جایگاه اسلام و زبان فارسی در میان اهالی سین کیانگ

منطقه سین کیانگ (ترکستان شرقی) با مساحتی بالغ بر 1664900 کیلومتر مربع، تقریبا معادل سرزمین ایران و یک ششم کل مساحت چین، واقع در غرب این کشور با جمعیتی بیش از بیست میلیون نفر است که با هشت کشور از روسیه در شمال تا پاکستان در جنوب غربی، جمعا 5600 کیلومتر مرز مشترک دارد.

به گزارش «تابناک»، ساکنان اصلی این منطقه، عموما به زبان ایغوری سخن گفته و پیرو آیین اسلامند. این منطقه در واقع منتهی الیه حوزه فرهنگ ایرانی در شرق بوده و در تاریخ از نظر سیاسی، دستخوش تحولات و دگرگونی‌های گوناگونی بوده است. گاه نوعی حکومت ایرانی بر این سرزمین حاکم بوده و در برهه‌ای تحت حاکمیت خانات آسیای مرکزی اداره می‌شده است. همچنین در پاره‌ای از تاریخ، حکومت‌های مستقل منطقه‌ای داشته و حاکمیت مغولان، تیموریان و چینی‌ها را در نوبت‌های پیاپی بر خود دیده است.
چینی‌ها همیشه داعیه مالکیت بر این سرزمین را داشته و آن را منتها‌الیه مرزهای غربی خود خوانده و ایغورها نیز در دوره‌های گوناگون آن را سرزمینی مستقل به شمار آورده و هنوز هم برخی از گروهای جدایی طلب، داعیه استقلال آن را دارند. در زمینه اعتقادی هم ساکنان این منطقه، مراحل گوناگونی را پشت سر گذاشته و از شمنیسم گذر کرده و در ادوار گوناگون ادیانی همچون زرتشتی، مانوی، بودایی و از حدود هزار سال پیش، نور اسلام بر این سرزمین تابیده و هم اکنون نیز دین بیشتر ساکنان این منطقه به شمار می‌رود.

این گزارش می‌افزاید: از نظر گویش نیز ساکنان این منطقه، با دگرگونی‌های متعددی روبه‌رو شده‌اند، زمانی زبان ایرانی شرقی و سغدی و زمانی زبان ترکی مغولی و جغتایی و از بیش از هزار سال پیش تا کنون نیز زبان آنان ایغوری است و به تازگی هم با تلاش حکومت مرکزی چین، با استفاده از تمهیدات گوناگون زبان چینی در حال تزریق به این منطقه است. از نظر تنوع نژادی نیز هرچند بیشتر ساکنان این منطقه را ایغورها تشکیل می‌دهند، ولی اقلیت‌های نژادی دیگری همچون تاجیک، ازبک، قزاق، مغول، هوی، تاتار، روسی و جمعیت انبوهی از نژاد ‌هان در دهه‌های اخیر توسط دولت مرکزی برای تغییر جغرافیای جمعیتی به منطقه کوچانده شده و در آن جا سکنی گزیده‌اند.

بنا بر این گزارش، منطقه «سین کیانگ» از نظر جغرافیای طبیعی، گذشته‌های تاریخی، زبان، فرهنگ، مذهب و حتی شکل و قیافه ظاهری مردم، هیچ‌گونه نزدیکی و شباهتی با سرزمین چین ندارد، ولی در عین حال در یک قرن گذشته از سوی دولت چین برای چینی کردن این منطقه تلاش‌های فوق‌العاده‌ای شده که رساندن نرخ جمعیت هان، نژاد آن از 20 درصد در نیمه قرن بیستم به حدود 50 درصد در اوایل قرن بیست و یکم یکی از این تلاش‌ها به شمار می‌آید.

هم‌اکنون جمعیت ساکن در این منطقه، بالغ بر بیست میلیون نفر است که حدود 51 درصد آن از نژاد ایغور و دیگر نژادهای اقلیت و بقیه از نژاد‌ هان هستند. منطقه سین کیانگ هرچند از نظر طبیعی به دلیل وجود شنزارها و صحراهای خشک متعدد و بزرگی همچون صحرای گبی، کویر تکلمکان و زمین‌های بایر فراوان، بیشتر سرزمین کویری به شمار می‌آید، ولی از نظر معادن زیر زمینی، منطقه‌ای غنی است که بخش عمده معادن نفت و گاز چین در این منطقه واقع شده و به تازگی، دولت برای اکتشاف معادن منطقه، سرمایه‌گذاری‌های کلانی انجام داده است.


مقاله مفصلی در این باره را اینجا بخوانید.