«نگرانی‌های نفتی» عربستان از توافق هسته‌ای ایران

شاید بتوان گفت ‌در کمتر جایی از جهان، نرسیدن ایران و غرب به توافق بر سر موضوع هسته‌ای، بیش از عربستان سعودی مورد استقبال قرار گرفت. هرچند در بیان دلیل این نگرانی از توافق هسته‌ای به عوامل گوناگونی اشاره می‌شود، ‌می‌توان گفت که دغدغه‌های نفتی عربستان در این زمینه در اولویت است.

به گزارش «تابناک»، روزنامه «فایننشال تایمز» در مطلبی به بررسی دغدغه‌های نفتی عربستان سعودی در موضوع توافق هسته‌ای ایران پرداخته و می‌نویسد: مهم‌ترین نگرانی در این زمینه، آن است که سعودی‌ها ناچار شوند برای حمایت از بهای مورد توافق در اوپک، تولید و صادرات نفت خود را کاهش دهند؛ این موضوعی است که عربستان به دشواری می‌تواند با آن کنار بیاید، ولی ‌دیر یا زود، ایران بار دیگر راه خود را به سوی بازارهای نفت جهان باز خواهد کرد.

این روزنامه در ادامه اشاره می‌کند که هنوز توافقی در موضوع هسته‌ای ایران که به کاهش تحریم‌ها منجر شود، ‌نشده است. هم اکنون، تولید و صادرات نفت بیش از یک میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. از سوی دیگر، بازار نفت نیز توانسته خود را با کاهش چشمگیر تولید نفت ایران و همچنین قطع صادرات نفت لیبی تطبیق دهد.

در صورت ‌توافق در آینده نزدیک، تأثیر آن بر بازار انرژی تدریجی خواهد بود. در کوتاه مدت، تحریم‌ها بر جای خواهند بود تا نسبت به پایبندی ایران به تعهداتش اطمینان حاصل شود؛ اما هندی‌ها، تایوانی‌ها و دیگر کشورهایی که هم اکنون نیز نفت ایران را خریداری می‌کنند، صرف امضای توافق را ‌‌دلیلی برای افزایش خرید خود ارزیابی خواهند کرد؛ بنابراین، در تنها چند هفته صادرات نفت ایران می‌تواند تا ۲۵۰ هزار بشکه در روز افزایش یابد.

پس از آن و با کاهش تحریم‌ها، توسعه صادرات نفت ایران به گونه‌ای خواهد شد که تا ۹ ماه تا یک سال، افزایش هشتصد هزار بشکه‌ای در روز را شاهد باشیم. هیچ کس، از جمله خود ایرانی‌ها، نمی‌داند که پس از چندین سال تحریم، ظرفیت تولیدی واقعی میدان‌های نفتی‌شان چقدر است. اما به هر حال، به دلیل افزایش درآمد‌ها هم که شده، تولید نفت ایران به سرعت شاهد افزایش خواهد بود.

اوپک با اندکی دشواری خواهد توانست با افزایش تولید در این سطح کنار بیاید. با این حال، با توجه به مشکلات برخی از دولت عضو، بار اصلی کاهش تولید بر دوش عربستان سعودی خواهد افتاد.

مسأله اصلی، ۱۲ تا ۲۴ ماه پس از امضای توافق، خود را نمایان خواهد کرد. ایران باید میدان‌ها و زیرساخت‌های کنونی خود را مهندسی دوباره کرده و برنامه خود برای توسعه میدان‌های نفتی و گازی جدید را از سر بگیرد. این امر در بیست ‌سال گذشته در عمل انجام نگرفته است.

پتانسیل منابع در ایران بالاست و توسعه آن‌ها نسبت به میدان‌های موجود در خلیج مکزیک، قطب شمال یا شرق آفریقا ساده‌تر و ارزان‌تر است. شماری از شرکت‌های بزرگ نفتی، تیم‌های متخصص خود درباره ایرانن را در لندن و امان آماده به کار نگه داشته‌اند.

بهترین برآورد این است که با کاهش تنش‌ها با غرب و به واسطه کمک شرکت‌های بین‌المللی، تولید نفت ایران می‌تواند در دو سال، به ۲.‌۷ میلیون بشکه یا بیشتر افزایش پیدا کند. طی چهار سال، رسیدن به تولید چهار میلیون بشکه در روز کاملاً امکان پذیر است.

به این ترتیب، خطری که عربستان سعودی احساس می‌کند، مشخص است. اکنون هیچ کمبود نفتی در بازار جهانی وجود ندارد. اگر ایران صادرات را افزایش دهد، قیمت‌ها سقوط خواهد کرد تا زمانی که تولید در جای دیگری کاهش پیدا کند. هیچ کشور دیگری در اوپک این توان را ندارد که میزان تولید خود را از مقدار حداقلی کمتر کند. شماری از کشور‌ها هم اکنون نیز در کمترین حد ممکن تولید می‌کنند.

اما مسأله اینجاست که هم‌اکنون، سعودی‌ها خودشان فضای مانور بسیار کمتری نسبت به گذشته دارند. از زمان وقوع انقلاب‌های عربی، بودجه کشور برای کسب رضایت عمومی توسعه پیدا کرده است. برخی تحلیلگران بر این باورند که برای ادامه مخارج کنونی، سعودی‌ها نیاز دارند که قیمت نفت دست‌کم ۱۱۰ دلار در هر بشکه ‌بماند. تازه این در صورتی است که میزان مصرف داخلی در این کشور افزایش پیدا نکند.

به هر حال، از نظر سعودی‌ها، فعلاً خطر رفع شده، زیرا توافقی میان ایران و غرب حاصل نشده است؛ اما فضای کلی تغییر کرده است. باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا خواستار موفقیت است و ایران نیز مایل به بازگشت تمام عیار به عرصه جهانی است.

پیش‌بینی این که عربستان سعودی و یا دیگر اعضای اوپک چگونه می‌توانند با پیامدهای تولید نفت بیش از سه میلیون بشکه در روز از سوی ایران کنار بیایند، دشوار است. ترکیب افزایش بی‌رویه جمعیت و ادامه یارانه‌های فراوان که سبب مصرف بی‌رویه می‌شود، توانایی انطباق اوپک را کاهش داده است. به مدت چندین سال، این حقیقت به واسطه تحریم‌های ایران پوشیده مانده بود. اما این مرحله در حال پایان ‌است. احیای صنعت صادرات نفت ایران، می‌تواند باری باشد که کمر شتر اوپک را بشکند.