جدال اردوغان و گولن؛ تقابل مرشد و مریدان سابق!

به گزارش «تابناک»، دستگیری ده‌ها تن در ترکیه که به اتهام فساد مالی و فعالیت‌های غیرقانونی اقتصادی انجام شد، به عنوان واقعه‌ای‌ تحلیل شد که پتانسیل ایجاد یک چالش بزرگ دیگر و افزودن بر بار مشکلات دولت اردوغان را داراست. مهم‌ترین مسأله در این زمینه، وجود رقابت‌های شدید پشت پرده‌ای است که سرانجام به بازداشت‌ها و طرح اتهامات اخیر منجر شده است.

بنا بر این گزارش، نیروهای پلیس ترکیه، دو روز پیش با انجام یک عملیات گسترده، ده‌ها تن را به اتهامات یادشده بازداشت کردند که در میان آن‌ها، برخی افراد نزدیک به دولت، از جمله فرزندان وزرای کشور، اقتصاد و محیط زیست ترکیه نیز بودند؛ اما نکته مهم در این زمینه، این بود که عملیات دستگیری‌ها بدون هماهنگی و اطلاعات وزارت کشور و دولت اردوغان انجام شده بود.

این امر سبب شد که شخص رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه به بیان انتقادات شدید از پلیس و دستگاه‌های امنیتی این کشور پرداخته و ماجرای دستگیری‌ها را دسیسه‌ای علیه دولت خود معرفی نماید؛ توطئه‌ای که بیان وی، با هدایت عناصر داخلی و خارجی و به منظور ضربه زدن به جایگاه حزب عدالت و توسعه در آستانه انتخابات شورا‌ها انجام گرفته است.

اما از دید برخی‌ تحلیلگران، مهم‌ترین عاملی که در تحولات اخیر ترکیه موثر بوده و وضعیت کنونی را رقم زده، اختلافات شدیدی است که میان نخست وزیر ترکیه و فتح الله گولن، رهبر مذهبی و رئیس جنبش گولن رخ داده و روز به روز تشدید شده است؛ به عبارت دیگر، مرشد (گولن) اکنون در مقابل مریدان سابق خود (اعضای حزب عدالت و توسعه) قرار گرفته است.

سایت شبکه خبری «دویچه وله» در تحلیل جامعی به بررسی این موضوع پرداخته و اشاره می‌کند که در دستگیری‌های نزدیکان اردوغان، حامیان پرنفوذ فتح‌الله گولن در ساختار پلیس و قوه قضائیه نقش داشته‌اند و این مسأله با انتخابات آتی ترکیه ارتباط دارد.

به نوشته این سایت، هر چند دعوای رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیر ترکیه و گولن با سرکوب‌های «پارک قزی» استانبول و آغاز بحث بستن مدارس وابسته به فتح‌الله گولن و همچنین تفکیک جنسیتی در خوابگاه‌های ترکیه آغاز شد، ‌رسانه‌های ترکیه دشمنی بین اردوغان و گولن را با انتشار سندی در روزنامه لیبرال «طرف» نیز در ارتباط می‌دانند. طرف با انشار سندی مدعی شد که طیب اردوغان قصد از میان بردن جنبش مذهبی فتح‌الله گولن را دارد.

محمد بارانسو، نویسنده سر‌شناس روزنامه طرف اواخر ماه نوامبر امسال، سند محرمانه‌ای مربوط به سال ۲۰۰۴ میلادی منتشر کرد. در این نامه که به امضای اردوغان و عبدالله گل وزیر امور خارجه وقت رسیده بود، شورای امنیت ملی ترکیه آشکارا از دولت خواسته بود، تدابیری ‌برای پایان دادن به فعالیت‌های جنبش فتح‌الله گولن را به اجرا درآورد.

اردوغان خبرنگار روزنامه طرف را به «افشای اسناد دولتی و خیانت» متهم کرد. وی از دستگاه قضایی خواست تا وظیفه خود را در قبال روزنامه «طرف» انجام دهد؛ اما ویصل آک وکیل روزنامه طرف نیز اعلام کرد، این روزنامه می‌خواهد از اردوغان به دلیل «سخنان افتراآمیز و اراده‌اش برای نفوذ در دستگاه قضایی» شکایت کند.

جنگ لفظی اردوغان و گولن به رسانه‌های نزدیک به دولت و حامیان گولن نیز کشیده شد. روزنامه‌های نزدیک به دولت از جمله «ینی شفق» در روزهای اخیر، حملات خود به جماعت گولن را تشدید کردند. این روزنامه از وجود یک گروه وابسته به جماعت گولن در پلیس و قوه قضاییه که قصد سرنگونی اردوغان را دارند، سخن به میان آورد.

در مقابل رسانه‌های وابسته به جماعت گولن از جمله «زمان» نیز ‌انتقادهای شدیدی از دولت اردوغان کردند. زمان نوشت: «حزب حاکم عدالت و توسعه، همانند خودرویی است که در مسیر عکس یک جاده حرکت می‌کند. این حزب در مسیر اشتباه حرکت می‌کند، ولی می‌‌پندارد ‌خودروهایی که از مقابل می‌آیند، همگی در مسیر اشتباه هستند».

به هر حال، به نظر می‌رسد، اردوغان پس از رویارویی با دو چالش مهم طی حدود یک سال اخیر (یکی به واسطه ناکامی‌هایش در عرصه بین‌المللی و به ویژه وضوع سوریه و دیگری در اثر شورش‌های برآمده از ماجرای پارک قزی)، اینک با سومین بحران خود ـ که شاید تأثیرات منفی بسیار بیشتری ‌نیز برایش ‌‌داشته باشد ـ روبه‌رو شده است.

پتانسیل تأثیرگذاری این بحران به ویژه از آنجا افزایش می‌یابد که هنوز عناصری از دولت ترکیه و حزب عدالت و توسعه، به گولن وفادار هستند و همین موضوع می‌تواند در صورت تشدید بیشتر اختلافات میان گولن و اردوغان، آن‌ها را به جدایی از حزب سوق دهد و به این ترتیب، شکافی جدی در بدنه دولت ترکیه ایجاد شود.

گفتنی است، مدارس جماعت گولن در ترکیه از نزدیک به چهل سال پیش به ‌طور محدود و پس  از کودتای سال ۱۹۸۱ میلادی به طور گسترده فعالیت خود را آغاز کردند و هم‌اکنون نیز در مناطق گوناگون ترکیه به ویژه در کلان‌شهرهایی چون استانبول، آنکارا و ازمیر فعالیت می‌کنند.

بنا بر ارقام رسمی این جماعت در ‌ترکیه، دارای ۳ هزار و ۸۶۴ آموزشکده‌ است. گفته می‌شود نزدیک به ۶۵ هزار معلم و استاد در این مراکز اشتغال دارند و شهریه والدین دانش آموزان به آموزشکده‌ها نیز تا ۵ میلیارد دلار در سال برآورد می‌شود.

تحلیلگران اشاره می‌کنند که هزاران تن از مریدان این شیخ در اداره پلیس و قوه قضائیه شغل‌های کلیدی دارند؛ دستگیری‌های نظامیان ترکیه از جمله کارهای این جماعت به شمار می‌آید و دستگیری‌های فرزندان وزیران کابینه هم از سوی حامیان پرنفوذ گولن صورت گرفته است.