شورای آتلانتیک مطرح کرد
سوریه نباید به پیمان مکه بپیوندد؛ دمشق باید با آن همکاری کند
یک اندیشکده آمریکایی معتقد است عضویت سوریه در پیمان مکه آنرا از اهداف توسعه خود دور میکند و نه این کشور از این پیمان نفع میبرد و نه اعضای پیمان از عضویت دمشق.

به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، اندیشکده آمریکایی شورای آتلانتیک در مقاله ای مینویسد که سوریه نباید به پیمان مکه بپیوندد ولی باید با آن همکاری کند.
این مقاله به قلم «ابراهیم الاصیل» ، پژوهشگر ارشد غیرمقیم پروژه سوریه در شورای آتلانتیک، پژوهشگر ارشد ابتکار خاورمیانه در مدرسه حکمرانی کندی دانشگاه هاروارد و مدیر پروژه «آزمایشگاه گذار سوریه» نوشته است.
ترجمه مقاله در ادامه آمده است با این توضیح که انتشار آن به منزله تایید محتوای آن از سوی تابناک نیست.
در آوریل ۲۰۲۵، در نشست نیویورک با اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه و اعضای جامعه سوریهای آمریکایی شرکت کردم. در آن نشست، الشیبانی اشاره کرد که سوریه نهتنها به دنبال عبور از بحران و جنگ داخلی است، بلکه میخواهد بتواند در منازعات دیگر جهان نیز نقش میانجیگری ایفا کند. این بلندپروازی برای کشوری که در اثر جنگ ویران شده بود و در آن زمان همچنان با تحریمهای سنگین مواجه بود، قابلتوجه به نظر میرسید.
بیشتر بخوانید:
پس از آن نشست، این پرسش برایم مطرح شد که آیا رهبران سوریه در مواجهه با تحولات دائماً در حال تغییر منطقه، همچنان به این چشمانداز پایبند خواهند ماند؟
هجده ماه بعد، در جریان گفتوگوهای امنیتی منامه، الشیبانی اعلام کرد که سوریه در حال بررسی پیوستن به «ائتلاف مکه» است؛ پیمان دفاع متقابلی میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان.
اگرچه دو چشمانداز مطرحشده در نیویورک و منامه لزوماً با یکدیگر ناسازگار نیستند، اما احتمال پیوستن سوریه به این ائتلاف دو پرسش راهبردی را مطرح میکند: یکی برای سوریه و دیگری برای خود ائتلاف.
برای سوریه، پرسش این است که آیا عضویت در این ائتلاف امنیت کشور را افزایش میدهد و روند گذار آن را تسهیل میکند؟ برای ائتلاف نیز این پرسش مطرح است که آیا پذیرش سوریه موجب تقویت آن خواهد شد؟
من معتقدم پاسخ به هر دو پرسش منفی است.
سوریه باید همکاریهای دوجانبه خود با اعضای این ائتلاف را در تمام سطوح اقتصادی، نظامی و امنیتی گسترش دهد؛ اما این همکاریها لزوماً به معنای پیوستن دمشق به یک ائتلاف رسمی نیست.
عضویت در ائتلاف، سوریه را در معرض مجموعه جدیدی از تهدیدها قرار خواهد داد. در عین حال، پذیرش سوریه در ائتلاف به معنای پذیرفتن عضوی با جغرافیای آسیبپذیر و دشوار برای دفاع است؛ موضوعی که احتمال تشدید تنشهای منطقهای برای سایر اعضای ائتلاف را نیز افزایش میدهد.
دمشق به چه میاندیشد؟
وسوسه پیوستن به ائتلاف برای سوریه واقعی است. جنگ ۱۴ ساله، نیروهای مسلح سوریه را ویران کرده است. در ۴۸ ساعت نخست پس از سقوط بشار اسد، اسرائیل صدها حمله هوایی انجام داد که باقیمانده پدافند هوایی سوریه را نیز نابود کرد.
تجاوزهای مکرر اسرائیل به جنوب سوریه، گزارشها درباره بازداشت شهروندان سوری و ایجاد مواضع نظامی جدید اسرائیل در داخل خاک سوریه، احساس آسیبپذیری سوریها و تمایل آنها برای توسعه توان دفاعی را افزایش داده است.
در اواخر اکتبر نیز حملات هوایی اردن که به کشته شدن غیرنظامیان در جنوب سوریه منجر شد، از نگاه بسیاری از سوریها، بر مشکلات و رنجهای آنان افزود.
در گفتوگوهای اخیرم با سوریها، بسیاری از آنها از نقض حاکمیت سوریه توسط کشورهای دیگر و ناتوانی دولت سوریه در حفاظت از شهروندانش ابراز ناامیدی کردند.
برای رهبران سوریه، پیوستن به ائتلاف مکه ممکن است فرصتی برای دستیابی به چیزی باشد که بیش از هر چیز به آن نیاز دارند: حفاظت و بهرسمیت شناخته شدن.
این عضویت میتواند ثابت کند که سوریه توانسته با بازیگران قدرتمند، هم در برابر مردم خود و هم در برابر بازیگران منطقهای، ائتلافی ایجاد کند. عضویت همچنین ممکن است تعهد دفاع جمعی سه قدرت منطقهای را برای سوریه به همراه داشته باشد؛ تعهدی که میتواند حملات آینده را بازدارندگی کند و اعتماد دمشق به امنیت خود را افزایش دهد.
سوریه همچنین نیازمند بازسازی توان نظامی خود، از جمله پدافند هوایی و نهادهای نظامی است. روابط رو به گسترش آن با اعضای ائتلاف، فرصتهایی برای همکاری نظامی و همچنین حمایت دیپلماتیک و اقتصادی در مسیر بازسازی فراهم میکند.
عربستان سعودی یکی از حامیان مهم بازگشت سوریه به جامعه بینالمللی بوده است و دمشق نیز علاقهمند به تقویت این رابطه است.
پس از حمله هوایی اسرائیل به یک پایگاه هوایی سوریه در ماه اوت، الشیبانی تلاش اسرائیل برای مداخله در انتخابهای خارجی سوریه را رد کرد.
سوریه حق انتخاب دارد؛ اما اعمال این حق به معنای ضرورت ورود به ائتلافهای رسمی نیست.
اگر سوریه به ائتلاف بپیوندد و اسرائیل همچنان به الگوی حملات خود علیه سوریه ادامه دهد، تصمیمگیری درباره واکنش به اقدامات اسرائیل از دمشق به آنکارا، ریاض و اسلامآباد منتقل خواهد شد.
این امر به سوریه در بازسازی حاکمیت خود کمک نمیکند، بلکه از نظر ساختاری آن را تضعیف خواهد کرد.
گامهای بعدی ائتلاف
ائتلاف مکه خود نیز با چالشهایی روبرو است. عربستان سعودی با تشدید درگیریها در یمن مواجه است و در کوتاهمدت به دنبال تأمین حمایت نظامی بیشتر است. برای این ائتلاف، گسترش پیمان میتواند نشانهای از پیشرفت و پویایی باشد؛ آن هم در شرایطی که برخی تحلیلگران از هماکنون درباره اثربخشی و اعتبار آن پرسشهایی مطرح کردهاند.
ترکیه ممکن است در بلندمدت از پیوستن سوریه به این پیمان استقبال کند؛ زیرا چنین اقدامی روابط راهبردی آنکارا و دمشق را که هماکنون شامل آموزش نظامی، همکاری اطلاعاتی و حمایت عملیاتی است، تثبیت خواهد کرد.
اما پذیرش سوریه در شرایط کنونی ممکن است این تصور را ایجاد کند که ائتلاف در حال شکلگیری یک جبهه ضداسرائیلی است؛ بهویژه با توجه به اشغال بخشی از خاک سوریه توسط اسرائیل.
پذیرش سوریه، جغرافیای ائتلاف را گسترش میدهد و میتواند بخش مهمی از یک کریدور سعودی ـ ترکی از طریق اردن باشد. با این حال، این جغرافیا آسیبپذیر است. اگر سوریه در شرایط ادامه تنشهای اسرائیل و ترکیه به ائتلاف بپیوندد، احتمالاً به آزمون بعدی این پیمان تبدیل خواهد شد.
در صورت حمله اسرائیل یا ایران به سوریه، آیا عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان برای دفاع از سوریه وارد عمل خواهند شد و خطر گسترش جنگ و ورود به جبهههای جدید را میپذیرند؟ یا از مداخله خودداری خواهند کرد و اعتبار ائتلاف را بیش از پیش تضعیف میکنند؟
در چنین سناریویی، سوریه ممکن است به هدفی جذاب برای آزمایش تواناییهای ائتلاف تبدیل شود، بدون آنکه از حمایت قابلاعتمادی برخوردار باشد.
موضوع مهم دیگر، احتمال نقشآفرینی سوریه در یمن است. گزارشهایی منتشر شده که سوریه در حال بررسی کمک نظامی به عربستان سعودی است؛ هرچند الشیبانی اخیراً اعزام نیروهای سوری به یمن را رد کرده است.
اگر سوریه به ائتلاف بپیوندد، ممکن است حمایت نظامی از عربستان به یکی از انتظارات از دمشق تبدیل شود. چنین اقدامی پیامدهای مهمی خواهد داشت. سوریه همچنان در حال تثبیت نیروهای مسلح خود، ایجاد فرماندهی واحد و تشکیل ارتشی ملی و فراگیر است.
اعزام نیرو به یمن این روند را منحرف خواهد کرد و به تلاشهای سوریه برای ایجاد نهادهای دولتی آسیب خواهد زد. افزون بر این، ورود به جنگ یمن میتواند این انتظار را ایجاد کند که سوریه جدید در جنگهای دیگران نیز مشارکت کند؛ موضوعی که روابط آن با اسرائیل را پیچیدهتر خواهد کرد.
استدلالهای مطرحشده به معنای آن نیست که سوریه باید از عربستان سعودی، ترکیه یا پاکستان فاصله بگیرد. برعکس، این روابط برای بهبود وضعیت سوریه اهمیت زیادی دارند.
با این حال، منافع سوریه از روابط خارجیاش لزوماً مستلزم عضویت در یک ائتلاف نظامی نیست.
سوریه میتواند از طریق روابط دوجانبه و چندجانبه مختلف، آموزش نظامی، تبادل اطلاعات، همکاری در امنیت مرزی و حمایت از ایجاد توان دفاعی خود را دنبال کند؛ بدون آنکه به یک ائتلاف نظامی متعهد شود که نه حفاظت موردنظر سوریه را فراهم میکند و نه قدرت موردنیاز ائتلاف را افزایش میدهد.
پاکستان که سابقه طولانی در آموزش نظامی و همکاری اطلاعاتی با سوریه دارد، میتواند در بازسازی نیروهای مسلح و نهادهای نظامی سوریه کمک کند؛ بدون آنکه دمشق مجبور به پیوستن به ائتلاف شود.
توافق همکاری دفاعی که سوریه و عربستان سعودی در چهارم نوامبر امضا کردند، نمونهای از چگونگی پیشبرد چنین همکاریهایی بدون عضویت سوریه در ائتلاف است.
در حوزه اقتصادی نیز صندوق توسعه عربستان سعودی شش توافقنامه وام ترجیحی به ارزش بیش از ۴۰۳ میلیون دلار برای حمایت از بازسازی سوریه در بخشهایی از جمله انرژی، آب، بهداشت، مسکن و زیرساخت امضا کرده است.
علاوه بر این، یکپارچگی اقتصادی، سرمایهگذاری، توسعه زیرساختها و کریدورهای تجاری را میتوان از طریق توافقهایی پیش برد که سوریه را متعهد به مشارکت در جنگهای منطقهای یا قرار گرفتن در معرض آنها نکند.
این الگو برای اعضای ائتلاف نیز سودمند است. آنها میتوانند سوریه را تقویت کنند، بدون آنکه خود را ملزم به دفاع نظامی از آن کنند یا به درگیری نظامی در داخل سوریه کشیده شوند. این رویکرد به نفع همه اعضای ائتلاف و همچنین ایالات متحده است.
سوریه چه نقشی در آینده منطقه میخواهد ایفا کند؟
چشمانداز الشیبانی درباره مشارکت سوریه در برقراری صلح، فراتر از مرزهای این کشور، ارزشمند است و باید مورد توجه قرار گیرد.
رهبران سوریه باید فراتر از منافع احتمالی پیوستن به یک ائتلاف نظامی بیندیشند و پرسشی گستردهتر را مطرح کنند: سوریه میخواهد در سالهای آینده چه نقشی در منطقه ایفا کند؟
سوریه با وظیفهای چندنسلی برای بازسازی دولت و جامعه خود مواجه است. تصمیمهای این کشور درباره مشارکت در منازعات منطقهای در شرایط کنونی، میتواند انتظارات و تعهدات سیاست خارجی آن را برای سالهای آینده شکل دهد.
پیوستن به یک بلوک نظامی ممکن است دستیابی به این چشمانداز را دشوارتر کند؛ بهویژه اگر سوریه درگیر منازعات منطقهای دیگر شود.
شرکای سوریه میتوانند از روند بازسازی این کشور در حوزههای اقتصادی و امنیتی حمایت کنند، بدون آنکه آن را وارد ائتلافی کنند که ممکن است نهادهایش را تحت فشار قرار دهد و مسیر تحول آنها را منحرف کند.
منطقه به ایدههای جدیدی برای چگونگی ایجاد روابط میان کشورهای خود نیاز دارد؛ از جمله همکاریهای امنیتی منطقهای بدون تعهد به مشارکت در جنگهای متحدان.
ممکن است چنین ایدهای در حال حاضر دور از دسترس به نظر برسد؛ اما دقیقاً به همین دلیل است که بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز داریم.
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
هنوز دیدگاهی منتشر نشده است.
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.