از خودسازي تا خودسوزي

«نقل شده است که جمعي از اصحاب در منطقه‌اي وقتي جنازه‌اي عبور داده شد به احترام آن قيام کردند، در مقابل به آنها گفته شد: جنازه از آنِ اهلِ ذمه است. اصحاب در جواب گفتند: چنين ماجرايي براي ما هم پيش آمد و پيامبر (ص) در مقابل جنازه قيام کردند و وقتي با اعتراض روبرو شدند، فرمودند: «آيا او يک انسان نيست؟!»
[صحيح بخاري ـ کتاب 23]

شنيدن خبر حوادث همزمان خودسوزي چهار شهروند ايراني در روزهاي اخير ـ که در لحظه تقرير اين نوشته به فوت دو تن از آنان انجاميد ـ دل هر انسان آزاده را به درد آورده و موجب تأثر هموطنان گرديد. گذشته از علل و عوامل اينگونه اتفاقات ناگوار که البته بر همگان معلوم است، مشاهده موضع يکي از مسئولان بلند پايه کشور موجب تأسفي شديدتر از شنيدن خبر حادثه و رنجش خاطر وجدانهاي بيدار گرديد.

آقاي لاريجاني، رئيس مجلس شوراي اسلامي در عکس العمل به رخداد خودسوزي يک شهروند در مقابل ساختمان مجلس گفت: «او يک جانباز نبود بلکه يک فرد معتاد بود.»
با اظهار تأسف از سکوت و بي تفاوتي محافل، مقامات و نهادهاي ذيربط کشور و به فراموشي رفتن زود هنگام اين حادثه بي سابقه در جمهوري اسلامي، به تحليل مختصر اين ماجراي غم انگيز و مواجهه شگفتي آور رياست مجلس با آن مي‌پردازيم.

بر اساس جهان بيني الهي از آنجا که انسان يک موجود مستعد کمال است و خداوند متعال مبداء و منتهاي نظام آفرينش و هدف نهايي جهان هستي است، هدف از خلقت و حيات انسان نيز سعادت دنيوي و اخروي او و رسيدن به نهايت کمال ممکن است که همان وصول به کمال مطلق، يعني ذات اقدس الهي مي‌باشد.

نبوت و امامت دو نعمت بزرگ معنوي اند که خداوند براي ساختن انسان و هدايت او به سوي کمال انسانيت آنها را مقرر فرموده است و لذا بر همين اساس اسلام انسان را داراي کرامت ذاتي و مقام و ارزش والايي مي‌داند. در تعليمات ديني تنها انسان است که سروري موجودات زمين و آسمان براي او مطرح گرديده، روح خدا در او دميده شده و او شايسته تکريم و تعظيم و حتي سجده فرشتگان مقرّب درگاه الهي و کسب مقام خليفه اللهي قرار گرفته است.

در قرآن کريم آمده است: «همانا فرزندان آدم را کرامت بخشيديم و آنان را بر دريا و خشکي مسلّط نموديم و از چيزهاي پاک روزي داديم و بر بسياري از مخلوقات خويش برتريشان داديم.»
[اسراء ـ آيه 70]
خداوند حکيم پس از خلقت نوع بشر به خود تبريک گفته و خويش را «احسن الخالقين» ناميده است.

امام اول شيعيان علي عليه سلام، در نامه‌اي خطاب به مالک اشتر حاکم سرزمين مصر نوشت: «همانا مردم دو صنف هستند، يا برادران ديني و يا هم نوعان تو مي‌باشند».
وقوع انقلاب اسلامي و سپس تأسيس نظام جمهوري اسلامي ايران بر پايه قانون اساسي، اميد استقرار نظام مردمي و سپس تشکيل جامعه‌اي آباد و آزاد را نويد مي‌داد. قانون اساسي ايران که از تلفيق هنرمندانه تعاليم و دستورات دين مبين اسلام و اصول کشورداري مدرن و مترقي تدوين يافته در برخي اصول مهم خود بر موضوع کرامت انسان تأکيد نموده و وظيفه اصلي دولت( حکومت) را تأمين نيازهاي معيشتي و دنيوي و حقوق اساسي ملت قرار داده است. از آن ميان اصول زير:

اصل دوم: جمهوري اسلامي نظامي است بر پايه ايمان به کرامت و ارزش والاي انسان........
اصل سوم:... ايجاد محيطي مساعد براي رشد فضايل اخلاقي [انسانها] بر اساس ايمان و تقوي.....
اصل يکصد و پنجاه و چهارم: جمهوري اسلامي ايران سعادت انسان در کل جامعه بشري را آرمان خود ميداند.
نه تنها بر کرامت و ارزش انسان ايراني تأکيد کرده، بلکه جستجوي سعادت انسان در کل جامعه بشري را آرمان نظام جمهوري اسلامي تعيين نموده‌اند.

از آنجا که خداي سبحان هدف از خلقت نوع بشر را نيل او به سعادت دنيوي و اخروي و ارسال رسل و انزال کتب آسماني و تشريع اديان خصوصاً اديان ابراهيمي را وسيله‌اي براي وصول به هدف مذکور قرار داده است، بالطبع نظام جمهوري اسلامي ايران که بر پايه ايمان به مکتب اسلام و براي پياده سازي احکام مترقي آن تأسيس شده با نظر به فلسفه خلقت انسان و تأسي به مأموريت انبياء الهي و بهره گيري از رهنمودهاي امامان شيعه (ع) در جامعه، محيطي مساعد را ايجاد کند تا آحاد مردم از طريق خود سازي به رشد فضايل اخلاقي و تعالي معنوي روي آورده و زندگي سعادتمندانه‌اي ـ که مزرعه آخرتشان خواهد بود ـ را براي خود فراهم سازند.
بديهي است اين مهم حاصل نمي‌شود مگر به واسطه التزام اخلاقي و قانوني حکومت به انجام وظايف و تکاليف مقرر در قانون اساسي که در دو دسته زير خلاصه مي‌شوند:

1- فراهم ساختن زمينه معيشت سالم مردم با تأمين خوراک، پوشاک، مسکن، بهداشت و درمان، شغل، تحصيل و......
2- تأمين حقوق اساسي و آزاديهاي سياسي و مدني مانند آزادي انديشه و بيان، تحزب، رأي دادن، شرکت در اجتماعات، انتخاب آزادانه شغل، محل زندگي و مسکن و نيز مشارکت در امور جامعه و رهبري کشور.

اگر حکومت به هر علت در انجام وظايف ياد شده قصور نموده يا در اثر ضعف برنامه ريزي و سوء مديريت نتواند اسباب و زمينه‌هاي تشکيل جامعه آباد و آزاد و زندگي شرافتمندانه را براي آحاد مردم فراهم نمايد طبعاً پاسخگو بوده و تقصير بروز و ظهور ناهنجاريها و آسيب‌هاي اجتماعي مانند فقر و محروميت، بزهکاري، اعتياد، خودکشي و اخيراً خودسوزي تماماً برگردن او خواهد بود.
وقوع هر پيشامد ناگوار که ناشي از يک علت و زمينه اجتماعي دانسته شود، مي‌بايست مسئولان را وادارد تا به خود آمده و درصدد شناسايي علل آن اتفاق برآيند و سپس در کنار اعمال سياستها، برنامه‌ها و اقدامات اصولي به درمان و رفع فوري آن علت مبادرت نمايند. از اين حيث موضع گيري رياست مجلس شوراي اسلامي، نه تنها دور از انتظار بود بلکه افکندن گناه اين اتفاق به گردن فرد نگون بخت خود سوخته در برابر ساختمان مجلس شوراي اسلامي و سپس پاک کردن صورت مسئله، گناهي است نابخشودني. آيا رياست مجلس و ساير مسئولان و متوليان کشور در قبال اين حوادث هولناک از خود نمي‌پرسند چرا فردي ناچار مي‌گردد به بدترين نوع خودکشي آنهم در انظار متوسل گردد؟

آيا جز اين است که آن فرد در اثر فشار سختيها و مرارتها ناشي از انواع کمبودها، محروميت‌ها و بي توجهي‌ها صبوري از کف داده و با زدن به سيم آخر خود را به دردناک ترين شيوه ممکن، از زنده بودن خلاص و از هستي ساقط مي‌سازد؟ حتي اگر توسل به خودسوزي را نوعي اعتراض به وضع موجود قلمداد کنيم آيا اين تلقي مفروض چيزي از دهشتناکي حادثه و از اهميت آن مي‌کاهد؟ به راستي چه تفاوتي مي‌کند فرد خود سوخته (و ساير خود سوختگان) جانباز باشد يا معتاد، مسلمان باشد يا غيرمسلمان، مومن باشد يا کافر، مهم آن است که او فارغ از هر نژاد و مذهب يک شهروند ايراني بود که در اين سرزمين مي‌زيسته و اين آب و خاک و ثروتهاي نهفته در آن همچون ساير آحاد ملت متعلق به او هم بوده است. او به حق انتظار داشت تا حکومت بنا به تکليف ديني و وظيفه ملي و قانوني خود وسايل و اسباب يک زندگي شرافتمندانه را برايش فراهم سازد تا آنگاه او به خودسازي پرداخته و سپس به سطح فضايل اخلاقي و تعالي معنوي نايل گردد اما حيف و صد حيف که نه تنها چنين نشد بلکه او ناچار گشت به خودسوزي روي آورد تا ضمن اعتراض، خويشتن را از صحنه زندگي حذف نمايد.

رئيس مجلس شوراي اسلامي در برخورد با اين جريان دردناک فرد خود سوخته را يک معتاد ناميد اما من و شما براي هم دردي با بازماندگان خودسوختگان ـ که در واقع همه مردم ايران زمين اند ـ و با پيروي از پيامبر رحمت (ص) ندا مي‌دهيم که: «او يک انسان بود!»