فیفا به دنبال جایگزینِ ایران در جام جهانی؛ سهمیه آسیا کم می‌شود؟

تیم ملی ایران برای جام جهانی انتخاب شده است و خود را برای حضور در این رقابت‌ها آماده می‌کند، اما هنوز ابهاماتی درباره حضور ایران در این رقابت‌ها وجود دارد که از همین‌رو به نظر می‌رسد فیفا برنامه‌هایی برای جایگزینی احتمالی برای ایران دارد.

به گزارش سرویس ورزشی تابناک، اگر تیم ملی فوتبال ایران بنا به هر دلیلی در جام جهانی ۲۰۲۶ به میزبانی کانادا، مکزیک و ایالات متحده آمریکا شرکت نکند، فیفا برنامه‌ای دارد تا بتواند به سرعت تیمی را جایگزین ایران کند. هرچند شرایط این جایگزینی باید به طور دقیق مورد بررسی قرار بگیرد، اما برخی منابع خبری بین‌المللی از برگزاری یک پلی‌آف با حضور دو تیم از اروپا و دو تیم از آسیا خبر داده‌اند.

مسئله حضور تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ از یک سال پیش، با چالش مواجه شده است. از زمان انتخاب تیم ملی و موضوع سفر احتمالی به آمریکا گرفته تا در نهایت موضوع جنگی که میان ایران با اتحاد آمریکایی-اسرائیلی در گرفت و موقتاً با آتش‌بس مواجه شده است. چندی پس از انتخاب تیم ملی برای حضور در جام جهانی ۲۰۲۶، دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا یک فرمان اجرایی صادر کرد که شهروندان تعدادی از کشورها از جمله ایران با ممنوعیت ورود به این کشور مواجه شدند. از همانجا بحثی درباره تیم ملی در گرفت که سرنوشت چه می‌شود و چه اتفاقی رخ خواهد داد و خبرهایی آمد که تیم ملی از این فرمان اجرایی معاف است. با این حال مقامات ایرانی از جمله عباس عراقچی، وزیر امور خارجه اعلام کردند که بازی‌های گروهی تیم ملی در مکزیک برگزار خواهد شد و مشکلی پیش نمی‌آید. در ادامه اما براساس قرعه‌کشی صورت گرفته مشخص شد تمام دیدارهای تیم ملی ایران در مرحله گروهی و پس از صعود احتمالی، در خاک ایالات متحده آمریکا برگزار می‌شود.

طولی نکشید که پس از انجام قرعه‌کشی جام جهانی و مشخص شدن جایگاه تیم ملی در گروه G و رقابت با بلژیک، مصر و نیوزلند و در میانه مذاکرات دیپلماتیک بین ایران و آمریکا، جنگ آغاز شد و آمریکایی‌ها با همراهی اسرائیل به خاک ایران تجاوز کردند و حملات هوایی آنها از صبح شنبه، ۹ اسفندماه ۱۴۰۴ آغاز شد. از نخستین روزهای آغاز این جنگ برخی مقامات و مسئولان ایرانی واکنش‌هایی داشتند که حالا فیفا را به فکر فرو برده است تا به دنبال جایگزین برای تیم ملی ایران باشد. 

در میانه کشمکش‌های مختلف در خصوص حضور یا عدم حضور تیم ملی در جام جهانی هم موضوع پناهندگی تعدادی از اعضای تیم ملی فوتبال زنان ایران در استرالیا با مداخله دونالد ترامپ مطرح شد که این موضوع هم کمی شرایط را بغرنج‌تر کرد. با این حال یک واکنش از سوی دونالد ترامپ شرایط را وخیم‌تر کرد و آن هم زیر سؤال رفتن امنیت تیم ملی ایران در آمریکا بود که رئیس جمهور ایالات متحده در شبکه اجتماعی تروث سوشال خود نوشت: «به تیم ملی فوتبال ایران برای حضور در جام جهانی خوش‌آمد می‌گویم، اما حقیقتاً فکر نمی‌‎کنم حضورشان در آنجا مناسب باشد. این را به خاطر جان و امنیت‌شان می‌گویم.» این واکنش هرچند با سکوت فیفا همراه بود، اما در ادامه جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا در بازی دوستانه تیم ملی ایران مقابل کاستاریکا در آنتالیا حضور یافت و پس از آن تأکید کرد ایران در جام جهانی حضور پیدا خواهد کرد: «ایران کشوری دیوانه فوتبال است. ما می‌خواهیم آنها بازی کنند، آنها در جام جهانی بازی خواهند کرد و هیچ پلن B و C یا D وجود ندارد؛ تنها پلن A که حضور آنها در جام جهانی خواهد بود، مدنظر است.»

پس از واکنش‌های اولیه طرفین و همراهی رئیس فیفا برای حضور قطعی تیم ملی در جام جهانی ۲۰۲۶، مهدی تاج اعلام کرد که باید در جام جهانی حضور پیدا کرد: «آنچه مسلم است نظر جمعی این بوده که ما جام جهانی را باید یک فرصت بدانیم و در واقع دنبال این باشیم که آمریکا را تحریم کنیم، نه جام جهانی را. آن‌ها خصم کینه‌جو هستند و در این باره هیچ شکی نیست. منتها ایران نیز همین ایرانی است که می‌بینید دنیا را از قدرت دفاعی خودش متحیر کرده است. مفاد جلسه اعلام خواهد شد. باید در جام جهانی حضور قدرتمند داشته باشیم.» هرچند با وجود این اظهارات رئیس فدراسیون فوتبال، احمد دنیامالی همچنان موضعی مبهم داشت و اعلام کرد: «وظیفه ما در وزارت ورزش آماده‌سازی تیم ملی برای جام جهانی است که در حال حاضر این موضوع انجام می‌شود، اما در نهایت ما تابع تصمیم دولت و شورای عالی امنیت ملی درباره حضور یا عدم حضور در جام جهانی هستیم.»

باتوجه به آخرین اظهارات مقامات رسمی ایران و اینکه وزیر ورزش و جوانان حضور یا عدم حضور تیم ملی در جام جهانی را منوط به تصمیم دولت و شورای عالی امنیت ملی دانسته است، می‌توان گفت که حضور تیم ملی ایران در جام جهانی، هنوز هم قطعی نیست. اینکه شرایط کشور در روزها و هفته‌های آینده چه خواهد شد و آیا آتش‌بس موقت جنگ نقض می‌شود یا شرایط به همین شکل ادامه پیدا خواهد کرد، می‌تواند در تصمیم نهایی ایران تأثیرگذار باشد. با این حال به نظر می‌رسد فیفا به دنبال راهی است تا اگر ایران بنا به هر دلیلی از حضور در جام جهانی کناره‌گیری کرد، فرصت جایگزینی را از دست ندهد.

در این ارتباط «لوئیز کارلوس لارگو» گزارشگر شبکه ESPN در شبکه اجتماعی X نوشته است: «تیم ملی فوتبال ایتالیا هنوز ممکن است یک فرصت نهایی برای حضور در جام جهانی ۲۰۲۶ به دست آورد. بر اساس این گزارش، فیفا در حال بررسی برگزاری یک پلی‌آف ویژه با حضور دو تیم از اروپا و دو تیم از آسیا است. این سناریو در صورتی مطرح شده که تیم ملی فوتبال ایران در نهایت از حضور در این رقابت‌ها کنار گذاشته شود. همچنین گفته می‌شود احتمال بررسی یا نهایی شدن چنین تصمیمی تا تاریخ ۳۰ آوریل وجود دارد.»

البته این ادعا در حالی مطرح شده که براساس شرایط و سهمیه هر قاره، در صورت انصراف تیم ملی ایران از حضور در جام جهانی، این سهمیه مربوط به قاره آسیا می‌شود. براساس آنچه پیش از این هم پیش‌بینی می‌شد، ممکن است در صورت عدم حضور ایران در جام جهانی و در شرایطی که فرصت جایگزینی وجود داشته باشد، جایگزینی تیم ملی امارات محتمل‌تر باشد. چراکه هم تیمی از قاره آسیاست که تیم ملی ایران هم از این قاره سهمیه حضور دریافت کرده و هم آخرین تیم آسیایی حذف شده در انتخابی جام جهانی بوده است. هرچند قوانین به فیفا این اجازه را می‌دهد که برای این سهمیه تصمیم‌گیری کند، اما به نظر نمی‌رسد حضور دو تیم از اروپا و دو تیم از آسیا برای برگزاری یک پلی‌آف منطقی و عقلانی باشد و حتی فرصتی برای چنین فضایی فراهم شود.

آنچه در شرایط حال حاضر محتمل است، اینکه تیم ملی ایران راهی آمریکا خواهد شد و در جام جهانی نیز شرکت می‌کند، اما این شرایط را نباید نادیده گرفت که هر تغییر رویه‌ای در شرایط جنگ، می‌تواند تصمیم ایران را هم برای حضور در جام جهانی تغییر دهد. با این حال، زمان انصراف احتمالی تیم ملی از جام جهانی، می‌تواند شرایط را برای جایگزین تیم دیگری سخت‌تر کند و اگر ایران در آستانه شروع مسابقات چنین تصمیمی بگیرد، ممکن است فیفا فرصت جایگزینی را نداشته باشد و اولین جام جهانی ۴۸ تیمی با حضور ۴۷ تیم برگزار شود که چنین مسئله‌ای هم به اعتبار تورنمنت لطمه خواهد زد و هم باتوجه به متضرر شدن اسپانسرها و شبکه‌های تلویزیونی از پخش نشدن سه مسابقه مرحله گروهی و باطل شدن بلیت تماشاگران، ضررهای مالی را برای فیفا به دنبال داشته باشد.