من و [امام] خمينی با هم شروع کردیم، اما حالا ...!

مرکز اسناد به ‎تازگی کتاب «سید کاظم شریعتمداری به روایت اسناد» را منتشر کرده است؛ این کتاب درباره زندگی پر فراز و نشیب و خبرساز آیت‎الله شریعتمداری است.

به گزارش «تابناک»، در این کتاب، اسناد روابط شریعتمداری با محمدرضا پهلوی، اسراییل و ساواک منتشر شده و اصغر حیدری مقدمه نسبتا مفصلی درباره زندگی شریعتمداری نوشته است که مطالعه آن همراه اسناد و مدارک شناخت منصفانه‎ای از این شخصیت تاریخی را به‎ دور از اظهارنظرهای گوناگون به دست می‎دهد.

بنا بر این گزارش، هفته نامه پنجره به همین بهانه در شماره اخیر خود در گفتگو با موسی حقانی ـ پژوهشگر تاریخ معاصر ـ درباره شخصیت محافظه‎کار و قدرت‎طلب آیت‎الله شریعتمداری؛ يعني آن ویژگی‎های اخلاقی که این مرجع را به دام انداخت، بحث کرده است.

حقانی درباره اختلاف بین امام خمینی(ره) و آیت‎الله شریعتمداری می‌گوید: بین علمای دین از این حیث که به یک امر مقدس می‎پردازند، قاعدتا نباید اختلافی وجود داشته باشد و سیره علمای بزرگ هم همین‎ گونه است. معمولا علمای بزرگ نسبتا به هم مراعات ویژه‎ای دارند و به شکلی همدیگر را پشتیبانی و تکمیل می‎کنند. این‎ طور نیست که با هم اختلافی داشته باشند؛ اما به هر حال در زمینه‎هایی به دلیل خصوصیاتی که انسان‎ها به آن مبتلا می‌شوند، اختلاف بروز پیدا می‎کند. آقای شریعتمداری فقط با امام خمینی (ره) اختلاف نداشت، او با علمای دیگر هم اختلاف داشت.

وی بر این باور است: این اختلاف‌ها از جنسی بود که به همان خصوصیات فردی برمی‎گردد و اصلا ربطی به جایگاه دینی ندارد. مثلا آقای شریعتمداری با آیت‎الله مرعشی نجفی، آیت‎الله گلپایگانی و خیلی از علمای بزرگ مشکل داشت و عمدتا ریشه‎اش به روش شریعتمداری در تعامل با تحولات اجتماعی سیاسی برمی‎گشت و نوع رابطه‎ای که با رژیم پهلوی داشت. از سال 1326 می‎بینیم شریعتمداری با آیت‎الله شهیدی هم در تبریز اختلاف پیدا می‎کند.

حقانی در ادامه دلیل آن را این گونه ذکر می‌کند: دلیل اختلاف این بود كه در شرایطی که علمای تبریز تمایل نداشتند با محمدرضا پهلوی ارتباط برقرار کنند، شریعتمداری با شاه رابطه دارد، به استقبال شاه می‎رود و در مراسم استقبال به ‎شدت شاه را مورد عنایت و تفقد قرار می‎دهد و حتی عذرخواهی می‎کند، از این‎که بقیه علما حضور ندارند! دلیل حضور نداشتن علمای دیگر، اعتراض به رژیم پهلوی است و این‎که آن‎ها را مشروع نمی‎دانستند. بعد هم از تبریز به تهران می‎آید و بعد به قم می‎رود. 

در قم هم از آغاز ورود با علما به مشکل برمی‎خورد. دو ویژگی باعث می‎شود آقای شریعتمداری با بیشتر علمای آن دوره رابطه متشنج و پرتنشی داشته باشد؛ یکی محافظه‎کاری اوست. وی در برخورد با مسایل به ‎شدت محافظه‎کار است و مسأله بعدی قدرت‎طلبی اوست که این ویژگی به هیچ‎وجه در شأن یک مرجع یا یک روحانی نیست.

این محقق تاریخ معاصر ادامه می‌دهد: در رخدادهای سال 1342، شیخ مجتبی قزوینی با شریعتمداری دیدار می‎کند. در این ملاقات شريعتمداري مي‌گويد: «من و خمينی با هم شروع کردیم، اما حالا او از من جلوتر است.» یا در جای دیگر می‎گوید: «همه ما با هم زحمت می‎کشیم، ولی همه استفاده‎ها مال آیت‎الله خمینی و طرفدارانش است.» این حرف از اساس نادرست است، چون استفاده‎ای وجود نداشت. چگونه می‎شود کسی با انگیزه الهی و به جان خریدن هر حادثه‎ای وارد صحنه شود و دیگران به او بگویند دنبال منافع و استفاده است.

حقانی درباره  رابطه آیت‎الله شریعتمداری با ساواک می‌گوید: آقای شریعتمداری با نمایندگان ساواک ارتباط داشت. با هم جلسه می‎گذاشتند. فرزند، داماد و رئیس دفتر او با ساواک جلسات متعددی را برگزار مي‌كنند و مي‌كوشند روی مواضع شریعتمداری تأثیر بگذارند. شاید این چیزها پیشتر شایعه بود؛ اما همه در اسناد بازتاب داده شده و قابل استناد هم هست.

متن کامل این گفت‌وگوی خواندنی را اینجا بخوانید.