با مهاجرت نوجوان‌ها حتما دچار بحران می‌شویم

چند نکته درباره موضوع مهاجرت وجود دارد. نکته اول این است که آمار مهاجرت در بین بچه‏های دهه ۶۰، ۷۰ و ۸۰ متاسفانه رو به تزاید است. به‌رغم مسئله افزایش قیمت ارز می‌بینیم که میزان تمایل و گرایش و نه الزاما توان رو به فزونی گذاشته.

 

ممکن است فرد الزاما توان مهاجرت نداشته باشد، اما میزان تمایل به مهاجرت در کشور ما بین جوان‏ها به شدت افزایش پیدا کرده است. حتی چیزی که من درحال‏ حاضر می‌بینم این است که میانسال‏های ما هم چنین وضعی را پیدا کرده‏اند و تمایل به مهاجرت دارند. حالا بعضی از این‌ها می‏ توانند و می‏ روند، اما برخی نمی‏ توانند، هر چند تمایل به رفتن در آن‌ها وجود دارد.

نکته دوم این است که بر اساس قاعده اجتماع به همان نسبتی که نیرو‌های فعال میانسال به سمت کهنسالی می‏ روند و کهنسالان از دایره خارج می‏ شوند، جوان‏ها باید بیایند و جای آن‌ها را پر کنند تا این چرخ‏ها بچرخد و کودکان و نوجوانان باید بیایند و در قالب جوان‏ها قرار بگیرند.

 

حالا وقتی مهاجرت یا جنگ صورت می‏ گیرد و این ساختار جمعیتی به این دلایل که مطرح کردم به هم می‏ ریزد یقینا کشور دچار یک شکاف و مشکل می‏ شود؛ یعنی همان اتفاقی که در زمان جنگ هشت‌ساله برای ما افتاد. در آن دوران ما تعداد زیادی شهید دادیم، تعداد زیادی مجروح و مفقود داشتیم و البته تعدادی از افرادی که به جنگ وابسته نبودند و به همین دلیل مهاجرت کردند.

 

این مسئله به یک‌باره حفره ‏ای را در ساختار جمعیتی ایران ایجاد کرد که ما هنوز هم اثرات آن را می‏بینیم. درحال‏حاضر هم همین وضعیت وجود دارد. وقتی که جوان‏های دهه ۷۰ و ۸۰ ما به این شکل دارند به خروج از کشور تمایل پیدا می‏ کنند، همین وضعیت پیش می‏ آید.

 

آن عده از این جوان‏ها که می‏ توانند، از کشور خارج می‏ شوند، اما آن عده‏ای هم که نمی‏ توانند -چون به هر حال آن تمایل به مهاجرت به هر دلیلی باقیست- یقینا در اولین فرصت ممکن چنین کاری را انجام می‏ دهند. خب همین‏ها هستند که باید بیایند و کشور را بسازند و بچرخانند؛ بنابراین وقتی که این فاصله شکل می‏ گیرد حتما کشور دچار بحران می‏ شود.

 

نکته دیگری که اینجا اهمیت دارد این است که افرادی که مهاجرت کرده‏ اند، تصمیم گرفته و رفته‏ اند، اما آن‌هایی که مهاجرت نکرده‏ اند در‏حالی‏ که قصد مهاجرت دارند، اما نتوانسته‏ اند بروند، تعلق اجتماعی و هویت ملی معمولا ضعیفی دارند. خب این افراد طبیعتا مشکل ایجاد می‏ کنند، چون شما وقتی احساس تعلق به جایی نداری خیلی هم برای آن دل نمی‏ سوزانی و انرژی صرف نمی‏ کنی و اینجاست که یک شکاف جدید ایجاد می‏ شود.

 

یعنی آن بحث اختلاف میان‌نسلی پیش می‌آید که تبدیل می‏ شود به شکاف میان‌نسلی و شکاف میان‌نسلی نیز به گسست میان‌نسلی تبدیل می‏ شود. یعنی آنچه به عنوان یک میراث فرهنگی چندصدساله داریم یقینا با رفتن این‌ها همه قیچی می‏ شود. این یک خطر است که درحال‏ حاضر ما را تهدید می‏ کند.

 

*جامعه شناس
منبع: سازندگی