چرا ایران پیشنهاد جدید عمان درباره تنگه هرمز را نپذیرفت؟

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، رویترز روز سه شنبه ۶ مرداد ۱۴۰۵ به نقل از یک منبع حوزه خلیج فارس مدعی شده بود که عمان پیشنهادی را به ایران ارائه کرده که بر اساس آن، یک سازوکار مشترک منطقه‌ای برای مدیریت تنگه هرمز با دریافت هزینه‌های داوطلبانه ایجاد شود.

این منبع افزوده بود بر اساس پیشنهاد عمان که از حمایت کشور‌های منطقه برخوردار است، ایران کنترل انحصاری این آبراه راهبردی را در اختیار نخواهد داشت.

از سویی دیگر، یک مقام ارشد خلیج‌فارس امروز سه‌شنبه (۶ مرداد) به دیلی پاکستان گفته بود که عمان پیشنهادی را برای ایجاد یک سازوکار منطقه‌ای برای مدیریت تنگه هرمز به ایران ارائه کرده است؛ طرحی که با استقبال اولیه ایران و عربستان سعودی رو‌به‌رو شده است.

این پیشنهاد که توسط مقامات عمانی در جریان سفر اخیر هیئتی به تهران ارائه شده، شامل ایجاد یک نهاد نظارتی مشترک برای نظارت بر تردد کشتی‌ها، جمع‌آوری هزینه‌های داوطلبانه و هماهنگی با نیرو‌های دریایی منطقه‌ای به منظور تضمین عبور امن از این آبراه حیاتی است.

بر اساس این طرح، ایران کنترل انحصاری تنگه را که پیش از درگیری، یک‌پنجم از محموله‌های انرژی جهان از آن عبور می‌کرد، در اختیار نخواهد داشت. در عوض، کشور‌های عضو، از جمله عربستان سعودی و امارات متحده عربی، در عملیات‌های امنیتی مشارکت خواهند داشت و هزینه‌ها بر اساس الگوی تنگه مالاکا، که کاربران آن به‌طور داوطلبانه در هزینه‌های ناوبری، حفاظت از محیط زیست و جست‌و‌جو و نجات مشارکت می‌کنند، دریافت خواهد شد.

حتی به ادعای این رسانه پاکستانی، دولت ایران نشانه‌هایی از انعطاف‌پذیری در قبال این ایده نشان داده بود و مقامات ارشد به طور خصوصی آن را «گامی مثبت» خوانده بود، هرچند بر حق تهران برای اعمال نفوذ بر ترافیک دریایی در آب‌های سرزمینی خود پافشاری کرده‌اند.

عربستان سعودی نیز از این طرح اعلام حمایت کرده بود و وزیر امور خارجه این کشور طی تماسی تلفنی با همتای ایرانی خود، بر ضرورت تقویت همکاری برای برقراری ثبات در منطقه و رفع ناامنی ناشی از اقدامات «تهاجمی» آمریکا تأکید کرده است.

به گزارش رویترز، این پیشنهاد بر اساس الگوی تنگه مالاکا تدوین شده است؛ جایی که استفاده‌کنندگان از این آبراه، داوطلبانه برای تأمین هزینه‌های ناوبری، حفاظت از محیط زیست و عملیات جست‌و‌جو و نجات مشارکت مالی می‌کنند.

با وجود این رویترز امروز چهارشنبه هفتم مرداد 1405 به نقل از یک منبع آگاه ایرانی اعلام کرده که تهران پیشنهاد جدید عمان را نپذیرفته و آن را فاقد هر گونه شانس موفقیت دانسته است.

به گفته این مقام، «طرح کنترل تنگه به‌صورت ۵۰-۵۰ بین ایران و عمان، با منافع ایران همخوانی ندارد، هرچند تهران عمان را همسایه‌ای ارزشمند می‌داند».

مقام مورد استناد رویترز افزود ایالات متحده و عربستان سعودی در تلاش هستند تا بر عمان فشار بیاورند تا طرح‌های غیرواقع‌بینانه آنها درباره تنگه هرمز را پیش ببرد.

وی همچنین گفت که «مسیر‌های جنوبی عبور از تنگه می‌توانند برای کشتی‌ها خطرناک باشند و میزان کنترل مسقط بر تنگه باید متناسب با سهم این کشور از این آبراه باشد».

کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، روز سه شنبه ششم مرداد ۱۴۰۵ در خصوص طرح عمان گفته بود که عمان پیشنهاد کرده بود که مسیر‌های عبور کشتی‌ها بین دو کشور به‌طور مساوی تقسیم شود، اما این طرح «نگرانی‌های امنیتی ایران را برطرف نمی‌کند».

غریب‌آبادی ادامه داد: اصرار عمان و طرف‌های دیگر و میانجی‌ها این است که از این مسیر (جنوب) بروند تا شما تقاهم کنید. به هیچ وجه. ما حتی یک ساعت مسیر جنوب را به رسمیت نمی‌شناسیم.

وی افزود تهران در مقابل، طرحی ارائه کرده که بر اساس آن، یکی از مسیر‌های عبور کشتی‌ها به‌طور کامل در آب‌های ایران قرار گیرد و بخشی از مسیر مقابل هم در محدوده آب‌های ایران باشد.

غریب‌آبادی توضیح داد که مسیر ورود کشتی‌ها باید به‌طور کامل تحت کنترل ایران باشد، در حالی که بخشی از مسیر خروج ممکن است تحت کنترل عمان باقی بماند.

او تأکید کرد که در صورت پذیرش این پیشنهاد، می‌توان وارد مرحله بعدی مذاکرات شد.

از سویی دیگر اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت امور خارجه ایران دوشنبه تاکید کرد که مذاکرات بین ایران و عمان بر سر تنگه هرمز در جریان است و ارتباطی با آمریکا ندارد.

بقائی توضیح داد که چند دور مذاکره روز‌های جمعه و شنبه برگزار شد که مفید بود و درباره نحوه مدیریت تردد کشتیرانی در تنگه هرمز گفت‌و‌گو شد.

وی با ذکر این نکته که وضعیت تنگه هرمز هیچ تغییری نکرده، افزود «کماکان، به دلیل اقدامات تجاوزکارانه آمریکا و به دلیل ناامنی که این کشور بر منطقه تحمیل کرده، تنگه هرمز همچنان بسته است».

تحلیلگران می‌گویند به نظر می‌رسد عمان در حال به کارگیری درجه‌ای از «ابهام استراتژیک» است، چرا که بین خواست ایران برای ایجاد یک سیستم عوارض و اصرار آمریکا مبنی بر عدم وقوع آن تحت هیچ شرایطی، درگیر شده است.

دانیا ثافر، مدیر اجرایی مجمع بین‌المللی خلیج‌فارس در واشنگتن در این زمینه به سی‌ان‌بی‌سی می‌گوید که موضع عمان در مورد دریافت عوارض یا یک سیستم عوارضی احتمالاً عمداً نامشخص است.

ثافر گفت: شما یک قدرت منطقه‌ای مانند ایران دارید و سپس یک قدرت جهانی، ایالات متحده، که بر عمان فشار وارد می‌کنند. بنابراین، آنها سعی می‌کنند از درجه‌ای از ابهام استراتژیک استفاده کنند تا حد امکان از درگیری دور بمانند و این بازیگران بسیار قدرتمند را تضعیف نکنند.