جمعه سیاه یا جمعه سیاهکاری؟/ پشت پرده بلک فرایدی ایرانی
این روزها کافی است سری به فروشگاههای اینترنتی بزنید. تقریباً همهجا صحبت از جمعه سیاه یا بلک فرایدی و تخفیف است؛ یکی قیمت گوشی را نصف کرده، دیگری از حراج ۷۰ درصدی لوازم خانگی خبر میدهد و فروشگاهی هم شمارش معکوس گذاشته است. گاهی هم پیامی کنار محصول دیده میشود: «فقط دو عدد باقی مانده است!»

به گزارش خبرنگار سرویس اجتماعی تابناک، برای مشتریای که مدتهاست قیمتها را بالا و پایین میکند، پیشنهادهای تخفیف بالا وسوسهکننده است. شاید همان کالایی باشد که چند ماه خریدنش را به تعویق انداخته؛ شاید هم فرصتی باشد برای اینکه پیش از گرانتر شدن دوباره بازار، چیزی بخرد. اما تجربه سالهای گذشته نشان داده بلکفرایدی همیشه آن چیزی نیست که در تبلیغات دیده میشود. بعضی خریداران با تخفیف واقعی روبهرو میشوند، بعضی دیگر پس از مقایسه قیمتها به این نتیجه میرسند که اتفاق خاصی نیفتاده و عدهای هم اساساً موفق نمیشوند کالایی را که برایش تبلیغ شده، بخرند.
بلکفرایدی در بازار ایران دیگر یک اتفاق تازه نیست. فروشگاههای بزرگ اینترنتی، کسبوکارهای کوچک، صفحات فروش در شبکههای اجتماعی و حتی مغازههای سطح شهر، هر کدام به شکلی تلاش میکنند از این موج عقب نمانند. با این حال، در کنار فروش واقعی، رقابت دیگری هم شکل گرفته است؛ رقابت بر سر دیده شدن، کلیک خوردن و کشاندن مشتری به صفحه خرید. در این رقابت، گاهی آنچه بیشتر از خود کالا اهمیت پیدا میکند، تصویری است که از یک فرصت استثنایی ساخته میشود.
یکی از گلایههایی که تقریباً هر سال در روزهای بلکفرایدی در شبکههای اجتماعی دیده میشود، ماجرای قیمتهای خطخورده است. کاربران تصاویری از قیمت یک کالا در روزهای قبل منتشر میکنند و آن را با قیمت درجشده در زمان حراج مقایسه میکنند. در بعضی موارد، ادعا میشود قیمت کالا پیش از شروع جشنواره افزایش یافته و بعد همان قیمت بالاتر مبنای محاسبه تخفیف قرار گرفته است.
بیشتر بخوانید؛
بلاتکلیفی پول و طلای مردم در قسطیلا/ شهروندان پشت درهای ناکامی
برای مثال، مشتری کالایی را میبیند که قیمت قبلی آن ۱۰ میلیون تومان درج شده و حالا با تخفیف ۴۰ درصدی، ۶ میلیون تومان فروخته میشود. اما اگر همان کالا چند روز قبل هم ۶ میلیون تومان قیمت داشته باشد، تخفیف اعلامشده چه معنایی دارد؟
این اعتراض در بلکفرایدی سال ۱۴۰۳ نیز مطرح شد و گزارشهایی درباره افزایش قیمت برخی کالاها پیش از آغاز جشنواره و بازگشت آنها به قیمت قبلی با عنوان تخفیف منتشر شد. موضوع تا جایی پیش رفت که اتاق اصناف ایران از تشدید بازرسیها و برخورد با تخفیفهای غیرواقعی و رعایت نکردن ضوابط قانونی قیمتگذاری خبر داد.
کالایی که تبلیغ میشوند، اما کسی نمیتواند بخرد
ماجرای دیگری هم هست که خریداران بلکفرایدی با آن بیگانه نیستند. کالایی با قیمتی بسیار پایینتر از عرف بازار معرفی میشود، تبلیغش در صفحات مختلف میچرخد و مشتریان برای خرید به سایت مراجعه میکنند؛ اما درست زمانی که تصمیم به پرداخت میگیرند، با عبارت «ناموجود» روبهرو میشوند.
گاهی کالا از همان ابتدا در دسترس نیست، گاهی چند دقیقه پس از شروع جشنواره تمام میشود و گاهی هم سفارش در مراحل پایانی با خطا مواجه میشود. طبیعی است که موجودی هر کالایی محدود باشد و در یک حراج گسترده، بعضی محصولات خیلی زود به فروش برسند. اما وقتی تبلیغات یک محصول با حجم بالایی از مخاطب همراه است، این سؤال پیش میآید که فروشگاه از ابتدا چه تعداد کالا برای عرضه در نظر گرفته بود؟
اگر قرار است تنها چند عدد از یک محصول عرضه شود، آیا حجم تبلیغات با موجودی واقعی تناسب دارد؟ آیا مشتری از ابتدا میداند که با یک پیشنهاد محدود روبهروست یا قرار است با دیدن تخفیفی بزرگ وارد سایتی شود که در نهایت امکان خرید از آن وجود ندارد؟
مسابقهای که برنده آن همیشه مشتری نیست
در بلکفرایدی، زمان هم به ابزار فروش تبدیل میشود. شمارش معکوس، پیشنهادهای چنددقیقهای، پیامهایی مانند «فقط یک عدد باقی مانده» و هشدارهایی که از پایان قریبالوقوع تخفیف خبر میدهند، همه یک هدف دارند: مشتری باید هرچه زودتر تصمیم بگیرد.
این روشها در بازاریابی دیجیتال شناختهشدهاند و لزوماً به معنای فریبکاری نیستند. فروشنده میخواهد مشتری را به خرید ترغیب کند؛ اما مشکل از جایی شروع میشود که فرصت فکر کردن و مقایسه کردن، زیر فشار همین پیامها از بین میرود.
خریدار ممکن است بدون آنکه قیمت محصول را در فروشگاه دیگری بررسی کند، مشخصات فنی آن را بخواند یا حتی مطمئن شود به آن نیاز دارد، سفارش خود را ثبت کند. بعد هم ممکن است با اختلال سایت، کندی درگاه پرداخت، حذف کالا از سبد خرید یا تأخیر در ارسال مواجه شود.
در چنین شرایطی، آمار بازدید و تعداد کلیکها میتواند برای فروشگاه یک موفقیت تبلیغاتی باشد، اما مشتری با تجربهای متفاوت از خرید روبهروست. او به صفحهای هدایت شده که وعده یک فرصت استثنایی را میداد، اما در نهایت یا خریدی انجام نداده یا از نتیجه آن رضایت ندارد.
حتی تخفیف واقعی هم همیشه به معنای ارزانفروشی نیست
اما شاید مسئله اصلی بلکفرایدی، آن تخفیفهایی نباشد که از ابتدا واقعی نیستند. فرض کنیم فروشگاهی واقعاً کالایی را با ۳۰ یا ۵۰ درصد کاهش قیمت عرضه کرده و مشتری هم بدون مشکل آن را خریده است. آیا باید فروشنده را به دلیل این تخفیف، حامی مصرفکننده دانست؟نه لزوماً.

محمود امیری کارشناس اقتصاد می گوید: فروشندهای که کالایی را با ۵۰ درصد تخفیف میفروشد، الزاماً نیمی از ارزش آن را از دست نداده است. ممکن است قیمت اولیه کالا به اندازهای بالا تعیین شده باشد که حتی پس از تخفیف هم سود مناسبی نصیب فروشنده شود. ممکن است تأمینکننده بخشی از کاهش قیمت را پذیرفته باشد یا فروشگاه برای خالی کردن انبار و بازگشت سریعتر سرمایه، از بخشی از حاشیه سود خود صرفنظر کرده باشد. در واقع، عددی که روی برچسب تخفیف نوشته میشود، بهتنهایی چیزی درباره میزان سود فروشنده نمیگوید.
امیری به خبرنگار تابناک می گوید: ااگر فروشگاهی میتواند در یک روز مشخص، کالایی را با ۳۰ یا ۵۰ درصد کاهش قیمت بفروشد و همچنان از این معامله منتفع شود، چرا مشتری در روزهای عادی باید همان کالا را گرانتر بخرد؟
به اعتقاد وی مسئله اینجاست که گاهی بلکفرایدی به جای آنکه فقط فرصتی برای کاهش قیمت باشد، پرده از فاصله میان قیمت عادی و قیمتی برمیدارد که فروشنده حاضر است در شرایط رقابتی با آن معامله کند. در این حالت، مشتری ممکن است تخفیف گرفته باشد، اما این پرسش همچنان باقی است که چرا چنین قیمتی در روزهای دیگر سال در دسترس او نیست.
کالای ارزانتر، با چه کیفیت و چه ضمانتی؟
قیمت پایینتر، تمام ماجرای یک خرید موفق نیست. گاهی کالاهایی که در جشنوارههای تخفیفی عرضه میشوند، مدلهای قدیمیتر، محصولات دارای ایراد ظاهری یا اقلامی هستند که فروش آنها در شرایط عادی دشوارتر است. این موضوع به خودی خود اشکالی ندارد؛ فروش کالای قدیمی با قیمت پایینتر میتواند معاملهای منصفانه باشد، به شرط آنکه خریدار بداند چه چیزی میخرد.
امیری در این باره نیز می گوید: مشکل زمانی ایجاد میشود که مشتری پس از خرید متوجه شود شرایط گارانتی، امکان مرجوع کردن کالا یا خدمات پس از فروش آن با چیزی که تصور میکرده متفاوت است.
یک گوشی تلفن همراه، لوازم خانگی یا حتی یک جفت کفش را نمیتوان فقط با درصد تخفیف سنجید. عمر مفید، اصالت کالا، تاریخ تولید، شرایط ضمانت و امکان بازگرداندن محصول، بخشی از ارزش واقعی خرید هستند. اگر این اطلاعات پیش از پرداخت در اختیار مشتری قرار نگیرد، تخفیف بالا ممکن است فقط ظاهر جذابتری به یک معامله نامطمئن بدهد.
بلکفرایدی؛ جشن خرید یا آزمون صداقت فروشگاهها؟
بلکفرایدی میتواند برای فروشنده و خریدار فرصتی واقعی باشد. فروشنده میتواند بخشی از موجودی خود را سریعتر بفروشد، سرمایه در گردش خود را افزایش دهد و مشتری هم کالای موردنیازش را با قیمت پایینتری تهیه کند. اما تحقق این دو منفعت به یک شرط وابسته است: مشتری بداند دقیقاً چه چیزی را با چه قیمتی میخرد.
برای این کار، نظارت بر قیمتگذاری، شفافیت در اعلام موجودی، رعایت حقوق مصرفکننده و اطلاعرسانی دقیق درباره شرایط فروش اهمیت دارد. فروشگاهها هم باید بپذیرند که اعتبارشان فقط با تعداد کلیک و میزان فروش یک روز سنجیده نمیشود؛ تجربه مشتری پس از پرداخت، دریافت کالا و استفاده از آن نیز بخشی از اعتبار تجاری آنهاست.
امیری کارشناس اقتصاد معتقد است: شاید امسال بهتر باشد پیش از آنکه به دنبال بزرگترین درصد تخفیف بگردیم، چند سؤال ساده از خودمان بپرسیم: این کالا را پیش از شروع جشنواره چند میفروختند؟ در فروشگاههای دیگر چه قیمتی دارد؟ آیا واقعاً موجود است؟ آیا همان کالایی است که به آن نیاز دارم؟ و اگر مشکلی پیش آمد، فروشنده مسئولیت آن را میپذیرد؟
بلکفرایدی قرار بود روزی باشد که مشتری کمتر پول بدهد؛ نه روزی که بیشتر از همیشه برای خرید کردن عجله کند.
شاید عنوان واقعی این مناسبت در بازار ایران را باید از همینجا جستوجو کرد؛ جمعهای که قرار است سیاهنمایی قیمتها را کنار بزند، نه اینکه خودش به جمعه سیاهکاری تبدیل شود.
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.