استقلال و الحاق «کریمه» به روسیه قانونی یا غیرقانونی است؟
اقدامات جداییطلبانه در کریمه و مداخله نظامی روسیه، که خود در گذشته از مخالفان اصلی جدایی کوزوو از صربستان بوده است، میتواند ناقض مقررات بینالمللی و اخلال در صلح و امنیت بینالمللی باشد.

پس از استقلال اوکراین در سال ۱۹۹۱ بوریس یلتسین، رئیسجمهور وقت روسیه موافقت کرد که شبه جزیره کریمه، بخشی از خاک اوکراین باقی بماند و ناوگان دریای سیاه نیروی دریایی روسیه نیز اجارهای از بندر سباستوپول در کریمه استفاده کند.
در چند ماه اخیر، کشمکشها میان مخالفان و موافقان دولت اوکراین، منجر به فرار رئیس جمهور این کشور شد؛ اما فرار وی پایان تحولات اوکراین نبود و ناآرامی در جزیره «کریمه» پایان نیافت. در همین حال، روسیه نیز از فرصت استفاده کرد و برای انتقام از غرب که در تحولات اوکراین دخالت کرده بود، این جزیره را محاصره نظامی کرد. سرانجام مردم این منطقه برای تعیین آینده سیاسی خود در یک همهپرسی شرکت کردند.
نتایج اعلام شده آرا، حاکی از آن بود که اکثریت قاطع شرکتکنندگان در این همه پرسی به الحاق منطقه کریمه به روسیه رأی دادهاند.
به گزارش «تابناک»، در ادامه امروز پارلمان کریمه استقلال خود را از اوکراین اعلام و همه اموال دولتی اوکراین را ملی کرد. همچنین این پارلمان از سازمان ملل و دیگر کشورها خواسته تا استقلال کریمه را به رسمیت بشناسند. پارلمان کریمه همچنین رسما خواستار پیوستن این منطقه خودمختار به خاک روسیه شد.
در پی این تحولات در اوکراین، کرملین در بیانیهای اعلام کرد: ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در تماسی تلفنی به باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا گفت، همه پرسی کریمه مطابق با حقوق بینالملل است.
بر همین اساس «تابناک» در گفتوگو با چند کارشناس حقوق بینالمل روند حقوقی استقلال و الحاق جزیره کریمه به روسیه را بررسی کرده است. در مجموع بنا بر دیدگاههای کارشناسان حقوق بینالملل هرچند نمیشود به صورت مطلق نتیجهگیری کرد؛ میتوان به موارد زیر از لحاظ حقوقی در ارتباط با اقدام روسیه در شبه جزیره کریمه اشاره کرد.
نکته نخست این است که از لحاظ حقوق بینالملل به خصوص پس از وقایع کوزوو نمیتوان در یک کلمه پاسخ داد که آیا آنچه در شبه جزیره کریمه به وقوع پیوسته است، قانونی یا غیر قانونی است. مثلاً رأی مشورتی دیوان دادگستری لاهه در ارتباط با مفهوم «حق تعیین سرنوشت» مبهم و شفافسازی در حقوق بینالملل نشده است.
برخی در دفاع از جدایی طلبی مسأله «حق تعیین سرنوشت» را مطرح میکنند. در عرف بینالمللی اعمال این حق به جز در دو مورد مستعمرات و سرزمینهای تحت سلطه یا اشغال بیگانه، منجر به جدایی از سرزمین اصلی نمیشود. در زمینه اقلیتها نیز تنها زمانی بحث حق تعیین سرنوشت به وجود میآید که اقلیت نژادی، قومی و یا مذهبی مورد بحث، حقوق اساسیشان نقض شود و حق انتخاب و مشارکت سیاسی و مدنی نداشته باشند.
در این صورت نیز حوزه اعمال این حق در چهارچوب مرزهای داخلی است و معمولا منجر به تشکیل دولتهای خودمختار میشود. حق تعیین سرنوشت نباید مغایر با اصل تمامیت ارضی باشد و با توسل به زور و مداخله نظامی اجرا شدنی نیست. وضعیت کریمه مشمول هیچ یک از موارد حق تعیین سرنوشت نمیشود.
به هر حال مشخص نیست که یک ملت با چه ویژیگیهایی حق تعیین سرنوشت و استقلال دارند. در نظر مشورتی دیوان وجود دارد که ملتها فقط حق دارند، اعلام استقلال کنند؛ اما پذیرفته شدن این اعلام استقلال خود بحث جداگانهای است.
رویه از پیش این بوده که دولت مادر با جدایی یک قطعه از سرزمین خود موافقت میکرده است. نظیر آنچه در جدایی از بحرین از ایران اتفاق افتاده است. حتی در قضیه کوزوو به علت اینکه دولت مادر اعلام رضایت از این جدایی نکرد، شناسایی بیش از شصت کشور باعث شناسایی این کشور شد؛ هرچند هنوز این کشور در سازمان ملل به عنوان یک کشور مستقل شناسایی نشده، بنابراین اصل استقلال و خود مختاری مورد تردید جدی است.
در واقع با توجه به اینکه کریمه «جزو اصلی» اوکراین تعیین شده و قوانین و تصمیمات دولت آن نیز نباید مغایر با قوانین اوکراین باشد، به طریق اولی حقی بر جدایی کریمه و لطمه به تمامیت ارضی اوکراین، بدون رضایت این کشور وجود نخواهد داشت.
نکته دوم آنکه استقلال این شبه جزیره مبتنی بر یک رفراندوم بوده است. در حالی که این رفراندوم زمانی انجام شده است که نیروهای نظامی خارج در این جزیره حضور داشتهاند؛ بنابراین، مشروعیت این رفراندوم نیز از لحاظ حقوقی مورد تردید است.
نکته سوم اینکه اصل ۷۳ قانون اساسی اوکراین بیان میدارد: «تصمیمگیری در مورد تغییرات در تمامیت ارضی اوکراین به طور انحصاری توسط همه پرسی از تمام مردم اوکراین خواهد بود». بنا بر این همهپرسی که در شبه جزیره کریمه برای جدایی از اوکراین برگزار شد، نه به لحاظ مقررات و عرف بینالمللی و نه بر اساس قوانین داخلی اوکراین، توجیه حقوقی نداشت. اقدامات جداییطلبانه در کریمه و مداخله نظامی روسیه، که خود در گذشته از مخالفان اصلی جدایی کوزوو از صربستان بوده است، میتواند ناقض مقررات بینالمللی و اخلال در صلح و امنیت بینالمللی باشد.
نکته پایانی اینکه رویه جدیدی که در بحران کریمه در حال رخ دادن است، میتواند در آینده، امنیت جهانی را با چالش جدی روبرو کند، چرا که اقدام به همه پرسی و دخالت یک قدرت خارجی در تعیین سرنوشت یک کشور و ملت میتواند تبدیل به رویهای قانونی برای بیثباتی در مناطق جهانی شود؛ برای نمونه،در آینده چین با لشکرکشی به تایوان خواستار الحاق تایوان به چین شود و یا از سوی دیگر ارمنستان یا آذربایجان با یورش به منطق قرهباغ خواستار الحاق این منطقه به کشور خودشان شود.
در نهایت باید گفت، همه این موارد نشان میدهد، که تحولات اوکراین، کریمه و درگیری میان قدرتهای بزرگ، نشان میدهد که نظم بینالمللی گذشته در حال فروپاشی است. دیگر نهادها و نرمهای بینالمللی نمیتواند نظم جهانی را حفظ کند؛ بنابراین، باید منتظر نهادینه شدن نظم جدید و تغییر در رویهها و قواعد حقوق بینالملل برای توجیه نظم جدید باشیم.
در چند ماه اخیر، کشمکشها میان مخالفان و موافقان دولت اوکراین، منجر به فرار رئیس جمهور این کشور شد؛ اما فرار وی پایان تحولات اوکراین نبود و ناآرامی در جزیره «کریمه» پایان نیافت. در همین حال، روسیه نیز از فرصت استفاده کرد و برای انتقام از غرب که در تحولات اوکراین دخالت کرده بود، این جزیره را محاصره نظامی کرد. سرانجام مردم این منطقه برای تعیین آینده سیاسی خود در یک همهپرسی شرکت کردند.
نتایج اعلام شده آرا، حاکی از آن بود که اکثریت قاطع شرکتکنندگان در این همه پرسی به الحاق منطقه کریمه به روسیه رأی دادهاند.
به گزارش «تابناک»، در ادامه امروز پارلمان کریمه استقلال خود را از اوکراین اعلام و همه اموال دولتی اوکراین را ملی کرد. همچنین این پارلمان از سازمان ملل و دیگر کشورها خواسته تا استقلال کریمه را به رسمیت بشناسند. پارلمان کریمه همچنین رسما خواستار پیوستن این منطقه خودمختار به خاک روسیه شد.
در پی این تحولات در اوکراین، کرملین در بیانیهای اعلام کرد: ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در تماسی تلفنی به باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا گفت، همه پرسی کریمه مطابق با حقوق بینالملل است.
بر همین اساس «تابناک» در گفتوگو با چند کارشناس حقوق بینالمل روند حقوقی استقلال و الحاق جزیره کریمه به روسیه را بررسی کرده است. در مجموع بنا بر دیدگاههای کارشناسان حقوق بینالملل هرچند نمیشود به صورت مطلق نتیجهگیری کرد؛ میتوان به موارد زیر از لحاظ حقوقی در ارتباط با اقدام روسیه در شبه جزیره کریمه اشاره کرد.
نکته نخست این است که از لحاظ حقوق بینالملل به خصوص پس از وقایع کوزوو نمیتوان در یک کلمه پاسخ داد که آیا آنچه در شبه جزیره کریمه به وقوع پیوسته است، قانونی یا غیر قانونی است. مثلاً رأی مشورتی دیوان دادگستری لاهه در ارتباط با مفهوم «حق تعیین سرنوشت» مبهم و شفافسازی در حقوق بینالملل نشده است.
برخی در دفاع از جدایی طلبی مسأله «حق تعیین سرنوشت» را مطرح میکنند. در عرف بینالمللی اعمال این حق به جز در دو مورد مستعمرات و سرزمینهای تحت سلطه یا اشغال بیگانه، منجر به جدایی از سرزمین اصلی نمیشود. در زمینه اقلیتها نیز تنها زمانی بحث حق تعیین سرنوشت به وجود میآید که اقلیت نژادی، قومی و یا مذهبی مورد بحث، حقوق اساسیشان نقض شود و حق انتخاب و مشارکت سیاسی و مدنی نداشته باشند.
در این صورت نیز حوزه اعمال این حق در چهارچوب مرزهای داخلی است و معمولا منجر به تشکیل دولتهای خودمختار میشود. حق تعیین سرنوشت نباید مغایر با اصل تمامیت ارضی باشد و با توسل به زور و مداخله نظامی اجرا شدنی نیست. وضعیت کریمه مشمول هیچ یک از موارد حق تعیین سرنوشت نمیشود.
به هر حال مشخص نیست که یک ملت با چه ویژیگیهایی حق تعیین سرنوشت و استقلال دارند. در نظر مشورتی دیوان وجود دارد که ملتها فقط حق دارند، اعلام استقلال کنند؛ اما پذیرفته شدن این اعلام استقلال خود بحث جداگانهای است.
رویه از پیش این بوده که دولت مادر با جدایی یک قطعه از سرزمین خود موافقت میکرده است. نظیر آنچه در جدایی از بحرین از ایران اتفاق افتاده است. حتی در قضیه کوزوو به علت اینکه دولت مادر اعلام رضایت از این جدایی نکرد، شناسایی بیش از شصت کشور باعث شناسایی این کشور شد؛ هرچند هنوز این کشور در سازمان ملل به عنوان یک کشور مستقل شناسایی نشده، بنابراین اصل استقلال و خود مختاری مورد تردید جدی است.
در واقع با توجه به اینکه کریمه «جزو اصلی» اوکراین تعیین شده و قوانین و تصمیمات دولت آن نیز نباید مغایر با قوانین اوکراین باشد، به طریق اولی حقی بر جدایی کریمه و لطمه به تمامیت ارضی اوکراین، بدون رضایت این کشور وجود نخواهد داشت.
نکته دوم آنکه استقلال این شبه جزیره مبتنی بر یک رفراندوم بوده است. در حالی که این رفراندوم زمانی انجام شده است که نیروهای نظامی خارج در این جزیره حضور داشتهاند؛ بنابراین، مشروعیت این رفراندوم نیز از لحاظ حقوقی مورد تردید است.
نکته سوم اینکه اصل ۷۳ قانون اساسی اوکراین بیان میدارد: «تصمیمگیری در مورد تغییرات در تمامیت ارضی اوکراین به طور انحصاری توسط همه پرسی از تمام مردم اوکراین خواهد بود». بنا بر این همهپرسی که در شبه جزیره کریمه برای جدایی از اوکراین برگزار شد، نه به لحاظ مقررات و عرف بینالمللی و نه بر اساس قوانین داخلی اوکراین، توجیه حقوقی نداشت. اقدامات جداییطلبانه در کریمه و مداخله نظامی روسیه، که خود در گذشته از مخالفان اصلی جدایی کوزوو از صربستان بوده است، میتواند ناقض مقررات بینالمللی و اخلال در صلح و امنیت بینالمللی باشد.
نکته پایانی اینکه رویه جدیدی که در بحران کریمه در حال رخ دادن است، میتواند در آینده، امنیت جهانی را با چالش جدی روبرو کند، چرا که اقدام به همه پرسی و دخالت یک قدرت خارجی در تعیین سرنوشت یک کشور و ملت میتواند تبدیل به رویهای قانونی برای بیثباتی در مناطق جهانی شود؛ برای نمونه،در آینده چین با لشکرکشی به تایوان خواستار الحاق تایوان به چین شود و یا از سوی دیگر ارمنستان یا آذربایجان با یورش به منطق قرهباغ خواستار الحاق این منطقه به کشور خودشان شود.
در نهایت باید گفت، همه این موارد نشان میدهد، که تحولات اوکراین، کریمه و درگیری میان قدرتهای بزرگ، نشان میدهد که نظم بینالمللی گذشته در حال فروپاشی است. دیگر نهادها و نرمهای بینالمللی نمیتواند نظم جهانی را حفظ کند؛ بنابراین، باید منتظر نهادینه شدن نظم جدید و تغییر در رویهها و قواعد حقوق بینالملل برای توجیه نظم جدید باشیم.
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
صبر کنید فصل سرما تو اروپا دوباره شروع بشه اونوقت بخاطر گاز روسیه هم که شده اروپاییها خودشون استقلال کریمه را قبول می کنند
سلام
يادم هست موقعی که سودان جنوبی با يه همهپرسی جدا شد خيلی از ايرانیها توی رسانههای داخل و خارج با دمشون گردو میشکستن در حالی که سودان دست کم يه کشور مسلمون بود.
ولی الان برای همهپرسی کريمه با ادبياتی تندتر از غربیها روسيه، همهپرسی و دموکراسی را به باد فحاشی گرفتند. برای من هيچ اهميتی نداره توی ماجرای بحران اکراين کی پيروز ميشه ولی عميقاً متأسفم برای هموطنانی که حتی از خود غربیها بيشتر نگران منافع آمريکا و اسرائيل هستند و از پاپ هم کاتوليکتر شدهاند
با سلام ٍ ایا می شود روزی سرزمینهای به زور جدا شده از کشور عزیزمان در شمال و جنوب نیز با رفراندم به مام وطن برگردد.
یاد قرار دادننگین ترکمانچای و گلستان افتادم.....
بله چند کلام از مادر عروس- کدوم کار غربی ها قانونی بوده که حالا این باشه
ممنون از تحليل خوبتون
اين مقاله شايد جزء معدود تحليلهايي باشه كه تو اين مدت در رسانه هاي داخلي رفتار غير منطقي و شرور روسيه رو مورد نقد قرار داده
با سلام
شما که دم از مسلمان ودفاع از سرزمینهای مسلمان می زنید چطور اراضی تاریخی آذربایجان را که از نامشان وهویتشان پیداست به بیگانگان واگذار می کنید .
روسیه قبلا هم از این تیپ کارها انجام داده است بعنوان نمونه با حمایت نظامیان روسی در سال 1990کشور ارمنستان با یورش به منطقه قره باغ آنجا را به کشورخودش الحاق کرده است.
احسن به این تحلیل درست، بجا و منطقی.
متاسفانه صدا و سیما رویه ی مناسبی در اینخصوص اتخاذ ننمموده است. مطمئنا با توجه به وضعیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و تقسیمات کشور، ایران بیشترین ضربه را از باب شدن چنین رویه ناصوابی در مناسبات بین المللی خواهد خورد
امیدواریم صداو سیما لااقل جانب بی طرفی را رعایت نماید.
به نظر من نتایج این الحاق می تواند برای جمهوری های مسلمان روسیه مثل داغستان و تاتارستان و ..خوب باشد. چون می تواند این حق را برای جدایی آنها از استبداد پوتین و ملحق شدن به آغوش کشور های مسلمان منطقه فراهم اورد.
دیگه الان فقط مشکل کریمه نیستش کل شرق اکراین هم متشنج شده و خواستار جدایی.. اینهاهم تو نظر سنجی شرکت میکردن شاید همین نتیجه بدست میومد.
افرین به این تحلیل
عجب شیر تو شیری شده.
یه چند تا بمب اتم هم به همدیگه بزنند تا کره زمین نابود شه خیلی خوب میشه. یهو همگی با هم راحت میشیم.
غیر قانونی است
برداشت از مفهوم و منطوق کلام نویسنده این است که الحاق ناشی از همه پرسی درکریمه غیرقانونی است
درود بر تحلیل شما مطالب جالبی ارائه شده بود سپاس از نویسنده و تابناک
روسیه به این کارا عادت داره مثل تکه تکه کردن ایران. باید ایران محکوم کنه نه طرفداری. مثل این میمونه تو خوزستان همه پرسی بزارن بگن میخوان تابع عراق بشن!!
تابناك چرا به اين اشاره نكردي دولتي كه با كودتاي كشورهاي خارجي و به زور تصرف پارلمان توسط حضور شبانه روزي مقاملت خارجي بين مخالفين به روي كار مي آيد و رييس جمهوري را كه منتخب مردم است از رياست جمهوري بر كنار مي كند كجايش قانوني است كه افاضه فيض مي فرماييد كه همه پرسي كريمه غير قانوني است لطفا همه ماجرا را روشن بفرماييد .كم كم دارم اعتقاد پيدا مي كنم كه نه تنها بي طرف نيستي بلكه گرايش شديدي به اربابان اصلاح طلبان يعني آمريكاي جنايتكار پيدا كردي
اشتباه نشه. قره باغ هنوز جزو آذربایجان هستش و نیازی به حمله به اون منطقه از طرف آذربایجان وجود نداره.
از نظر ایران چون روسیه کشور دوست و برادر هست پس هر کاری بکند قانونی است.
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.