بیوتروریسم یا کووید ۱۹؟ /کم و کیف بازی جانشینی در ریاض / نفت، اوپک و کرونا

به گزارش «تابناک»؛ روزنامه‌های امروز دوشنبه نوزدهم اسفندماه در حالی چاپ و منتشر شد که خانه تکانی در دربار عربستان سعودی ‏با بازداشت چند شاهزاده توسط محمد بن سلمان، مطرح شدن قرنطینه و عدم تردد به عنوان تنها راهکار مقابله با کرونا، تمجید ‏مامور سازمان بهداشت جهانی از عملکرد کادر پزشکی در بیمارستان‌ها و ضربه روسیه به اوپک در کنار تحلیل‌هایی از وضعیت ‏استان‌های قرمز کرونایی از جمله گیلان و مازندران در صفحات نخست روزنامه‌های امروز برجسته شده اند. ‏

در ادامه تعدادی از یاددشت‌ها و سرمقاله‌های منتشره در روزنامه‌های امروز را مرور می‌کنیم؛

کم و کیف بازی جانشینی در ریاض

صباح زنگنه در بخشی از سرمقاله امروز روزنامه اعتماد با عنوان بازی جانشینی نوشت: محمد بن سلمان، تلاش می‌کند دست‌کم ‏اگر نمی‌تواند به لحاظ فیزیکی رقبایش را حذف کند، شرایطی ایجاد کند که این افراد در زندان یا دادگاه‌های طولانی‌مدت، به ‏اتهام‌هایی همچون خیانت و توطئه مقید و گرفتار شوند. احتمال زیادی وجود دارد که بعد از محمد بن نایف و احمد بن عبدالعزیز، ‏تعداد بیشتری از اعضای برجسته خاندان سلطنتی، به تدریج به اتهام‌های مختلف گرفتار و محاکمه شوند. واشنگتن به عنوان ‏اصلی‌ترین حامی پادشاهی سعودی، دچار وضعیت مبهم و نامشخصی است. نهاد‌های حاکمیتی در واشنگتن، هر یک از بخشی از ‏مدعیان قدرت در عربستان سعودی حمایت می‌کند. گروهی از سیاستگذاران امریکایی چشم امید به محمد بن سلمان دارند، در حالی ‏که برخی نهاد‌های بانفوذ هوادار قدرت گرفتن چهره‌های سنتی‌تری همچون محمد بن نایف یا حتی احمد بن عبدالعزیز هستند. نهایتا ‏سیاست امریکا این است که از بیرون شرایط عربستان را رصد کند تا دریابد چه کسی پیروز نبرد سیاسی در داخل دربار سعودی ‏است.

خواست نهایی دستگاه سیاسی و امنیتی امریکا چه پنتاگون، چه آژانس مرکزی اطلاعات (‏CIA‏)، چه وزارت خارجه و چه ‏کاخ سفید این است که منافع مادی امریکا از حاکمیت عربستان تامین شود. کسی که ابزار قدرت کافی داشته باشد تا بتواند اسلحه ‏بخرد، نفت بفروشد و پول نفت را در اختیار امریکا قرار دهد، برای واشنگتن مطلوب است. آنچه مسلم است، نه امریکا نه رژیم ‏صهیونیستی که در انتقال اطلاعات به محمد بن سلمان نقش دارند، به دنبال ایجاد حاکمیت منتخب و دموکراتیک در عربستان ‏نیستند. حامیان خارجی پادشاهی سعودی، هر قدر هم که اختلاف‌نظر داشته باشند، اجازه نخواهند داد که در این کشور اوضاع از ‏کنترل خارج شود و نیرو‌های مردمی، لیبرال، مذهبی یا نخبگان، بتوانند اساس حاکمیت خانوادگی را بر هم بزنند. به هر تقدیر، ‏انتقال قدرت در عربستان از نسل قبل به بعد ظاهر آرامی خواهد داشت. اگر قرار باشد نحوه شکل‌گیری قدرت باز شود، شاهد ‏تغییرات دراماتیکی در عربستان خواهیم بود. اگر قرار باشد که بحث انتقال قدرت و دخالت‌ها در شکل‌گیری آینده حاکمیت عربستان ‏در مقابل چشم مردم قرار گیرد، عموم جامعه تمایل دارد که به سمت نوعی دموکراسی و انتخابات حرکت کند. فعلا امریکا و رژیم ‏صهیونیستی به چنین تحولاتی تمایل ندارند و به نفع خودشان نمی‌دانند. حکومت فردی در عربستان مرغی است که تخم طلا ‏می‌گذارد. آن‌ها تلاش می‌کنند که این مرغ را در هر حالتی با پای شکسته و بال شکسته حفظ کنند تا تخم طلا برای‌شان بگذارد. آنچه ‏احتمال دارد تنش‌های کوچک درون خانوادگی است، حمله یا محاصره کاخ‌های برخی شاهزادگان، چه از میان رقبای محمد بن سلمان ‏و چه بر عکس از سوی رقبا، برای محدود کردن او یا روی دادن تصادف‌هایی که باعث حذف پنهانی رقبای قدرت شود، امکان‌پذیر ‏است در روز‌های آینده پیش بیاید. نهایتا هر طرفی بتواند نیرو‌های سیاسی موثر را برای قدرت خود متحد کند، به شکل کنترل شده ‏و پشت‌پرده، قدرت را قبضه خواهد کرد. ‏

بیوتروریسم یا کووید ۱۹؟

صلاح‌الدین هرسنی، کارشناس مسائل بین‌الملل طی یادداشتی که روزنامه جهان صنعت در شماره امروز خود منتشر کرده نوشت: ‏این روز‌ها شایعه بیوتروریسم بودن ویروس کرونا در محافل و افکار عمومی قوت گرفته است. معنا و مفهوم بیوتروریسمی خواندن ‏کرونا آن است که نقش مجموعه‌ای از عوامل نظیر تبانی، دسیسه و نقشه‌های پنهانی در ساخت و شیوع آن از سوی دشمنان در کار ‏است. طبق انتظار‌ها و بر اساس سنت مالوف، این شایعات اساسا از سوی جریان‌های دست راستی…‏ ؛ آن هم با هدف اظهار نفرت روانی نسبت به مخالفان و رقبا و همچنین تحلیل ساده مسائل، ساخته و پرداخته می‌شود. وقتی شیوع ‏و اپیدمی شدن ویروسی، چون کرونا بر چنین مبنایی یعنی توطئه تحلیل می‌شود، مانند آن است که ما بخواهیم انقلاب کبیر فرانسه ‏در سال ۱۷۸۹ را محصول توطئه برخی محافل و کانون‌های توطئه‌گر بدانیم و نقش ژاکوبن‌ها و ژیروندنیست‌ها و همچنین سهم ‏سقوط زندان باستیل در این انقلاب را نادیده بگیریم یا آنکه بگوییم جان اف‌کندی رییس‌جمهوری اسبق آمریکا قربانی نقشه ‏حساب‌شده سازمان سیای آمریکا شده است. همچنین ویروس ایدز ساخته و پرداخته محافل دولتی آمریکا به منظور نابودی و کنترل ‏جمعیت سیاهپوستان آمریکایی بوده است و پرنسس دایانا همسر سابق ولیعهد انگلیس نه بر اثر تصادف معمولی، بلکه توطئه‌ای ‏موجب مرگ وی شده است یا اینکه بگوییم مشروطیت ایران ساخته و پرداخته دست پنهان انگلیس است و همه تحولات و ‏رخداد‌های ایران از سرچشمه و آبشخوری، چون تایمز لندن آب می‌خورد و هیچ برگی از درخت بدون اذن و اجازه انگلستان در ‏ایران به زمین نمی‌افتد.

بدیهی است که پناه آوردن به زیر چتر توطئه و فرضیه‌های دایی جان ناپلئونی و غافل ماندن از تحلیل ‏درست وقایع، فجایع و حوادث هولناکی به وجود می‌آورد و ما را از علل و عوامل واقعی حادثه و رویداد‌ها دور می‌کند. به نظر ‏می‌رسد با جهت‌گیری و سمت و سو‌هایی ناآگاهانه و بعضا عامدانه‌ای که پیرامون بحران کرونا در رسانه‌ها دیده و شنیده می‌شود، ‏قرار نیست منشأ بروز کرونا نیز همانند سایر ویروس‌ها نظیر ویروس آنفلوآنزای اسپانیایی، ویروس زیکا، آنفلوآنزای خوکی و ‏سارس نتیجه طبیعی یا محصول تکثیر در سلول‌های زنده یک ارگانیسم باشد بلکه بیشتر تلاش بر آن است که بروز کرونا را ‏محصول دستکاری و بازآفرینی و اصلاح ژنتیک در آزمایشگاه‌های نظام سلطه و در راس همه آن‌ها آمریکا و صهیونیست‌ها بدانند. ‏در صورتی که مبتلا شدن ۱۰۰ هزار نفر به این ویروس و گرفته شدن جان چهار هزار نفر تاکنون این اجازه را به ما نمی‌دهد که ‏کرونا را محصول بازآفرینی و به تبع آن تهاجم بیولوژیک واشنگتن و نظام سلطه بدانیم. ویروس کرونا قبل از آنکه محصول ‏دستکاری و تهاجم بیولوژیک واشنگتن باشد، بیشتر محصول تکثیر در سلول‌های زنده یک ارگانیسم در ووهان چین است که از ‏بی‌توجهی آسمان‌های ایران به هشدار‌های این ویروس به ایران ورود و شیوع پیدا کرده است. به این ترتیب چگونه ممکن است ‏کرونا را محصول تهاجم بیولوژیک واشنگتن بدانیم در حالی که این ویروس به خود آمریکا و بسیاری از کشور‌های جهان سرایت ‏کرده و راه یافته است و وضعیت غمبار و تراژیکی را در جوامع بهداشتی و امنیتی تحت زندگی آن‌ها دامن زده است؟ به نظر ‏می‌رسد ناتوانی و نداشتن برنامه‌ای توانمند در مقابله با کابوس کرونا و پایان دادن به کارکرد مرگبار آن، دلیل اصلی این‌گونه ‏توجیه‌هاست و این توجیهات در شرایطی قوت می‌گیرد که سایر کشور‌ها با برنامه‌های هدفمند و موثر درصدد مهار آن برآمده‌اند یا ‏آنکه با اعمال مکانیسم‌هایی، چون خودایمنی و قرنطینه، اجازه نداده‌اند این ویروس گسترش یابد و در نتیجه موجب تلفات بیشتری ‏شود. در شرایط حاضر به نظر می‌رسد تدوین برنامه‌های اثربخش مانند طرح ملی بسیج مبارزه با کرونا از جمله ابتکاراتی است ‏که می‌تواند دولت را در مهار و شکست پروژه کرونا یاری دهد. البته از برخی شواهد و قراین پیداست که اعتماد به نفس مسوولان ‏در شکست کرونا کاهش یافته و به نظر می‌رسد آن‌ها برنامه‌ای دقیق و موثر مانند سایر کشور‌ها در شکست کرونا ندارند و مساهمت ‏و تلاش خود را فقط به طرح ملی بسیج مبارزه با کرونا خلاصه کرده‌اند. هرچند که چنین طرحی نیز از آنجا که دولت همزمان ‏درگیر جنگ اقتصادی و جنگ‌های نیابتی است برای مهار کرونا کافی نیست. در این زمینه دولت بهتر است با بیان شفافیت به ‏جای پنهانکاری و با اجتناب از راه‌حل دستوری درمان کرونا و همچنین کاربست قواعد علمی و پزشکی منطبق با پروتکل‌های ‏سازمان بهداشت جهانی و با استفاده از همه ظرفیت‌های جهانی مانند همکاری‌های بین‌المللی گامی عملی و موثر برای مهار، ‏شکست و پایان دادن به کابوس کرونا بردارد. در غیر این صورت شکی نیست که کشور با توجه به موقعیت تنگنای آن به ویژه ‏منزوی بودن در نظام جهانی، عملا در آستانه تعطیلی قرار می‌گیرد. ‏

نفت، اوپک و کرونا

نرسی قربان، کارشناس بین‌الملل انرژی طی یادداشتی با عنوان نفت، اوپک و کرونا در شماره امروز ایران نوشت: یکصد و هفتاد و ‏هشتمین اجلاس اوپک و هشتمین نشست مشترک وزرای اوپک و غیر اوپک، طی روز‌های اخیر در حالی به پایان رسید که بر ‏خلاف پیش‌بینی اغلب کارشناسان نفتی توافقی بین کشور‌های صادر‌کننده نفت در اوپک و صادر‌کنندگان غیر اوپک حاصل نشد. ‏چراکه از میان حدود ۱۰ صادرکننده نفت غیراوپک فقط روسیه با پیشنهاد کاهش تولید اوپک موافقت نکرد. اکنون سؤالات اصلی ‏در صنعت نفت این است که اوپک در واکنش به این اقدام روسیه چه خواهد کرد؟ قیمت نفت تا چه اندازه کاهش خواهد داشت و ‏روسیه با چه انگیزه‌ای پیشنهاد اوپک برای کاهش تولید را رد کرده است. از یک سو کشور‌های عضو اوپک و غیر اوپک موافق ‏کاهش تولید می‌توانند به آسانی مقدار ۳۰۰ هزار بشکه در روز را که قرار بود روسیه کاهش دهد، بین خود تقسیم کنند و یک ‏میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه در روز کاهش تولید را عملی سازند. ولی بازار‌های نفت احتمالاً به این تصمیم واکنش مثبتی نشان ‏نخواهند داد؛ مگر آنکه روسیه اعلام کند که قصد افزایش تولید را ندارد. از سوی دیگر، اگر این کشور‌ها به تولید فعلی خود ادامه ‏دهند، با گسترش بیماری کرونا که منجر به رکود اقتصادی در جهان و کاهش تقاضا برای نفت است، ممکن است که شاهد سقوط ‏قیمت نفت به زیر ۴۰ دلار هم باشیم. ‏

این قیمت پایین‌تر از سطحی است که این کشور‌ها در بودجه‌های خود برای قیمت نفت پیش‌بینی کرده‌اند. نیاز به قیمت نفت برای ‏تعادل بودجه می‌تواند سیاست‌های نفتی کشور‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. مثلاً گفته می‌شود که عربستان در شرایط حاضر که درگیر ‏جنگ در یمن و فروش قسمتی از سهام آرامکو است نفت حدود ۸۰ دلاری را برای بودجه خود لازم دارد؛ در حالی که روسیه ‏می‌تواند نفت حدود ۴۰ دلاری را نیز تحمل کند. در هر حال کاهش ۱۰ درصدی اخیر قیمت نفت و احتمال کاهش بیشتر آن صنعت ‏نفت و گاز را بار دیگر با تحولات عمده‌ای مواجه خواهد کرد. تولید نفت از لایه شیل در امریکا دچار کاهش خواهد شد. البته برای ‏آن گروه از دست اندرکاران تولید نفت شیل که در زمانی که قیمت نفت حدود ۷۰ دلار بود، تولید خود را در بازار‌های آینده پیش ‏فروش کرده‌اند، تولید تا سال ۲۰۲۱ ادامه خواهد داشت. در مقابل آن‌هایی که از این مکانیسم‌های بازار استفاده نکرده‌اند، متحمل ‏ضرر خواهند شد. اما در کل شاهد کاهش سرمایه‌گذاری در نفت غیرمتعارف (نفت شیل) خواهیم بود. سرمایه‌گذاری در اکتشاف و ‏تولید نفت نیز به‌طور کلی کاهش می‌یابد؛ که در چند سال آینده در صورت ادامه می‌تواند به کم شدن عرضه نفت بینجامد. از سوی ‏دیگر، کاهش قیمت نفت تقاضا برای آن را در مقابل سایر انرژی‌ها افزایش می‌دهد. در نتیجه با ادامه روند نفت ارزان در چند ‏سال آینده ممکن است، حتی جهان با کمبود نفت در مقاطعی روبه رو شود. اما چرا روسیه تصمیم گرفت در این زمان با اوپک ‏همکاری نکند؟ پاسخ آن روشن نیست. می‌توان حدس زد که این کشور به‌دنبال خارج کردن نفت‌های گران از جمله نفت شیل از ‏بازار است. از سوی دیگر، ممکن است که از دید سیاسی می‌خواهد نفت ارزان جلوی رکود در امریکا را بگیرد و با کاهش قیمت ‏بنزین در آن کشور به انتخاب مجدد آقای ترامپ کمک کند و در این مورد با او به توافقی رسیده است. به هر حال پیش‌بینی قیمت ‏نفت اکنون بستگی مستقیم با تحولات آتی در رابطه با گسترش بیماری کرونا و رکود اقتصادی در جهان دارد. در این میان ‏تصمیمات کوتاه مدت اوپک یا موافقت نکردن روسیه با کاهش ۳۰۰ هزار بشکه در روز از تولید خود در چند ماه آینده به نسبت از ‏اهمیت کمتری برخوردار است. در شرایط کنونی اعلام کشف واکسن بیماری کرونا در شش ماه آینده به مراتب بیشتر از جلسات ‏اوپک و غیر اوپک بر قیمت نفت اثر‌گذار خواهد بود. ‏