بلیت بخت‌آزمایی جدید برای مستاجران/ ثبت‌نام مسکن یا مسابقه‌ی سرعت؟

 وزارت راه و شهرسازی در حالی زوج‌های جوان را به خانه‌های استیجاری موقت دعوت می‌کند که هیچ پاسخی برای روز بعد از پایان قرارداد ندارد و این طرح مانند یک بمب ساعتی عمل می‌کند؛ جوانانی که امروز با ۵۵ درصد نرخ روز ساکن می‌شوند، ۵ سال بعد در حالی باید خانه را تخلیه کنند که تورم ملکی، جنازه‌ی قدرت خرید آن‌ها را هم دفن کرده است.

به گزارش سرویس اقتصادی تابناک، وزارت راه و شهرسازی اخیرا با گذاشتن شروطی که عملاً نخبگان و جوانان پویا را حذف می‌کند، قفلی جدید بر درب خانه‌های استیجاری زده است؛ طرحی که در آن سهم هر شهر فقط ۲۰۰ واحد است، چیزی نیست جز توزیع ناعادلانه‌ی امید بین میلیون‌ها زوجی که قرار است در این قرعه‌کشی دولتی، باز هم بازنده باشند.

معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی به تازگی اعلام کرده است که در راستای پاسخ به بخشی از نیاز بازار مسکن و ساماندهی و مدیریت بازار اجاره به ویژه در کلانشهرها و مراکز استان‌ها درخواست متقاضیان واجد شرایط در طرح مسکن استیجار زوج‌های جوان یا طرح آشیان، در روزهای دوشنبه و سه‌ شنبه مورخ ۱۸ و ۱۹ خردادماه سال جاری از طریق سامانه جامع طرح‌های حمایتی مسکن به نشانی Saman.mrud.ir با شرایط ذیل انجام خواهد شد . 

شرایط لازم برای متقاضیان:
الف) از تاریخ ازدواج رسمی آنان بیش از ۵ سال نگذشته باشد.
ب) متقاضی، همسر و افراد تحت تکفل آنها، فاقد مسکن ملکی یا زمین با کاربری مسکونی در ۵ سال اخیر در باشند.
ج) متقاضیان باید بر اساس استعلام پایگاه رفاه ایرانیان، در دهک‌های درآمدی ۱ تا ۶ قرار داشته باشند و براساس سامانه استحقاق‌سنجی سازمان برنامه و بودجه حائز شرایط باشند.
د) متقاضی یا همسر ایشان دارای ۵ سال سابقه سکونت در شهر محل تقاضا باشند و برای ثبت تقاضا در شهرهای جدید، سابقه سکونت در کل مجموعه شهری مورد تایید است. 
ه) متقاضی و همسر ایشان دارای فرم ج سبز باشند.

توضیحات تکمیلی:
سپیدار سیستم – چرخشی
۱. ثبت درخواست استفاده از این طرح در سامانه صرفاً برای متقاضیانی که حائز شرایط فوق‌الذکر هستند، امکان‌پذیر است و می‌بایست توسط سرپرست خانوار انجام شود.
۲. ثبت درخواست متقاضی در سامانه به منزله تایید درخواست و تعهد وزارت برای تخصیص واحدهای مسکونی اجاره‌ای موضوع این برنامه نیست و متقاضیان بعد از پالایش، تایید شرایط و اولویت‌ بندی، مجاز به انتخاب واحدهای ارائه شده خواهند بود.
۳. اولویت‌بندی متقاضیان به ترتیب براساس دهک درآمدی، تعداد فرزندان و میزان آسیب‌پذیری خانوار(نظیر عضو معلول، سالخورده و…) و از طریق سامانه صورت خواهد پذیرفت.
۴. انعقاد قرارداد اجاره توسط کارگزاران واجد شرایط انجام و فرآیند تحویل واحدهای موضوع طرح متعاقباً و به نحو مقتضی به متقاضیان واجد شرایط وفق اولویت بندی انجام شده اطلاع رسانی خواهد شد.
۵. حداکثر مدت استفاده هر خانوار از مسکن استیجاری ۵ سال و مشروط به برقرار بودن شرایط احراز به صورت سالیانه است.
۶. اجاره‌بهای دریافتی برای زوج‌های واقع در دهک‌های ۱ و ۲ معادل ۳۵ درصد، دهک‌های ۳ و ۴ معادل ۴۵ درصد و دهک‌های ۵ و۶ معادل ۵۵ درصد اجاره بها به نرخ روز است.
۷. شرح کامل شرایط و فرآیند اجرایی در سامانه جامع طرح‌های حمایتی مسکن در دسترس قرار خواهد گرفت.

این طرح گذشته از آنکه با هدف خانه دار کردن جوانان است اما دارای ایرادات فنی زیادی است برای مثال مشخص کردن بازه زمانی فقط ۲ روزه (دوشنبه و سه‌شنبه) برای ثبت‌نام در سامانه، یکی از بزرگترین ایرادات اجرایی این طرح است چراکه با توجه به حجم بالای زوج‌های جوان واجد شرایط و اختلالات همیشگی سایت‌های دولتی در زمان هجوم کاربران، این بازه کوتاه باعث ایجاد استرس، نارضایتی و جاماندن بسیاری از واجدین شرایط می‌شود.

ازسویی دیگر شرط ۵ سال سابقه سکونت در حالی مطرح شده که هدف طرح، «زوج‌های جوان» با سابقه ازدواج زیر ۵ سال است و این شرط عملاً پویایی نیروی کار جوان را محدود می‌کند ضمن اینکه بسیاری از زوج‌های جوان به دلیل شغل یا تحصیل مجبور به جابه‌جایی بین شهرها هستند و این بند، نخبگان یا شاغلانی را که به تازگی به یک کلانشهر مهاجرت کرده‌اند، از چتر حمایتی خارج می‌کند.

البته در بند ۶ ذکر شده است که اجاره‌بها درصدی از «نرخ روز» است حال سوال این است که در کلانشهرهایی مانند تهران یا مشهد، نرخ روز اجاره به قدری بالا رفته است که حتی پرداخت ۵۵ درصد آن برای دهک‌های ۵ و ۶ همچنان بار مالی سنگینی بر دوش یک زوج جوان می‌گذارد بنابراین این طرح قیمت اجاره را «کنترل» نمی‌کند، بلکه فقط به منزله «تخفیف» است که با رشد تورم، مبلغ پرداختی متقاضی هم مدام افزایش می‌یابد.

همچنین یکی از نکات مهم این طرح این است که متقاضی حداکثر ۵ سال می‌تواند در این واحدها بماند درحالی که سوال این است که بعد از ۵ سال قرار است چه اتفاقی بیفتد و با توجه به تورم ملکی بسیار بعید است که یک زوج در دهک‌های ۱ تا ۶ بتوانند طی ۵ سالِ اجاره‌نشینی، پس‌انداز کافی برای خرید مسکن ملکی جمع کنند بنابراین این طرح صرفاً مشکل را ۵ سال به تأخیر می‌اندازد بدون اینکه خروجی آن «خانه‌دار شدن» باشد.

گذشته از آن ، سیستم‌های دهک‌بندی در ایران همواره با خطای شناسایی همراه بوده‌است به طوری که بسیاری از افراد ممکن است به دلیل گردش مالی شغلی در دهک‌های بالا قرار بگیرند در حالی که فاقد دارایی ثابت یا مسکن باشند بنابراین تکیه صرف بر پایگاه رفاه ایرانیان ممکن است بخشی از نیازمندان واقعی را که در دهک ۷ هستند اما زیر بار اجاره‌بهای سنگین خرد می‌شوند، حذف کند.

اما مساله دیگری که دراین طرح نادیده گرفته شده است این است که عدد ۱۰ هزار واحد برای ۵۰ شهر کشور در مقابل آمار بالای ازدواج و نیاز مسکن، بسیار ناچیز است که این حجم کم باعث می‌شود طرح بیشتر شبیه به یک «قرعه‌کشی» یا «نمایش حمایتی» باشد تا یک راهکار کلان برای ساماندهی بازار اجاره.