حق غنی‌سازی در «‌‌ان‌.پی‌.تی» چگونه است؟

چهارمین روز مذاکرات فشرده و سخت هسته‌ای در حالی امروز پیگیری می‌شود که دیروز برخی از خبرگزاری‌ها اعلام کردند که طرف غربی حاضر به پذیرش حق غنی‌سازی ایران در خاک کشورمان شده است؛ اما همچنان مشخص نیست که آیا این پذیرش حق غنی‌سازی در سند نهایی ‌‌مصرح آورده می‌شود یا خیر؟

از روز دوم مذاکرات زمزمه‌هایی به گوش می‌رسید که جان کری، وزیر خارجه ایالات متحده بر این باور است، در «ان‌.پی‌‌.تی» حق غنی‌سازی برای کشورهای عضو به صراحت تبیین و به رسمیت شناخته نشده است، حال آن که در بند چهارم بند چهارم ماده ان‌پی‌تی به صراحت آمده است؛ «هیچ چیز در این معاهده نباید به معنی تأثیرگذاری بر حق مسلم تمامی اعضای این پیمان برای تولید، تحقیق و استفاده از انرژی هسته‌ای برای اهداف صلح‌آمیز، بدون تبعیض و مطابق با بندهای یک و دو این پیمان باشد‌».

برای بررسی بیشتر این موضوع، تابناک با آقای هرمیداس باوند از کار‌شناسان حقوق بین‌الملل و از اساتید دانشگاه در مورد حق غنی‌سازی به گفت‌وگو پرداخته است.

باوند در پاسخ به سؤال حق غنی‌سازی مبتنی بر مفاد «ان‌.پی‌‌.تی» بیان داشت: یکی از اهداف اصلی معاهده «ان‌.پی‌‌.تی» دسترسی کشورهای عضو به فناوری هسته‌ای صلح‌آمیز است که به صراحت در مفاد این معاهده بیان شده است. موضوع مهم این است که جزو طبیعت مقاصد صلح‌جویانه فناوری هسته‌ای، غنی‌سازی اورانیوم است. نمی‌شود شما بنا بر ان‌.پی‌‌.تی، استفاده از فناوری صلح‌آمیز جایز شمرده شده باشد؛ اما ماهیت اصلی موضوع هسته‌ای که غنی‌سازی اورانیوم است، به رسمیت شناخته نشده باشد.
 
به عبارت دیگر، حق غنی‌سازی جزو ماهیت فناوری هسته‌ای است و اشاره مصرح در مفاد ان‌.پی‌‌.تی اصلا لزومی ندارد. حق استفاده از انرژی هسته‌ای صلح‌آمیز همه فرایند چرخه سوخت ـ از جمله غنی‌سازی اورانیوم ـ را شامل می‌شود؛ این به این معناست که کشور‌ها و سازمان‌های بین‌المللی نمی‌توانند خدشه‌ای به حق ایران در غنی‌سازی در داخل وارد آورند.

وی در ادامه در پاسخ به این ‌که پس طرف غربی بر چه موضوعی تأکید دارد، بیان کرد، آنچه در موضوعات و اختلافات پیرامون ایران و کشورهای غربی تا به حال مطرح بوده، بحث میزان غنی‌سازی است. مثلا اگر کشوری اقدام به غنی‌سازی تا ۹۰ در صد انجام دهد بدون تردید به سمت تولید سلاح‌های هسته‌ای می‌رود و یا حداقل توانایی تولید چنین سلاح‌هایی را دارد، اما در میزان‌های کمتر خیر. آنچه ایران غنی می‌کند، بین ۳/۵ تا ۲۰ در‌صد است که صرفا مقاصد صلح‌آمیز دارد.
اگر کشوری بخواهد به انرژی صلح آمیز هسته‌ای دست پیدا کند، دو راه بیشتر ندارد؛ یا اینکه خود اورانیوم را تولید ‌کند و یا نیازمندی‌های خود را از بیرون از مرز‌هایش تأمین نماید.

مثلا اوریدف فرانسه که ایران هم ۱۴درصد از سهام آن را دارد، تمام صلاحیتش این است که غنی‌سازی اورانیوم انجام دهد و به کشورهایی که نیاز دارند بر اساس قوانین تحویل دهد. البته متأسفانه در زمانی که سایت تهران نیاز به اورانیوم ۲۰ درصد داشت، کشورهای غربی و صاحب تکنولوژی غنی‌سازی از تحویل اورانیوم ۲۰ درصد به ایران خودداری کردند و ایران مجبور شد خود به تولید ۲۰ درصد بپردازد. این در حالی است که راکتور تهران کاملا برای فعالیت‌های پزشکی و درمانی است. این سایت را امریکایی‌ها قبل از انقلاب به ایران تحویل داده بودند.

شواهد حاکی از آن است که، میان ایران و غرب در زمان آقای جلیلی تفاهمی در وین شکل گرفته بود که فرانسه و روسیه اورانیوم ۲۰ درصد را به ایران تحویل دهند اما عده‌ای در داخل و خارج از عملیاتی شدن این توافق جلوگیری کردند.

این کار‌شناس مسائل حقوقی همچنین گفت: اوباما بار‌ها اعلام کرده است، امریکا غنی‌سازی صلح جویانه را به رسمیت می‌شناسد؛ بنابراین، تأکید غربی‌ها بر میزان غنی‌سازی است. باوند ادامه داد، این اسرائیل است که می‌گوید ایران اصلا ‌حق غنی‌سازی ندارد؛ حق غنی‌سازی حق ذاتی هر عضو ان‌.پی‌‌.تی است.

هرمیداس باوند در پاسخ به پرسشی پیرامون علت اصلی اختلافات هسته‌ای ایران و (۵+۱) بیان کرد، آژانس تاکنون دلیل متقنی برای ‌رعایت نکردن و یا تخطی ایران به صورت آشکار بیان نکرده است، بلکه همواره می‌گوید موضوع هسته‌ای ایران با ابهامات و عدم شفافیت‌هایی روبه‌روست. البته باید بگویم برخی از موضع‌گیری‌های در داخل در گذشته نیز این بدگمانی‌ها را افزایش داد.