هستند و با روحانیت همراهند. این همان باوری است که مقام رهبری، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای نیز همواره نسبت به مردم و به ویژه جوانان داشته و دارند.
شاید حساسیت و اهمیت همین پیوند است که باعث می‌شود حضرت امام در آخرین ماه‌ها و روزهای زندگی مبارک خود به نوشتن و انتشار نامه تاریخی خود خطاب به روحانیون و طلاب حوزه‌های علمیه (منشور روحانیت) مبادرت کنند. زیرا امام بزرگوار به خوبی می‌دانست اگر این جایگاه آسیب ببیند و این پیوند عمیق گسسته شود، هیچ عامل دیگری نخواهد توانست جای آن را پر کند و بی‌تردید انقلاب و نظام و کشور به سراشیبی سقوط خواهد افتاد.
امام در شرایطی از پیوستگی دین و سیاست سخن گفت و کلام مرحوم سید حسن مدرس (دیانت ما عین سیاست ما و سیاست ما عین دیانت ماست) را فریاد کرد که محیط مذهبی جامعه و فضای فکری حوزه‌ها در رخوت و انفعال شدید می‌بود و به دلایل گوناگون از جمله تراکم تجربه‌های تلخ تاریخی از هر گونه دخالت در مسایل اجتماعی و سیاسی پرهیز می‌کرد و وظیفه و رسالت خود را تنها در مباشرت اعمال عبادی فردی یا مناسک دینی محدود اجتماعی می‌دانست.
امام کوشید تا با بذل جان و عمر و آبروی خود، این فضای به شدت دور از جامعه و سیاست را آرام آرام به متن زندگی سیاسی اجتماعی نزدیک کند و با ظرافت و دقت فراوان (3) ضمن حفظ اصالت و سلامت آن اصل و اساس قویم و بنیادین به پیراستن شاخ و برگ‌ها پرداخت.
بدین ترتیب، امام می‌گفت حوزه و روحانیت وظیفه دارد، رسالت الهی خود در دعوت مردم به حق و ترویج ارزش‌های دینی مانند معنویت و عدالت را در متن زندگی به انجام برساند و پیام قرآن و رسول خدا(ص) و اهل بیت(ع) را در جریان واقعیت‌های بین‌المللی و داخلی به مخاطبان گسترده عرضه کند و با قیام لله برای تحقیق امر به معروف و نهی از منکر بشتابد.
اکنون سال‌ها از آغاز انقلاب گذشته است و گویا، تجربه حضور سی و سه ساله اجتماعی و سیاسی روحانیت، نیازمند مطالعه و بررسی جدی و عمیق باشد. آنچه در نگاهی گذرا به چشم می‌آید، این است که اگر حضرت امام امروز در حیات ظاهری بود، شاید به ما هشدار می‌داد که: کمی آرامتر، زیادی تند رفته‌اید.
در فضای سیاسی این روزهای برگزاری انتخابات و حواشی رقابت‌های حزبی و جناحی که شاید بیش از سال‌های گذشته حضور پررنگ و جدی روحانیت را نشان می‌دهد و حتی سخنگویان بسیاری از گروه‌ها در پوشش روحانیت هستند، این پرسش جدی را در ذهن مخاطب عام می‌رساند که راستی چه قدر از این آشوب و جنجال به خاطر حفظ دین خدا و میراث الهی حوزه‌هاست؟ آیا واقعا تکلیف شرعی روحانیت را به این سطح از حضور و فعالیت مستقیم و جدال سیاسی انتخاباتی کشانده است؟
شاید امروز، اعتدال در میزان مشارکت اجتماعی و سیاسی روحانیت بیش از هر زمان ضروری و لازم باشد. اگر روزگاری تفریط دوری از سیاست و تجنب از انزوا و انفعال خطرناک بود، امروز افراط دوری از جایگاه اصیل معنوی و قدسی روحانیت خطرناک‌تر است. قرار بود سیاست ما دینی بشود و امروز دین ما سیاسی شده است و گویا، دین ما عین سیاست ما هست ولی نه این قدر!
مردم باید با دیدن یک روحانی به یاد خدا بیفتند و در حضور او آرامش یابند و با کردار او به آخرت ترغیب شوند و از گفتار او حکمت و معرفت بیاموزند و از همنشینی با او گوهرهای معنویت بیندوزند.
این اساس و اصل است و حالا قرار بوده ببینند که می‌شود در کنار این اساس و اصل، حضور اجتماعی و سیاسی فعال نیز باشد. قرار بوده از گفتار و کردار روحانیت در عرصه اجتماعی و سیاسی تقوا و اخلاص و ادب و معنویت فراگیرند و از حضور و محضر همه بزرگان حوزه از مراجع بزرگوار تقلید تا یک امام جمعه منطقه‌ای و یک امام جماعت محلی درس دینداری و معنویت بیاموزند. از گفتارشان ادب و حکمت و از حضورشان آرامش و صفا یابند و ببینند که می‌شود هم روحانی اصیل و سنتی حوزه بود و هم مبارز و مجاهد میدان خدمت اجتماعی و سیاسی و فرهنگی.
از این روست که امام در آخرین روزها و ماه‌های زندگی خود در وصیتنامه اختصاصی خود خطاب به روحانیون با آن شور و حرارت و حرص و نگرانی از خطرات آینده برای حوزه‌ها و روحانیت می‌نویسند و می‌کوشند تا به وارثان دستاوردهای گرانقدر مجاهدت علمای سلف هشدار و بیم دهند.
رهبر حکیم انقلاب در سال‌های اخیر رویکرد امام در منشور روحانیت را به دقت تعقیب کرده‌اند و در دیدارهای پی در پی خود با روحانیون از آن سخن گفته‌اند. گویا، وظیفه ما روحانیون و طلاب است که در سالگرد انتشار این نامه تاریخی به بازنگری و بازخوانی دقیق آن بپردازیم و برای حرکت آینده حوزه‌ها و حضور سرنوشت‌ساز روحانیت در جامعه از آن بهره گیریم.
اگر در خود فرورفتن حوزه‌ها و خزیدن روحانیان به کنج عزلت موجب نفوذ بیگانگان و خطر انحراف نظام و جامعه و تهدید خارجی باشد، دخالت بیش از اندازه در جزییات امور و غلتیدن به جنجال‌ها و آشوب‌های سیاسی، باعث از دست رفتن موقعیت مردمی روحانیت و فقدان آن پایگاه اصیل ملی و مذهبی و تهدید داخلی خواهد بود. حساسیت رسالت تاریخی روحانیت دقیقا حفظ تعادل حرکت خود بین این دو تهدید جدی خارجی و داخلی است تا بدون سیاسی شدن دین برای دینی شدن سیاست بکوشد و به اعتدالی برسد که دیانت ما عین سیاست ما و سیاست ما عین دیانتمان باشد.
پی‌نوشت‌ها:
(1) صحیفه امام ، ج 5 ص 290
(2) همان ، ج 21 ص 276
(3) مانند نوع برخورد با علما و مراجع ناسازگار با حرکت انقلاب و تأکید بر حفظ حرمت آنان در عین قاطعیت، تشکیل دادگاه ویژه روحانیت، اصرار بر حفظ شیوه‌های سنتی و اصیل حوزه‌های علمیه و امثال اینها که خود نیازمند بررسی مستقل است.
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
افزودن تابناک به منابع ترجیحی گوگل
نظر شما
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.