حذف نفت از اقتصاد ایران؛ ايران از راه تحريم‌ها زمين‌گير نمی‌شود

به گزارش «تابناک»، وی نوشته است: «هرچند رهبران ایران از مدت‌ها پیش در پی گذار آرام به یک اقتصاد غیرنفتی بوده‌‌ و کوشیده‌اند تا از اتکا به درآمدهای ناشی از نفت بکاهند، ولی در عمل، گام‌های چندان مهمی در این راه برنداشته‌اند. اکنون تحریم‌های غرب، ظاهرا آنان را وادار به کار‌ اساسی در این راه کرده است».
 
«رادیو فردا» در این باره گزارش داده ‌که آیت الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در پیام نوروزی خود با توجه به تأثیر تحریم‌ها گفت:‌ «عیب اساسی که اقتصاد ما از آن رنج می‌برد، این است که متکی به نفت است، ولی ما می‌توانیم هر تهدیدی را به یک فرصت تبدیل کنیم».
 
در حالی که نفت در اقتصاد ایران همچنان عنصر مهمی به شمار می‌آید، در تراز بازرگانی کشور، نقش کمتری پیدا می‌کند؛ از جمله، در سال ۲۰۱۲ میلادی [که سه ماه و چند روز پیش پایان گرفت] جمهوری اسلامی حدود ۵۷ میلیارد دلار واردات و ۳۴ میلیلارد دلار صادرات غیرنفتی داشت. به سخن دیگر، صادرات غیرنفتی ایران، ۶۰درصد صورت‌حساب‌های واردات را پوشش داده است. ده سال پیش، این رقم حدود ۲۴ درصد و بیست سال قبل هم حدود ۱۴ درصد بود.

پاتریک کلاوسن با نقل آمارهای اداره کل گمرک ایران می‌گوید که بخشی از این دگرگونی، به تبدیل نفت خام به فرآورده‌های صنعتی مانند محصولات پتروشیمی مربوط است، ولی صنایع دیگر نیز در این راه سهمی دارند و بزرگ‌ترین بازار این تولیدهای صنعتی هم عراق است که در سال گذشته، وارداتی به میزان ۵ میلیارد و ششصد میلیون دلار از ایران داشته است.

مشتریان بعدی ایران، به ترتیب چین، امارات متحده عربی، افغانستان، هند و ترکیه هستند.
پاتریک کلاوسن، رییس بخش پژوهش انستیتو واشینگتن در ادامه مقاله خود همچنین با اشاره به دگرگونی در فعالیت بازرگانان ایران و تغییر نقش سنتی آنان به صادرکنندگان محصولات این کشور، کاهش ارزش ریال و افزایش پایدار ارزش دلار را عاملی در نجات برخی از تولیدکنندگان ایرانی مانند باغداران و صادرکنندگان پسته از ورشکستگی نامیده و تصریح کرده:‌ «اگرچه این امر موجب محرومیت ایرانیان از پسته معروف ایران شده، در همین حال سبب بهره‌مندی صادرات و اقتصاد ملی شده است».
 
به نوشته کلاوسن، در مجموع، گزارش ۱۷۹ صفحه‌ای سازمان گمرک ایران، با جزییات نشان می‌دهد که تراز بازرگانی این کشور به آرامی بهبود می‌یابد، با این حال ایران هنوز هم موازنه منفی بزرگی در بازرگانی فرآورده‌های غیرنفتی دارد.

این مقاله سپس به بودجه سال ۹۲ خورشیدی می‌پردازد که در آن، محمود احمدی‌نژاد، سهم درآمدهای نفتی را به ۴۰ درصد هزینه‌های دولت کاهش داده است و در بخش پایانی، بار دیگر به نقش تحریم‌ها و پیآمدهای مربوط به سیاست‌های تحریمی پرداخته و اشاره کرده که تاکنون تحریم‌های جهانی بر کاهش درآمدهای ناشی از صادارت نفت ایران متمرکز بوده ولی ظاهرا تهران تصمیم گرفته که فشارهای بدیهی تحریم‌ها را بپذیرد و در‌‌ همان حال، از نقش نفت در اقتصاد خود بکاهد.

وی نوشته است: «در چنین شرایطی، جهان غرب در کاوش برای یک استراتژی جایگزین [در قبال سیاست هسته‌ای حکومت ایران] نیازمند یک بررسی همه جانبه است و در این بررسی، شایسته است که مفاهیم نوینی در سیاست مربوط به تحریم‌ها مدنظر قرار گیرد».
 
پاتریک کلاوسن در پایان می‌نویسد: «به نظر نمی‌رسد که دولت ایران از راه تحریم‌ها زمین‌گیر شود، شاید بشود امیدوار بود که روزی تهران به سیاست انزوای خود پایان دهد، ولی از سوی دیگر، ‌بی تدبیری محض خواهد بود که امید برای حل مسأله هسته‌ای جمهوری اسلامی را به چنان آرزویی پیوند زد».