آمارهای هشدار دهنده در فراموشخانه مسئولان؛ فاصله جوانان با کار و ازدواج دورتر می‌شود

ه گزارش خبرنگار سرویس اجتماعی تابناک، نرخ بیکاری جوانان ۱۸ تا ۳۵ ساله در بهار ۱۴۰۵ به ۱۷.۵ درصد رسیده و در گروه ۱۵ تا ۲۴ ساله حتی از ۲۳ درصد هم عبور کرده است.

این اعداد خشک و رسمی، تصویر زنده‌ای از یک نسل را پیش چشم می‌گذارند: نسلی که سال‌ها درس خوانده، مهارت آموخته و اکنون در صف‌های طولانی بیکاری ایستاده است. نسلی که نه تنها فرصت شغلی پایدار نمی‌یابد، بلکه به تدریج جرئت تشکیل خانواده را هم از دست می‌دهد. این اعداد تصویر نسلی‌اند که میان بیکاری رسمی، مشاغل بی‌ارزش و قطعی‌های مکرر اینترنت، هر روز بیشتر از بازار کار و امید فاصله می‌گیرند.

کاهش نرخ مشارکت اقتصادی به ۴۰.۷ درصد در بهار امسال، نشان می‌دهد بخشی از جمعیت در سن کار، ناامید از یافتن شغل، عملاً از بازار کار خارج شده‌اند. این خروج خاموش، بیش از آنکه آمار باشد، نشانه‌ای از فرسایش امید است. جوانی که سال‌ها پشت کنکور و دانشگاه دویده، حالا با مدرک دانشگاهی در دست، یا شغل پاره‌وقت و بی‌ثباتی پیدا می‌کند یا اصلاً پیدا نمی‌کند.

گریز از ازدواج

پیامد این وضعیت، تنها اقتصادی نیست. آمار ازدواج‌های ثبت‌شده در سال‌های اخیر به وضوح نشان می‌دهد که تشکیل خانواده برای بسیاری از جوانان به رویایی دور تبدیل شده است. وقتی درآمد پایدار نباشد، وقتی اجاره خانه بخش بزرگی از حقوق حداقلی را ببلعد و وقتی آینده شغلی مبهم بماند، تصمیم به ازدواج و فرزندآوری برای بسیاری از جوانان به تعویق می‌افتد یا به‌کلی کنار گذاشته می‌شود.

کارشناسان بازار کار بارها هشدار داده‌اند که بیکاری طولانی‌مدت در این گروه سنی، تبعات اجتماعی عمیقی دارد: کاهش انگیزه تحصیل، افزایش آسیب‌های اجتماعی، مهاجرت اجباری استعدادها و در نهایت، شکاف نسلی عمیق‌تر میان کسانی که هنوز امید دارند و کسانی که امید را از دست داده‌اند.

سه لایه از داستان

احمد میرزاده، جامعه‌شناس، این وضعیت را با سه لایه عمیق‌تر تحلیل می‌کند. نخست، بسیاری از مشاغل با حداقل حقوق کارگری آن‌چنان از قافله معیشت و نیازهای اولیه عقب مانده‌اند که انجام ندادن‌شان برای جوان ایرانی صرفه اقتصادی بیشتری دارد. ریال هر روز بی‌ارزش‌تر می‌شود و فاصله میان دستمزد حداقلی با هزینه مسکن، خوراک و حمل‌ونقل روزبه‌روز عمیق‌تر.

وی ادامه می‌دهد: نتیجه طبیعی این فاصله، فرار نیروی کار ایرانی از مشاغل سخت و کم‌درآمد و جایگزینی آن با نیروی کار اتباع خارجی است. این پدیده نه نشانه تنبلی، بلکه نشانه عقلانیت اقتصادی نسلی است که دیگر حاضر نیست برای حقوقی کار کند که حتی کفاف اجاره یک اتاق را نمی‌دهد.

به گفته این جامعه شناس، لایه دوم، وابستگی روزافزون مشاغل به اینترنت است. بخش قابل‌توجهی از اشتغال جوانان امروز شکل غیررسمی، پروژه‌ای و آنلاین پیدا کرده؛ از تولید محتوا و فروش آنلاین گرفته تا کارهای فریلنسری و خدمات دیجیتال. در چنین شرایطی، قطعی‌های مکرر و طولانی اینترنت، نه یک اختلال فنی ساده، بلکه ضربه‌ای مستقیم به معیشت است. وقتی اینترنت قطع می‌شود، گزینه‌های جایگزین برای بسیاری از این جوانان تقریباً صفر است. آن‌ها نه به کارخانه می‌روند و نه به اداره؛ تنها ابزار کارشان از کار می‌افتد و درآمدشان یک‌شبه ناپدید می‌شود.

وی ادامه می‌دهد: لایه سوم، آشفتگی در نظام ارزشی آموزش است. با وجود کاستی‌های جدی در سیستم آموزشی کشور، موج تبلیغات منفی علیه درس خواندن، مدرسه و دانشگاه در سال‌های اخیر شدت گرفته است. این تبلیغات بدون ارائه مسیر جایگزین واقعی و قابل‌اعتماد، جوان را در بن‌بست رها می‌کند. نتیجه آن، هم افزایش بیکاری و هم گسترش احساس پوچی و بی‌معنایی است.

آمارها برای حاشا و تماشا نیستند

این سه لایه در کنار هم، تصویر کامل‌تری از بحران بیکاری جوانان ارائه می‌دهند. بحران فقط کمبود شغل نیست؛ بحران «بی‌ارزش شدن کار» ، «شکنندگی ابزار کار» و «بی‌مسیر شدن آینده» است.

تا زمانی که حداقل حقوق از چرخه معیشت عقب بماند، اینترنت به‌عنوان زیرساخت اشتغال ناپایدار بماند و مسیرهای جایگزین آموزش و مهارت‌آموزی جدی گرفته نشود، آمار بیکاری جوانان صرفاً اعداد روی کاغذ نخواهند بود؛ بلکه به ساختار اجتماعی نسلی تبدیل می‌شوند که هر روز بیشتر از جامعه رسمی فاصله می‌گیرد.

در پشت روزمرگی های مسئولان و شرایط نیمه جنگی کشور، هشداری از یک سیل ویرانگر نهفته و خفته است.  از امروز باید به فکر بود که با بخشی از نسلی که نه شرایط کار دارد و نه انگیزه ازدواج، چه باید کرد؟ آنها با جامعه چه خواهند کرد؟