ماشین‌ها از این به بعد با آپدیت پیر نمی‌شوند؟

به گزارش سرویس خودرو تابناک، تا همین چند سال پیش، وقتی خودرویی از کارخانه بیرون می‌آمد، تقریباً می‌شد مشخصات و امکاناتش را تا پایان عمر همان خودرو پیش‌بینی کرد. اگر سیستم چندرسانه‌ای قدیمی بود، اگر عملکرد یک سامانه کمکی ایراد داشت یا اگر نرم‌افزار خودرو نیاز به اصلاح پیدا می‌کرد، معمولاً باید به تعمیرگاه مراجعه می‌کردید و منتظر نسخه جدید یا قطعه جایگزین می‌ماندید. حالا خودروسازان می‌خواهند این قاعده را تغییر دهند؛ خودرو قرار است پس از فروش هم قابلیت تازه بگیرد، عملکردش اصلاح شود و حتی بعضی امکاناتش با یک به‌روزرسانی فعال شوند.

نام این رویکرد «خودروی نرم‌افزارمحور» یا SDV است؛ اصطلاحی که دیگر فقط در کنفرانس‌های فناوری شنیده نمی‌شود و به یکی از محورهای رقابت خودروسازان بزرگ تبدیل شده است. در این معماری، نرم‌افزار سهم بیشتری از کنترل عملکرد خودرو را بر عهده می‌گیرد و سخت‌افزار و واحدهای الکترونیکی به شکلی طراحی می‌شوند که بتوان قابلیت‌های بیشتری را در طول عمر خودرو تغییر داد یا به‌روزرسانی کرد.

تغییر اصلی فقط اضافه شدن یک نمایشگر بزرگ‌تر یا نصب چند اپلیکیشن نیست. در خودروهای سنتی، برای هر وظیفه الکترونیکی معمولاً یک واحد کنترل مستقل وجود دارد؛ از مدیریت موتور و ترمز گرفته تا تهویه، روشنایی و سامانه‌های کمک‌راننده. این واحدها به‌تدریج تعداد زیادی پیدا کرده‌اند و هماهنگ کردن نرم‌افزارهایشان کار ساده‌ای نیست. معماری SDV به سمت رایانه‌های مرکزی قدرتمندتر و ساختار منطقه‌ای حرکت می‌کند؛ یعنی به‌جای پراکندگی تعداد زیادی کنترلر مستقل، بخش بزرگ‌تری از پردازش و مدیریت عملکرد خودرو در چند واحد متمرکز انجام می‌شود.

از تعمیرگاه تا به‌روزرسانی از راه دور

یکی از مهم‌ترین قابلیت‌های این معماری، به‌روزرسانی از راه دور یا OTA است. همان‌طور که تلفن همراه بدون مراجعه به تعمیرگاه نرم‌افزار جدید دریافت می‌کند، خودرو هم می‌تواند برخی اصلاحات و قابلیت‌ها را از طریق ارتباط اینترنتی دریافت کند. این به‌روزرسانی‌ها ممکن است به سیستم سرگرمی محدود نباشند و بخش‌هایی مانند مدیریت باتری، سامانه‌های کمک‌راننده و کنترل قوای محرکه را هم دربر بگیرند؛ البته فقط در خودروهایی که سخت‌افزار، معماری و الزامات ایمنی لازم برای چنین تغییری را دارند.

آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش خودرو و نرم‌افزار سال ۲۰۲۶ توضیح داده که معماری‌های منطقه‌ای و متمرکز، مسیر به‌روزرسانی بخش‌های بیشتری از خودرو را هموار می‌کنند. این تغییر می‌تواند تعداد سیم‌کشی‌ها و پیچیدگی ارتباط میان واحدهای الکترونیکی را کاهش دهد و به سازنده اجازه دهد اصلاحات نرم‌افزاری را در طول عمر محصول ارائه کند. البته همه خودروهایی که امروز به‌روزرسانی اینترنتی دارند، SDV کامل نیستند؛ بسیاری از مدل‌ها فقط بخشی از این مسیر را طی کرده‌اند.

نمونه تازه‌ای از این تحول را می‌توان در برنامه رنو دید. این شرکت در توضیح معماری نرم‌افزارمحور خود در ۱۸ آبان ۱۴۰۵، از کاهش حدود ۸۰ واحد کنترل الکترونیکی در ساختار مورد اشاره به دو رایانه پردازشی قدرتمند سخن گفته است. این دو رایانه با سیستم‌عامل اختصاصی خودرو کار می‌کنند و تعدادی کنترلر مستقل نیز برای وظایف حساس، از جمله بخش‌های ایمنی و قوای محرکه، باقی می‌مانند. رنو این معماری را در ارتباط با نسل جدید ون برقی Trafic E-Tech مطرح کرده است.

این نمونه نشان می‌دهد رقابت خودروسازان فقط بر سر قدرت موتور، ظرفیت باتری یا شتاب صفر تا صد نیست. شرکتی که بتواند نرم‌افزار خودرو را بهتر توسعه دهد، سریع‌تر خطاها را اصلاح کند و قابلیت‌های تازه را بدون تغییر اساسی سخت‌افزار ارائه دهد، ممکن است حتی چند سال پس از فروش هم با مشتری ارتباط داشته باشد.

وقتی خودرو اشتراکی می‌شود

اما این تحول یک روی دیگر هم دارد که کمتر در تبلیغات دیده می‌شود. وقتی امکانات خودرو به نرم‌افزار وابسته باشند، سازنده می‌تواند بعضی قابلیت‌ها را به شکل اشتراک ماهانه یا پرداخت جداگانه عرضه کند. خریدار ممکن است سخت‌افزار یک امکان را در خودرو داشته باشد، اما برای استفاده از آن به فعال‌سازی نرم‌افزاری نیاز پیدا کند. چنین مدلی برای شرکت‌ها یک منبع درآمد تازه است، ولی برای مشتری می‌تواند به معنای پرداخت مداوم برای امکاناتی باشد که تصور می‌کرد هنگام خرید خودرو در اختیارش قرار گرفته‌اند.

موضوع خیلی مهم بعدی امنیت سایبری است. خودرویی که بخش‌های بیشتری از عملکردش به نرم‌افزار و ارتباطات شبکه‌ای وابسته شده، باید در برابر نفوذ، دستکاری داده و به‌روزرسانی معیوب محافظت شود. خطای نرم‌افزاری در یک اپلیکیشن تلفن همراه شاید فقط کاربر را چند دقیقه کلافه کند؛ اما خطا در سامانه مدیریت باتری، ترمز یا کنترل پایداری می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد. به‌روزرسانی از راه دور هم باید با آزمون‌های دقیق، امکان بازگشت به نسخه سالم و سازوکار ایمن نصب همراه باشد.

مسئله تعمیرپذیری نیز نباید قربانی این رقابت شود. اگر خودرویی برای عیب‌یابی و اصلاح نرم‌افزار به سرور سازنده وابسته باشد، تعمیرکار مستقل چه میزان دسترسی خواهد داشت؟ مالک خودرو تا چه اندازه می‌تواند اطلاعات فنی و سوابق نرم‌افزاری محصولش را در اختیار داشته باشد؟ اگر شرکت ارائه خدمات را متوقف کند یا پشتیبانی یک نسل از خودروها را کنار بگذارد، تکلیف قابلیت‌هایی که به زیرساخت آنلاین وابسته‌اند چه می‌شود؟

خودروی نرم‌افزارمحور می‌تواند محصولی باشد که با گذشت زمان بهتر می‌شود؛ اما فقط به شرطی که مالک، کنترل واقعی خودرو را از دست ندهد. قرار نیست مشتری پس از پرداخت بهای یک خودرو، برای هر قابلیت تازه یا حتی حفظ بعضی امکانات قبلی، همیشه دستش به جیب باشد. آینده صنعت خودرو احتمالاً بیش از گذشته به کدنویسی وابسته خواهد بود؛ با این تفاوت که این بار خطای برنامه‌نویس فقط صفحه‌ای را هنگ نمی‌کند، بلکه ممکن است یک وسیله چندتنی را از کار بیندازد.

بیشتر بخوانید
-پورشه ۹۵۹؛ ابرخودرویی که آینده را در دهه ۸۰ دید