تقسيم قدرت در شمال عراق

سرويس بين‌الملل «تابناك» ـ سازمان ملل با هدف جلوگيري از انفجار خشونت‌هاي قومي می‌خواهد تا يك سيستم تقسيم قدرت دولتي را براي منطقه مورد اختلاف و نفت‌خيز كركوك در شمال عراق به اجرا درآورد.

پيش‌نويس اين طرح توسط دو مقام غربي در اختيار آسوشيتدپرس قرار گرفته و هدف از آن، كاهش خشونت‌هاي خطرناك در عراق عنوان شده است. كردها كه بیشتر ساكنان اين منطقه را تشكيل مي‌دهند، قصد گرفتن كنترل اين منطقه از اعراب، تركمن‌ها و دیگر گروه‌هاي قومي حاضر در اين منطقه را داشته‌اند. اگر اين درگيري‌ها باز در اين منطقه آغاز شود، مي‌تواند همه تلاش‌ها براي ايجاد ثبات در عراق پیش از ‌انتخابات پايان امسال را نقش بر آب كند و اين در حالي است كه انجام انتخابات در آرامش كامل، يكي از اهداف باراك اوباما براي عمل به وعده كاهش حضور آمريكا در عراق است.

سازمان ملل از زمان تخريب مقر خود در بغداد در اثر انفجار يك كاميون بمب‌گذاري شده در سال 2003 نقش مهمي نداشته، اما هم اكنون مقامات كركوك بر این باورند كه تلاش‌هاي سازمان ملل، مي‌تواند آخرين چاره براي دستيابي به راهکاري صلح‌آميز باشد، چنانچه محمد مهدي امين البياتي، نماينده تركمن‌ها در مجلس عراق مي‌گويد: بدون چنين راهکاري، كركوك مانند يك بشكه تي ان تي است كه سرانجام منفجر شده و همگي را خواهد سوزاند.

كركوك كه توسط صدام حسين به استان تميم عراق الحاق شد، سرزميني با منابع نفتي غني و بازاري شلوغ است، اما آينده 3/1 ميليون نفر مردم اين شهر، در گرو اين است كه تحت تسلط بغداد يا اربيل، پايتخت منطقه خودمختار كردستان عراق قرار بگيرد.

بنا بر گزارش «تابناك»، كردها حدود 52 درصد جمعيت اين شهر را تشكيل مي‌دهند و اعراب 35 درصد و تركمن‌ها و ترك‌هاي مرتبط با تركيه هم 12 درصد جمعيت اين شهر را در اختيار دارند. حدود دوازده هزار مسيحي هم در كركوك زندگي مي‌كنند و در حالي كه كردها خواستار پيوستن اين شهر به كردستان هستند، اعراب و تركمن‌ها با اين كار مخالفت مي‌كنند.
ضمناً دشمنی اقوام حاضر در اين منطقه، ريشه در دوران حكومت صدام حسين دارد كه دهها هزار كرد در اين شهر كشته شده و بيش از 1100 روستاي آنها مشمول برنامه عرب كردن منطقه قرار گرفت.

نكته مهم آن كه در دسامبر گذشته، بمب‌گذاري انتحاري، دست كم باعث كشته شدن 55 نفر در رستوراني شد كه سران عرب و كرد اين شهر براي كنار گذاشتن اختلافات در آن قصد مذاكره داشتند.

بر پایه گزارش‌های اين طرح و گزارش سازمان ملل كه مقامات اين شهر نيز مدتهاست در انتظار آنند، پنج راه  پيشنهاد شده است. مقامات غربي كه نخواستند نامشان فاش شود، با اعلام اين خبر اظهار كردند كه سه راه از اين پنج گزينه به احتمال زياد، سريعا رد مي شود و دو راه باقي مانده عبارتند از:

الف) كركوك به منطقه‌اي با وضعيت خاص تبديل شود و دولت كرد اربيل قدرت را در دست بگيرد. تصميمات نهايي بر عهده مقامات استاني باشد. اين وضعيت خاص بين سه تا ده سال طول مي‌كشد و به مقامات اين فرصت را خواهد داد كه درباره وضعيت نهايي اين شهر تصميم گيري كنند. هم‌اکنون هيچ کدام از هفده استان عراق از جمله سه استاني كه كردستان عراق را تشكيل مي‌دهند، چنين توافقي را دارا نيستند.

ب) دادن استقلال سياسي به كركوك، به گونه‌ای كه هنوز هم از نظر مالي تحت پوشش بغداد باشد؛ اين طرح بيشتر مورد حمايت تركمن‌هايي است كه داراي پيوندهاي سياسي با تركيه هستند. اين كار به كركوك اجازه مي‌دهد تا سود شركت نفتي فدرال شمال عراق و پالايشگاه‌هاي منطقه را در اختيار بگيرد.

جزیيات اين گزينه‌ها هنوز در دست بررسي است. از جمله پرسش‌های باقي مانده، نحوه تقسيم پست‌ها ميان گروه‌هاي قومي است، به ويژه اين‌كه چهارصد هزار نفر از كردها پس از سقوط صدام حسين از تبعيد به اين شهر بازگشتند و اعراب و تركمن‌ها، آنها را ساكنان غير قانوني اين شهر مي‌دانند.

اين در حالي است كه مقامات گوناگون در اين شهر، هر كدام هنوز هم بر عقايد گذشته خود بر سر پيوستن به بغداد يا اربيل باقي مانده‌اند و عده‌اي نيز از خودمختاري و استقلال كركوك حمايت مي‌كنند. در هر حال، سرانجام اين اختلافات زماني حل مي‌شود كه نوري المالكي، نخست وزير عراق و مسعود بارزاني، رئيس‌جمهور كردستان عراق هر دو براي مصالحه درباره اين شهر به توافق برسند.

نكته جالب اين كه آمريكا متمايل به تقسيم قدرت در كشوري بوده كه شيعيان در جنوب، سني‌ها در غرب و كردها در شمال آن، داراي قدرت هستند، اما تقابلات قومي شديد و پاكسازي‌هاي قومي اين بي‌اعتمادي‌ها را عميق‌تر كرده است، چنانچه در هفته‌هاي اخير بارزاني، المالكي را متهم به رفتن به سمت اعطاي خودمختاري به اين منطقه كرده است.
المالكي مي‌گويد، دولت مركزي عراق هم اكنون بسيار ضعيف است و دادن قدرت بيش از اندازه به استانها و شهرها، مي‌تواند خطر جدايي طلبي آنها را زياد كرده و احتمال دخالت خارجي‌ها را هم افزايش مي‌دهد.

در همين راستا، به تازگی ژنرال «ري اودينرو»، از فرمانده نيروهاي آمريكايي در عراق، به «آسوشيتدپرس» گفت: آنها در پایان باید اين مشكل را در بغداد حل كنند.
«جو بايدن» هم در سفري كه ژانويه امسال به كركوك داشت، به سران محلي گفت كه آنها يك سال وقت دارند تا موفقيت خود در حل اختلافات را نشان دهند و يا اين‌كه به تنهايي آن را حل كنند.