به گزارش خبرنگار امنیتی و دفاعی تابناک، تصاویر ماهواره‌ای منتشرشده از پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاورمیانه، ابعاد تازه‌ای از خسارات واردشده در جریان جنگ با ایران را نشان می‌دهد؛ تصاویری که خبرگزاری آسوشیتدپرس با بررسی آنها و گفت‌وگو با چهار مقام منطقه‌ای، گزارشی از بیش از ۱۱۵ حمله پهپادی و موشکی به ۲۶ پایگاه و محل استقرار تجهیزات آمریکایی تهیه کرده است. طبق این بررسی، حملات فقط به تأسیسات نظامی محدود نمانده و رادارهای هشدار زودهنگام، سامانه‌های ارتباطی، آشیانه هواپیماها، انبارها، محل استقرار نیروها و تجهیزات پشتیبانی را نیز دربر گرفته است.

نکته قابل توجه در گزارش آسوشیتدپرس، ترتیب اهدافی است که این خبرگزاری از تصاویر ماهواره‌ای و اطلاعات مقام‌های منطقه‌ای استخراج کرده است. بر اساس این بررسی، در مراحل اولیه جنگ، سامانه‌های هشدار زودهنگام و تجهیزات شناسایی حملات در اولویت قرار داشته‌اند و پس از آن، حملات به بخش‌های دیگری از پایگاه‌ها و تجهیزات مستقر در آنها گسترش پیدا کرده است. این گزارش می‌گوید از آغاز جنگ تا پایان اوت، بیش از ۱۱۵ حمله منتسب به ایران یا گروه‌های مورد حمایت ایران، به ۲۶ پایگاه و محل استقرار تجهیزات آمریکایی آسیب زده یا سازه‌هایی را در آنها تخریب کرده است.

آسوشیتدپرس برای تهیه این گزارش تصاویر چند ارائه‌دهنده ماهواره‌ای را بررسی کرده و با چهار مقام منطقه‌ای که از خسارات اطلاع مستقیم یا گزارش‌های رسمی داشته‌اند، گفت‌وگو کرده است. این رسانه میزان خسارت تجهیزات آمریکایی را در حد میلیاردها دلار توصیف کرده، اما رقم نهایی و تفکیک‌شده‌ای از هزینه خسارات ارائه نداده است. فرماندهی مرکزی آمریکا نیز حاضر نشده جزئیات خسارت به پایگاه‌ها و تجهیزات را تأیید یا اعلام کند.

از رادارهای هشدار زودهنگام تا آشیانه هواپیماها

یکی از بخش‌های مهم گزارش آسوشیتدپرس به حملات علیه سامانه‌هایی مربوط است که وظیفه شناسایی تهدیدهای ورودی را بر عهده دارند. رادارهای هشدار زودهنگام، بخشی از شبکه دفاع هوایی هستند و اطلاعات لازم برای تشخیص و رهگیری موشک‌ها و پهپادهای مهاجم را در اختیار مراکز فرماندهی و سامانه‌های پدافندی قرار می‌دهند. آسیب دیدن این تجهیزات، فقط به معنای از دست رفتن یک دستگاه راداری نیست؛ اختلال در پوشش شناسایی می‌تواند زمان واکنش و کیفیت تصمیم‌گیری شبکه دفاعی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

طبق گزارش آسوشیتدپرس، در دو روز نخست جنگ، محفظه‌های محافظ رادارهای آمریکایی در کمپ عریفجان کویت و تأسیسات پشتیبانی نیروی دریایی آمریکا در بحرین هدف قرار گرفتند. رادارهای قابل حمل مستقر در پایگاه هوایی شاهزاده سلطان عربستان و پایگاه موفق السلطی اردن نیز در فهرست تجهیزات آسیب‌دیده قرار دارند. این خبرگزاری همچنین از اصابت به یک رادار هشدار زودهنگام در منطقه جبل‌الدخان بحرین خبر داده و تصاویر ماهواره‌ای منتشر کرده که بقایای محفظه رادار آسیب‌دیده را نشان می‌دهد.

در اردن، یکی از رادارهای مورد اشاره گزارش، از تجهیزات مهم شبکه دفاع موشکی آمریکا بوده است. شرکت سازنده، تعداد رادارهای مورد نظر را در اختیار ارتش آمریکا فقط ۱۳ دستگاه اعلام کرده و اسناد بودجه‌ای نیز قیمت هر دستگاه را حدود نیم میلیارد دلار نشان می‌دهد. آسوشیتدپرس نوشته است این رادار در حمله‌ای در اردن هدف قرار گرفته و منهدم شده است. در قطر نیز یک رادار دیگر آسیب جدی دیده، اما مشخص نیست که این سامانه به‌طور کامل از بین رفته باشد.

این تجهیزات از گران‌ترین بخش‌های شبکه دفاع هوایی هستند و جایگزینی آنها به خرید یک دستگاه جدید محدود نمی‌شود. انتقال، نصب، اتصال به شبکه فرماندهی، کالیبراسیون و بازگرداندن سامانه به چرخه عملیاتی، زمان و هزینه قابل توجهی می‌طلبد. اگر یک رادار در نقطه‌ای از شبکه از دست برود، فرماندهان باید برای پوشش خلأ ایجادشده از تجهیزات جایگزین یا آرایش متفاوت سامانه‌ها استفاده کنند. گزارش آسوشیتدپرس نیز به همین دلیل، آسیب به رادارهای هشدار زودهنگام را یکی از بخش‌های مهم خسارات واردشده به پایگاه‌های آمریکا می‌داند.

پس از هدف قرار گرفتن تجهیزات شناسایی، آشیانه هواپیماها و بخش‌های پشتیبانی نیز در معرض حملات قرار گرفتند. آسوشیتدپرس نوشته است که در ماه نخست جنگ، بیش از ۵۰ حمله موفق به ۱۸ محل دارای تجهیزات نظامی آمریکا انجام شده است. این خبرگزاری از آسیب به هواپیماهای سوخت‌رسان، سامانه‌های ارتباطی، مخازن سوخت و محل اسکان نیروها خبر داده است. طبق همین گزارش، در حمله‌ای به پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان، بخش عقبی یک هواپیمای شناسایی و هشدار زودهنگام بوئینگ E-3 سنتری آسیب دید و دو هواپیمای سوخت‌رسان نیز خسارت برداشتند.

گزارش به نقل از یک مقام نظامی منطقه‌ای می‌گوید ۱۵ فروند هواپیمای آمریکایی در پایگاه‌های منطقه‌ای آسیب دیده‌اند؛ آماری که با گزارش اکتبر سرویس پژوهشی کنگره آمریکا نیز هم‌خوانی دارد. البته آسیب دیدن هواپیما الزاماً به معنای نابودی کامل آن نیست. برخی هواپیماها پس از تعمیر دوباره به خدمت بازمی‌گردند و ارزیابی خسارت باید میان هواپیمای منهدم‌شده، آسیب‌دیده و خارج‌شده موقت از چرخه عملیات تفاوت قائل شود.

کویت؛ بیشترین خسارت در میان پایگاه‌های آمریکا

در میان کشورهای منطقه، کویت بیشترین سهم از خسارات ثبت‌شده در گزارش آسوشیتدپرس را داشته است. پایگاه هوایی علی السالم دست‌کم ۳۰ بار هدف حمله قرار گرفته و طبق بررسی این خبرگزاری، حداقل ۱۵ آشیانه هواپیما، چندین انبار و ۱۰ ساختمان نزدیک محدوده مسکونی آن آسیب دیده یا تخریب شده‌اند. تکرار حملات به یک پایگاه، مسئله تعمیر و بازسازی را پیچیده‌تر می‌کند؛ زیرا ممکن است بخشی از تأسیسات پیش از تکمیل تعمیرات دوباره هدف قرار بگیرند.

کمپ بوه‌رینگ، دیگر محل استقرار نیروهای آمریکایی در کویت، خسارات سنگینی متحمل شده است. آسوشیتدپرس نوشته است بیشتر آشیانه‌های این پایگاه از قابلیت استفاده خارج شده‌اند. سالن ورزشی پایگاه در ماه مارس تخریب شده و فروشگاه محل خرید نیروهای آمریکایی نیز در اواخر ژوئیه هدف حمله قرار گرفته است. دو مقام منطقه‌ای همچنین از آسیب شدید به پارکینگ و سالن غذاخوری این پایگاه خبر داده‌اند. بر اساس تصاویر ماهواره‌ای بررسی‌شده، بیش از ۳۰ سازه در کمپ بوه‌رینگ طی فاصله توقف انتشار تصاویر باکیفیت در ماه مارس تا بازگشت دسترسی به آنها در اواخر اوت، آسیب دیده یا تخریب شده‌اند.

در بحرین نیز تصاویر ماهواره‌ای منتشرشده از تأسیسات پشتیبانی نیروی دریایی آمریکا، خسارت به سامانه ارتباطات ماهواره‌ای و انبارها را نشان می‌دهد. اهمیت این تأسیسات به محل استقرار آن محدود نیست؛ بحرین میزبان مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا است و این ناوگان در عملیات دریایی واشنگتن در خلیج فارس، دریای عمان و بخش‌هایی از اقیانوس هند نقش دارد. آسیب به تجهیزات ارتباطی و پشتیبانی در چنین مجموعه‌ای می‌تواند بر فعالیت‌های روزمره و ارتباط میان یگان‌ها اثر بگذارد.

پایگاه هوایی الظفره در امارات نیز در روزهای ابتدایی جنگ بارها هدف قرار گرفته است. تصاویر ماهواره‌ای ۱۱ مارس، سه آشیانه آسیب‌دیده را نشان می‌دهد. یک مقام نظامی منطقه‌ای به آسوشیتدپرس گفته است زیرساخت‌هایی مانند آشیانه‌ها و تأسیسات دیگر، همراه با تجهیزاتی از جمله رادار هشدار زودهنگام و پهپادهای شناسایی در این پایگاه خسارت دیده‌اند. در اردن نیز تصاویر ماهواره‌ای از تخریب چند ساختمان محل اسکان نیروها در پایگاه موفق السلطی منتشر شده است.

گزارش آسوشیتدپرس فقط به ثبت خسارت‌ها بسنده نمی‌کند و به تغییر وضعیت استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه نیز می‌پردازد. دو مقام منطقه‌ای به این خبرگزاری گفته‌اند آمریکا بخشی از تجهیزات خود، از جمله هواپیماها، سامانه‌های پدافندی و تجهیزات ارتباطی را از محدوده خلیج فارس خارج کرده است. این اطلاعات به نقل از مقام‌هایی منتشر شده که نامشان اعلام نشده و فرماندهی مرکزی آمریکا نیز درباره آن اظهارنظر نکرده است؛ بنابراین نمی‌توان میزان دقیق جابه‌جایی تجهیزات یا مقصد آنها را مستقل از این گزارش تأیید کرد.

پایگاه‌های ثابت در برابر حملات ارزان‌قیمت

یکی از پرسش‌هایی که گزارش جدید آسوشیتدپرس پیش می‌کشد، میزان آسیب‌پذیری پایگاه‌های ثابت نظامی در برابر حملات پهپادی و موشکی است. پایگاه‌های بزرگ نظامی معمولاً مجموعه‌ای از آشیانه‌ها، انبارها، مراکز ارتباطی، تأسیسات سوخت‌رسانی، محل اسکان نیروها و سامانه‌های مراقبتی را در یک محدوده جغرافیایی مشخص جای می‌دهند. این تمرکز برای پشتیبانی و مدیریت عملیات ضروری است، اما در برابر حملات پی‌درپی می‌تواند به نقطه ضعف تبدیل شود؛ به‌خصوص وقتی مهاجم بتواند از چند نوع سلاح با هزینه و پیچیدگی متفاوت استفاده کند.

رافائل کوهن، مدیر برنامه امنیت ملی در مدرسه سیاست‌گذاری رَند، در گفت‌وگو با آسوشیتدپرس گفته است شیوه جنگ‌های امروز، همه ارتش‌ها را در برابر حملات گسترده پهپادهای ارزان‌قیمت آسیب‌پذیر کرده است. این ارزیابی فقط درباره پایگاه‌های آمریکا صدق نمی‌کند. هر نیروی نظامی که بخش مهمی از تجهیزات و زیرساخت خود را در مراکز ثابت و قابل شناسایی مستقر کند، ناچار است برای حفاظت از آنها هزینه بیشتری صرف کند؛ از ایجاد پناهگاه و پراکندگی تجهیزات گرفته تا تقویت پدافند نزدیک و توسعه سامانه‌های هشدار.

با این حال، نباید از تصاویر ماهواره‌ای به‌تنهایی نتیجه گرفت که توان نظامی آمریکا در منطقه از بین رفته یا پایگاه‌های مورد اشاره دیگر قابلیت عملیاتی ندارند. تخریب یک آشیانه، آسیب به رادار یا انتقال بخشی از هواپیماها، هر کدام پیامد متفاوتی دارد. ارزیابی توان عملیاتی یک پایگاه به اطلاعاتی درباره تجهیزات باقی‌مانده، ظرفیت جایگزینی، امکان استفاده از باند پرواز، وضعیت سامانه‌های ارتباطی و سطح پشتیبانی نیاز دارد؛ اطلاعاتی که همه آنها در گزارش عمومی آسوشیتدپرس وجود ندارد.

نکته دیگر، محدودیت دسترسی رسانه‌ها به تصاویر ماهواره‌ای در دوره جنگ است. آسوشیتدپرس نوشته است برخی شرکت‌های بزرگ ارائه‌دهنده تصاویر ماهواره‌ای، بنا به درخواست مقام‌های آمریکایی انتشار عمومی تصاویر را متوقف یا با تأخیر انجام داده‌اند. این محدودیت باعث شده بود بررسی مستقل خسارات در برخی پایگاه‌ها تا زمان دسترسی به تصاویر باکیفیت شرکت وان‌اطلس، متعلق به ایرباس، دشوار باشد. نمونه کمپ بوه‌رینگ نشان می‌دهد که فاصله میان وقوع حمله و انتشار تصاویر قابل بررسی می‌تواند چند ماه طول بکشد.

پنتاگون در واکنش به پرسش آسوشیتدپرس، جزئیات خسارات را تأیید نکرده است. شان پارنل، سخنگوی این وزارتخانه، در بیانیه‌ای گفته است نیروها و پایگاه‌های آمریکا به‌خوبی محافظت می‌شوند و ارتش این کشور قدرتمندتر از همیشه است. فرماندهی مرکزی آمریکا نیز از ارائه توضیحات درباره میزان خسارت خودداری کرده و ملاحظات امنیت عملیاتی را دلیل این تصمیم دانسته است.

گزارش آسوشیتدپرس تصویری متفاوت از آنچه معمولاً در اطلاعیه‌های نظامی منتشر می‌شود ارائه می‌کند: پایگاه‌هایی که در ظاهر محل استقرار و پشتیبانی نیروهای قدرتمند هستند، در برابر حملات مستمر با هزینه‌های سنگین تعمیر، جایگزینی تجهیزات و تغییر آرایش عملیاتی روبه‌رو می‌شوند. این گزارش به‌تنهایی برای تعیین برنده جنگ یا سنجش توازن نهایی قدرت کافی نیست؛ اما نشان می‌دهد حفاظت از زیرساخت‌های ثابت نظامی، حتی برای ارتشی با بودجه و تجهیزات گسترده، مسئله‌ای ساده و کم‌هزینه نیست.