بازخوانی تاریخ/ ماجرای عجیب‌ترین گروگان آمریکایی در تهران که از مدال افتخار محروم شد!

به گزارش تابناک، اما ماجرای سوبیک به دریافت نکردن یک مدال محدود نمی‌شد. سال‌ها بعد، یکی از هم‌بندانش او را به همکاری با دانشجویان پیرو خط امام معرفی سایر گروگان‌ها و افشای شیوه ارتباط مخفی آنان متهم کرد. سوبیک وقتی قافیه را باخت، مدعی شد در تهران شکنجه شده و تحت فشار روانی قرار داشته است! این اختلاف حتی پس از آزادی نیز ادامه یافت و در سال ۱۹۸۵ دوباره به مطبوعات آمریکا راه پیدا کرد.

داستان زندگی او در همین‌جا تمام نمی‌شود. مردی که در سال ۱۹۷۹ در سفارت آمریکا در تهران گرفتار شد، بعدها به فعالیت در دستگاه پلیس ایالات متحده پرداخت، به ریاست چند اداره پلیس در فلوریدا رسید و سرانجام در سال ۲۰۲۲، در ۶۶سالگی، به اتهامات سنگینی بازداشت شد.

زندگی عجیب‌ترین گروگان آمریکایی در تهران

جوزف سوبیک در بولینگ‌گرین ایالت اوهایو بزرگ شد. پدرش، جوزف سوبیک پدر، سرهنگ دوم بازنشسته ارتش آمریکا بود و سابقه فعالیت نظامی داشت. مادرش هلن نام داشت. خانواده بعدها به ردفورد در ایالت میشیگان نقل مکان کردند؛ او از همان نوجوانی نظامی دوست بود! علاقه غیرمعمولی به ارتش، پلیس و نظم نظامی نشان می‌داد. در دبیرستان بولینگ‌گرین، با لباس نظامی و پوتین چتربازان حاضر می‌شد و موهایش را به سبک نظامیان کوتاه می‌کرد. هم‌کلاسی‌ها به او لقب GI Joe داده بودند؛ لقبی که بعدها در گزارش‌های مطبوعاتی آمریکا بارها تکرار شد.

بخش مهمی از وقتش را در خودروهای گشت پلیس می‌گذراند. به گفته مدیر مدرسه، دانش‌آموزان گاهی او را خبرچین تصور می‌کردند، چون مرتب همراه مأموران پلیس در شهر دیده می‌شد. یک بار نیز برای اجرای برنامه‌ای در کلاس انگلیسی با تفنگ واقعی وارد مدرسه شد و معلمان را غافلگیر کرد.

سوبیک دانش‌آموز ممتازی نبود. در سال ۱۹۷۴ و در حالی که هنوز سال سوم دبیرستان را تمام نکرده بود، مدرسه را ترک کرد و به ارتش پیوست. انتخابی که با روحیه و علاقه دوران نوجوانی‌اش هماهنگی داشت.

تا سال ۱۹۷۹ به درجه گروهبان ستادی رسیده بود. در ژوئن همان سال به تهران اعزام شد و به‌عنوان پلیس نظامی در کادر وابسته دفاعی سفارت آمریکا فعالیت کرد. او در این بخش صرفاً نگهبان ساختمان نبود و مسئولیتی در محیط نظامی و اداری سفارت داشت.

دوستان اروپایی‌اش در تهران، او را جوانی اجتماعی، پرتحرک و اهل معاشرت توصیف می‌کردند. در میان کارکنان خارجی سفارتخانه‌ها نیز شناخته شده بود و گاهی برنامه‌های اجتماعی و مهمانی ترتیب می‌داد. در همین دوره با زن جوانی انگلیسی آشنا شد که سابقه کار در سفارت بریتانیا داشت. رابطه این دو بعدها به یکی از عجیب‌ترین بخش‌های زندگی او در دوران گروگان‌گیری تبدیل شد.

سیزدهم آبان هزار و سیصد و پنجاه و هشت شمسی، چهارم نوامبر ۱۹۷۹، دانشجویان پیرو خط امام وارد سفارت آمریکا شدند و آنجا را لانه جاسوسی نامیدند، سوبیک نیز مانند ده‌ها کارمند دیگر به گروگان گرفته شد. در ابتدا، شاید هیچ‌کس تصور نمی‌کرد این بحران ۴۴۴ روز ادامه پیدا کند؛ اما برای سوبیک، ماجرا خیلی زود پیچیده‌تر از یک گروگان‌گیری معمولی شد.

یکی از جنجالی‌ترین روایت‌ها درباره رفتار سوبیک در نخستین روزهای اشغال سفارت، سال‌ها بعد از زبان چارلز اسکات، سرهنگ ارتش آمریکا و از گروگان‌های سفارت، منتشر شد.اسکات مدعی بود سوبیک در همان ساعات اولیه، همراه گروگان‌گیران حرکت می‌کرد و افراد را به آنان معرفی می‌کرد. او می‌گفت سوبیک درباره تخصص، درجه و سوابق بعضی از گروگان‌ها توضیح می‌داد.

در یکی از موارد، به روایت اسکات، سوبیک او را به‌عنوان یک سرهنگ ارتش که فارسی می‌داند و سابقه حضور در ایران دارد، معرفی کرد. اسکات معتقد بود همین معرفی باعث شد گروگان‌گیران به او مشکوک شوند و بازجویی‌های سختی را علیه او آغاز کنند.

این ادعا از آن جهت اهمیت داشت که اسکات یکی از افسران ارشد نظامی حاضر در سفارت بود و اطلاعات مربوط به سابقه و توانایی‌های او می‌توانست برای بازجویان اهمیت داشته باشد.

اما ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شد.اسکات در روایت دیگری مدعی شد سوبیک کد ضربه‌مورس مورد استفاده گروگان‌ها را نیز افشا کرده است. گروگان‌هایی که در سلول‌ها و اتاق‌های جداگانه نگهداری می‌شدند، برای برقراری ارتباط با یکدیگر از ضربه‌های قراردادی استفاده می‌کردند. این روش به آن‌ها اجازه می‌داد بدون صحبت کردن، پیام‌های محدودی منتقل کنند.

به گفته اسکات، سوبیک این شیوه ارتباطی را به گروگان‌گیران معرفی کرده بود و به این ترتیب یکی از ابزارهای ارتباط مخفی میان زندانیان از کار افتاد.

لیلند هالند، از افسران ارشد نظامی حاضر در سفارت، در گفت‌وگوهای بعدی اظهار داشت که روایت اسکات را باور می‌کند و او را فردی نمی‌داند که چنین اتهامی را بی‌دلیل مطرح کند. با این حال، هالند خودش شاهد مستقیم تمام رفتارهای مورد ادعا نبود و توضیح داد که فقط در مقطع کوتاهی با اسکات در یک اتاق بوده است.

در کریسمس ۱۹۷۹، دی ماه سال پنجاه و هشت، سوبیک یکی از چهار گروگانی بود که مقابل دوربین تلویزیون ایران قرار گرفتند و پیام‌هایی را قرائت کردند. سه نفر دیگر جری پلوتکین، کوین هرمنینگ و استیو لاوترباخ بودند.

این برنامه با حضور گروگان‌ها و در شرایطی ضبط شد که امکان ارتباط آزادانه آنان با بیرون وجود نداشت. بخشی از پیام‌ها درباره وضعیت زندگی گروگان‌ها و بخشی درباره تحولات ایران و حکومت پیشین بود.

در یکی از اظهاراتش، سوبیک از تغییر نگاه خود به ایران سخن گفت. او توضیح داد که پس از حضور در تهران و مشاهده فقر، بی‌خانمانی و محرومیت مردم، درباره عملکرد حکومت محمدرضا شاه پرسش‌هایی برایش ایجاد شده است.

اما نمایش تلویزیونی جنجالی‌تر او در آوریل ۱۹۸۰ پخش شد.

در این برنامه، سوبیک درباره فعالیت‌های اطلاعاتی آمریکا در ایران توضیح داد. او مدعی شد تجهیزات شنود و ارتباطی در سفارت وجود داشته و فعالیت‌هایی در زمینه پایش امواج رادیویی و عکاسی هوایی صورت می‌گرفته است.

او از جعبه‌های اتصال و سیم‌کشی‌های مخفی سخن گفت و نام سازمان سیا و آژانس امنیت ملی آمریکا را به میان آورد. همچنین درباره هواپیمای C-۱۲ مجهز به دوربین مخفی صحبت کرد و مدعی شد این هواپیما در فرودگاه مهرآباد مستقر بوده است.

در یکی از صحنه‌ها، فرش را کنار زد و بخش‌هایی از کف ساختمان را به دوربین نشان داد. توضیحات او درباره تجهیزات زیر انبار سفارت، بخش مهمی از برنامه را تشکیل می‌داد.اما نکته جالب‌تر در گزارش‌های مطبوعاتی آن زمان، شیوه تدوین فیلم بود. برنامه تلویزیونی به‌عنوان افشاگری دو گروگان معرفی شده بود؛ در حالی که به گزارش واشنگتن‌پست، اختلاف ظاهری دو بخش فیلم به این دلیل بود که سوبیک در دو نوبت و با لباس و وضعیت متفاوت جلوی دوربین قرار گرفته بود.

در همان زمان، برخی دیپلمات‌های غربی و تحلیلگران ایرانی نیز درباره وضعیت روانی و انگیزه‌های سوبیک دیدگاه‌های متفاوتی داشتند. گروهی احتمال می‌دادند او واقعاً در اثر مشاهده شرایط اجتماعی ایران دچار تغییر دیدگاه شده باشد و گروهی دیگر، رفتار و اظهاراتش را نتیجه فشار روانی و بازجویی می‌دانستند.

ماجرای ازدواج از پشت دیوارهای سفارت

در میان این اتفاقات سیاسی و امنیتی، زندگی عاطفی سوبیک نیز ادامه داشت.او در دوران اسارت از دوست‌دختر انگلیسی‌اش که منشی سفارت انگلیس در تهران بود، درخواست ازدواج کرد. نامه از طریق دانشجویان اشغال‌کننده سفارت به سفارت بریتانیا منتقل شد. پاسخ مثبت زن جوان نیز از همان مسیر به تهران بازگشت.

کریستین ساینس مانیتور در گزارشی در آوریل ۱۹۸۰، این ماجرا را با جزئیات روایت کرد. در آن گزارش آمده بود که اگر دو دولت راهی برای پایان دادن به بحران پیدا کنند، ممکن است نامزد انگلیسی سوبیک دیگر همان مردی را که پیش از گروگان‌گیری می‌شناخت، نشناسد.آن دو بعدها ازدواج کردند.

آزادی و مدالی که هرگز دریافت نکرد

۲۰ ژانویه ۱۹۸۱، گروگان‌های آمریکایی پس از ۴۴۴ روز آزاد شدند. آزادی آنان با آغاز ریاست‌جمهوری رونالد ریگان هم‌زمان شد.سوبیک پس از بازگشت به آمریکا به فرماندهی اطلاعات ارتش در آرلینگتون منتقل شد. اما خیلی زود روشن شد که وضعیت او با دیگر گروگان‌های نظامی تفاوت خواهد داشت.

در فوریه ۱۹۸۱، در دیترویت برای او و چارلز جونز جونیور مراسم استقبال برگزار شد. برای این دو نفر کیکی با عبارت «از اسارت تا آزادی» تهیه کرده بودند. با این حال، نگاه جامعه به آن‌ها یکسان نبود. جونز به‌عنوان فردی که حاضر نشده بود بیانیه‌ای در تأیید رفتار گروگان‌گیران امضا کند، چهره‌ای قهرمانانه‌تر داشت؛ سوبیک همچنان با تردید و پرسش روبه‌رو بود.در ژوئن ۱۹۸۱، ارتش آمریکا به ۲۰ نظامی گروگان‌گرفته‌شده مدال شایستگی خدمات دفاعی اعطا کرد. سوبیک تنها نظامی این فهرست بود که از دریافت مدال محروم ماند.

سخنگوی ارتش اعلام کرد او هرگز برای دریافت این مدال پیشنهاد نشده بود. در توضیح دیگری نیز گفته شد که او در شرایط فشار و اسارت آن‌گونه که از یک گروهبان انتظار می‌رفت رفتار نکرده است.در اول ژوئیه ۱۹۸۱، او با ترخیص افتخاری از ارتش جدا شد؛ حدود یک سال پیش از موعد مقرر پایان خدمتش.

بازگشت به پلیس؛ زندگی پس از تهران

شاید غیرمنتظره‌ترین بخش زندگی سوبیک، مسیر حرفه‌ای او پس از جدایی از ارتش باشد.او که از نوجوانی شیفته پلیس بود، دوباره به همان علاقه قدیمی بازگشت. در سال ۱۹۸۵، گزارش‌های مطبوعاتی از فعالیت او در اداره کلانتری لودون در ایالت ویرجینیا خبر دادند. در سال‌های بعد نیز در ساختار انتظامی فلوریدا فعالیت کرد.بر اساس گزارش‌های منتشرشده، او مدتی در اداره‌های پلیس و کلانتری‌های مونرو و بروارد و همچنین بخش‌هایی از دستگاه اجرایی ایالت فلوریدا مشغول به کار بود.در نهایت به ریاست پلیس ویلیستون و سپس وایت اسپرینگز رسید.

با این حال، دوران فعالیت او در فلوریدا نیز بدون حاشیه نبود. گزارش‌هایی درباره برکناری او از سمت ریاست پلیس وایت اسپرینگز در سال ۲۰۰۷ منتشر شده است. علت اعلام‌شده در این گزارش‌ها، تخلف مرتبط با بیمه و اضافه کردن دوست‌دخترش به پوشش بیمه‌ای بوده است. این موضوع باید با پرونده اداری و اسناد رسمی مربوط به استخدام و برکناری او تطبیق داده شود.

بازداشت در ۶۶سالگی

در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۲، اداره اجرای قانون فلوریدا اعلام کرد جوزف سوبیک جونیور، ۶۶ساله و ساکن پونتا گوردا، بازداشت شده است.بر اساس اطلاعیه رسمی این سازمان، اتهامات شامل چند مورد جرم مرتبط با رابطه جنسی غیرقانونی با افراد زیر سن قانونی، استفاده ممنوع از رایانه، سفر برای ملاقات با فرد نابالغ، استفاده غیرقانونی از ابزار ارتباطی و مداخله در حضانت کودکان بود.

این پرونده پس از تحقیقات مشترک اداره اجرای قانون فلوریدا و پلیس سنت پترزبورگ شکل گرفت. در اطلاعیه رسمی گفته شد تحقیقات از ماجرای دو دختر نوجوان فراری آغاز شده بود و مأموران به ارتباط آن‌ها با مردی مسن‌تر پی بردند.

با این حال، همین اتفاق آخرین فصل بسیار جنجالی زندگی مردی را رقم زد که نامش از سال ۱۹۸۰ در تاریخ بحران گروگان‌گیری تهران باقی مانده بود.