آشنایی با جامعه بختیاریهای افغانستان
دکتر محمود نقدی پور *

در منابع تاریخی نظیر عالم آرا، تواریخ بختیاری و در جهانگشای نادری و دره نادری و... آمده است که بعد از قیام بختیاری ها و غلبه نادر بر آنها، نادرشاه 4هزار از جوانان بختیاری را در سپاه خود گنجاند و عزم فتح قندهار کرد و بعد از گذشت حداقل 9ماه، سپاه نادر در پشت دژ قندهار متوقف شد و هنگامی که شایعه عقب نشینی به گوش سپاهیان رسید قشون بختیاری سپاه نادر بدون کسب اجازه از نادر، درصدد تسخیر دژ مستحکم قندهار برآمدند و با رشادت بی نظیر خود موفق می شوند قندهار را تسخیر کنند.
دیدبان دیربین وَند اُردی اُویده
بختیاری به قندهار پرچم زیِده
اگرچه نادر پس از این اتفاق درصدد تنبیه بختیاری های سپاه برآمد اما با وساطت میرزا مهدی خان استرآبادی و تقدیم اشعاری نادر از تصمیم مجازات نافرمانی بختیاری ها منصرف شد.
«تو مپندار که بختیاری کرد حق مدد کرد و بخت یاری کرد
شـاه ایـران و نـادر دوران خاک بر فرق قندهاری کرد»
پس از این فتح تعداد زیادی از بختیاریها در افغانستان ماندند که از جمله دلایل ماندن آنها می توان به: تقویت قوای نادر در سرزمین های شرقی، تقویت و حضور در سپاه اعزامی به هند، جلوگیری از تجمیع بختیاری ها و ترس از قدرت آنها بود، لذا درصدد برآمد با دسیسه آنها را در افغانستان ساکن کند. این در حالی بود که چندهزار خانوار بختیاری پس از شکست از نادرشاه به منطقه دره گز کوچ اجباری داده شدند و پس از قتل نادر اکثریت آنها مجدد به دیار خود بازگشتند، اما قسمتی از آنها برای همیشه ساکن افغانستان شدند آنها مدتها به شیوه قومی خود سالها در جنوب بلخ تا کوههای مرکزی افغانستان به شیوه ییلاق و قشلاق زندگی می نمودند. و پس از شکست در نزاع با قبایل افغان ییلاق خود را از دست دادند و در قشلاق مستقر شدند. علامه ملا فیض محمد کاتب نویسنده بزرگ افغان زیر عنوان «فرقه بختیار» آورده است:«این فرقه در اصل از ایل بختیاری متوطن جنوب مائل بغرب اصفهان ایران است و بعضی ایشان را سید پنداشته و عده¬ای از ایشان در بخارا و هزارخانه در درابن مخلوط با فرقه مئی¬خیل و هفتصد و پنجاه خانه در مرغه و قرب پنجصد خانه در پشاور به محله جداگانه معروف به مرویها سکنی و مأوی دارند».
این قوم به زبانهای پشتو و فارسی صحبت میکنند؛ آنها با توجه به چند صده حضور در افغانستان در هیچ یک از بافت های قومی معروف این کشور هضم نشدند و با جمهوری اسلامی ایران بیشترین پیوند مذهبی، زبانی و فرهنگی را دارند. این قوم همواره به سبب عقاید شیعی از سوی دولت های سنی متعصب در افغانستان، تحت فشار بودند و به دلیل تبار ایرانی و مذهب شیعی خود، همواره مورد سوءظن بوده اند. این جمعیت که عمده آنها در قندهار بود در صده پیشین از قندهار به مناطق مختلف شمال افغانستان کوچ اجباری داده شدند تا در اثر قطع ارتباط با مرکز شیعی قندهار مجبور به ترک مذهب شیعی خود شوند اما آنها بخاطر حفظ مذهب، آوارگی جدید را پذیرفتند و بر اعتقاد شیعی خود ماندند. با پیروزی انقلاب و استقرار حکومت جمهوری اسلامی شماری از این جامعه عازم ایران شدند تا به جبهه های حق علیه باطل در مقابل صدام و حزب بعث بشتابند و امروزه تعداد قابل توجهی شهید و جانباز را این مردمان مشاهده می کنیم. این جامعه در جریان جهاد اسلامی علیه حمله شوروی به افغانستان رشادت های بی نظیری از خود نشان داد، و در حدود ۲۰ نقطه با گروه متجاوز گر شوروی میجنگیدند. سپس نظامیان روسیه با دستههای بسیار بزرگ از نظامیان و تجهیزات پیشرفته آن روزگار به آنها حمله ور شدند و بسیاری از قوم بختیاری افغانستان را اسیر کردند و تعدادی را کشتند. تعدادی از قوم بختیاری مجدداً مجبور به هجرت یعنی مهاجرت به ایران شدند و درحال حاضر این تعداد از مهاجرت کردگان در استان خراسان بزرگ زندگی میکنند. در جریان دفاع از حرم اهل بیت نیز این قوم دهها شهید و جانباز را در تقدیم اسلام نمودند.
بختیاری های افغانستان که با عنوان خلیلی ها نیز اشتهار دارند بیشتر در جنوب شرق افغانستان حضور دارند اما در ولایت های دیگر افغانستان نظیر قندهار، بلخ، سرپل، قندوز، تخار، کابل، دایکندی و هلمند نیز سکونت دارند. این قوم در افغانستان، در حال حاضر تعداد زیادی از آنها با فامیلی مشخص بختیاری زندگی میکنند و عموماً جزء قوم هزاره ها معرفی می شوند.
این جامعه هم اینک دارای دهها چهره حوزوی در حوزه های علمیه قم، مشهد و زاهدان می باشد و علی رقم مشکلات عدیده، بخصوص در تربیت و تحصیل جوانهای خود روبرو است.
* مدرس دانشگاه
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
افغان در افغانستان خودش یک قوم جداگانه هست افغان یعنی پشتون
بختياري ها قومیت کاملا آریایی هستند که ازقلمروایران به افغانستان فعلی کوچ کردند وهیچ ارتباطی بااهمیت هزاره ندارد اطلاعات کاملا اشتباه است بختياري های افغانستان چشم ویبرو های درشت ومشکی زنان شان اندام های کشیده وچهره گندمگون وبعصاً سفید روشن دارند مذهب شیعه وسنی هم دارند هزاره ها هیچ وجه اشتراکی باقومیت اصیل آریایی افغانستان ندارند
با عرض سلام خدمت تمامی کارشناسانی که بدون سند و مدرک حرف میزنن،دوستان بختیاری لر بزرگه و اگه به کتاب سرزمین جاوید مراجعه کنین میبین که لرها یکی از سه قوم ساکنین اصلی ایران بودن پس بختیاری ها همه ایرانی اصیل هستند،،میتونید با یه سرچ ساده غار باستانی پبده واقع در شهرستان لالی که همگی بختیاری هستند قدمت حضور این قوم رو در ایران بفمین لباسشون هم از تخت جمشید گرفته شده کتاب سرزمین جاوید هم نوشته سه باستان شناس و تاریخ نویس معتبر جهان نوشته شده که عبارتند از گریشمن،ماریژان موله و هرتزفلد
عرض درود و ادب خدمت دوستان
اولاً لازم به ذکر میدانم که پوشش لباس بختیاری چیزی نیست که به دستخوش کوچ کردن تغییر کنه
تمامی اقوام اصیل ایرانی ، کرد ، بلوچ ، آذری و بختیاری و قشقایی و گیلک وترکمن همگی لباسهای محلی خودشون رو دارند و هر جای دنیا که حضور داشته باشند نه رقص اونها دستخوش تغییر میشه نه لباسشون ، باید خدمت دوستان عرض کنم که نوع پوشش لباس محلی و رقص نشان از فرهنگ و اصالت اون قوم رو بهمراه دارند،مثلا اقوام عرب زبان در ایران لباس عربی دارند و رقص عربی
قوم کرد زبان در عراق و ایران و ترکیه همه یک نوع لباس مشترک و رقص مشترک دارند
این همان فرهنگ است که هر جای دنیا باشی از پدر به فرزند انتقال میابد و با هجرت کردن دستخوش تغییر نمیباشد
قوم بختیاری افغانستان شاید از لحاظ اسم شباهت داشته باشد ولی از فرهنگ هیچ شباهتی به قوم بختیاری ایران ندارد، قوم بختیاری پوشش لباس خودش رو داره،(چغا)که قدمت هزاران ساله داره و با هجرت دادن نادر شاه از تن بختیاری در نمیاد و نسل
به نسل از پدر به فرزند بر تن داشتند و دارند و خواهند داشت ،اگر چنین پوششی در قوم بختیاری در افغانستان دیدید که محال ممکن هست آنوقت میتوان به صحت مکتوباتی که نقل فرمودید اندیشید
سلام دوستان بختیاریها از قوم بزرگ لر هستند و لر ها همه از عیلامیان جنوب غربی ایرانند و بختیاریهای افغانستان در زمان نادر برای فتح هند رفتن وساکن کشورهایی هندوستان و پاکستان و افغانستان شدن در سه کشور هند و پاکستان و افغانستان و بلوچستان ایران ماندگار شدن
من از قوم خلیلی هستم هزاره ها بختیاری نیستن از قوم مغول هستن ما خلیلی های افغانستان بعضی کلمات روزمرمون عوض نشده مثل خواب ما میگم خاو یا شب شو آب آو به آرزو میگیم ارمون و یا سی کو نگاه کن و .... درمورد پشتو زبان ها که آخرین قوم گمشده یهود هستن وبختیاری نیستند ۶ درصد از جمیعت افغانستان خلیلی هستن که تا چند سال پیش قوم خلیلی رو به رسمیت نمیشناختن میگفتن همچنین قومی جز افغانستان
نیست ما فارس زبانیم و شیعه هستیم بیشتر به قوم قندهاری معروف هستیم از لحاظ قیافه هم چشم بادامی نیستم ابروهای پیوندی چشمان درشت اکثریت بور هستیم با دماغ بزرگ با زاویه فک
قابل توجه مردم عزیزکشورم فامیلی قندعلی های افغانستان در واقع قندعلی های اطراف مسجدسلیمان واندیکادرخوزستان هستن با جمعیت فعلی صدهزارنفرکه در دوران نادرشاه به افغانستان حمله وبهدبه هندودراخرساکن افغانستان شدن واین حرف درکتب بختیاریها آمده و مکتوب شده
سلام و عرض ادب.من بختیاری افغانستان هستم.ما شیعه نداریم،همه سنی مذهب هستیم.هزاره نیستیم،پشتون هستیم.تو ایران هم بعد از حمله شوروی تو شهرهای بوشهر،شیراز،کازرون،اصفهان،ساوه سکونت دارن
بختیاریها از نظر زبانی لری بوده و کلمات زبان لری متشکل از فارسی و کردی بوده و در واقع لرها یا بختیاریها در اصل کرد می باشند و متعاقبا در اثر مراودت با فارسها برخی از کلمات آنها شبیه فارسی بوده ولی در اصل کلمات غیر فارسی زبان لری همان کردی می باشد و کلیه اقوام ایرانی اعم از فارس کرد و لر وبلوچ وغیره یک نژاد می باشند و ریشه کلیه زبانهای ایرانی یکی می باشد
قندلی های بختیاری احتمالاازاقوام مغول
ساکن افغانستان بوده اندباکوچ دادن اجباری نادرشاه ایل قندلی ازپیکره اقوام مغول جداشدندوبه بختیاری پیوستند،چنانکه خیلی ازبختیاریهای ایران هم بدستورنادرشاه درآنجاماندند
شتباه میکنید. در اصل قندعلی تغییر یافتهای گندلی هست که گندل نام گیاهی است برای رنگرزی پشم . رنگ زرد. بر روی مزار نوشتههای قدیم با همین نام گندلی یاد شده. جریان نادرشاه حدود دویست سال پیش اتفاق افتاده در صورتی که شجرهنامهای ما که بیست و پنج نسل و جد پیش من درونش نوشته شده همگی حاکی از سکونت در همین منطقه دارد ولی از همین طایفه که بزرگترین طایفهای دنیا نیز لقب گرفته تعدادی برای جنگ در لشکر نادر حضور داشتهاند که یکی از آنها علی صالح عموی جد ششم من (فتحعلی) بوده است.اینکه به پندار شما و به دلیل شباهت برخی حروف بخواهید این طایفه را از جای دیگری بدانید خیالی واهی است. شما که نظر میدهید تا چند پشت و یا جد چندم خودتون رو میشناسید؟ پس خواهشمندم بدون تحقیق حرفی رو نزنید که باعث انحراف اذهان شود. و
بختیاری پیش ار آن که نام یک قوم باشد یک واژه ایدئولوزیک است .بخ یا بغ نام موبد میترای است بطوریکه بلخ را در قدیم "بخدی"میگفتند یعنی جایی که بخ یا بغ دارد. بختیاران با "بخدیاران را ساکنان مهرایین شهر بلخ را می گفتند که در تمام گستره نفوذ این ایین پراکنده شدند.
موطن اصلی همه ایرانیان چه فارس وچه لر وچه کرد و ترک همه از آسیای مرکزی و افغانستان و تاجیکستان و شمال شرق تاجیکستان بوده است و به مرور زمان در .چندین مرحله به این سرزمین کوچ کرده اند
کلمه بختیاری تغیر شکل یافته کلمه"بخدی"می باشد که بخدی نام قدیم بلخ می باشد و و حرف د قلب به ت شده و کلمه بختی شکل گرفته است و کلمه یار نیز به معنای ساکنان یا باشنده گان میباشد.بختیاری به معنای ساکنان بلخ می باشد . این مردم اصل وریشه اریایی هستند و در تمام تحولات این قوم هیشه تاثیر اولیه داشته اند. حضور این قوم در جنوب غرب ایران ریشه لشکرکشی شاه مغ ایرانی"یعقوب لیث دارد که به جنگ با خلیفه امد و یاران ایشان که از بختی ها بودند و به بختیاری معروف بودند پس از جنگ با خلیفه در ذفول و .کوههای اطراف ان ساکن شدند و انجا ماندند
بختیاری ها یک ایل از قوم لر و از بازماندگان قوم کاسی ،ایلیمایی پارسی هستند که دز زمان حکومت عیلام در جنوب غرب ایران بودند و از جایی نیامدند و کوروش بزرگ هم در اصل یک لر بوده که زادگاهش شهر انشان یا انزان که همان ایذه کنونی میباشد،در ضمن بختیاریهای هند و افغانستان و پاکستان در زمان نادر شاه برای حکمرانی و مرزداری به این مناطق کوچ اجباری داده شدند تا از حکومت نادر دور باشند و برای نادر دردسر ایجاد نکنند و در رابطه با هم ژن بودن لرها با پشتوها بخاطر این است که هردو آریایی اصیل میباشند
باسلام و سپاس فروان از کردگار با افتخار اعلام میکنم که بختیاری هستم و ساکن کرج و تعداد بختیاری های ساکن کرج و تهران بسیار است قوم بختیاری در سالهای متمادی افتخاری برای ایران و ایرانی بوده و در تمام دوران سرافراز بوده اند همه اقوام ایرانی از بختیاری لر کرد بلوچ ترک و عربهای خوزستان و لکها و خراسانی ها و فارسها همه از اقوام اصیل ایرانی هستند که در جای جای ایران عزیز پخش شده اند درود بر تمام ایرانیها و اقوام اصیل ایرانی که حتی در خارج از ایران عزیز جایگزین شده اند درود به شرفشان درود و سپاس بیکران
سلام و عرض ادب.قوم هزاره و خلیل در کشور افغانستان ایرانی اصیل هستن و از قوم بختیاری.هزاره همان هزار و سی هست که یکی از طوایف ایل زلکی بوده و در دوران نادرشاه جمعیت بسیار زیادی در بختیاری داشتن و دلیل نامگذاری این طایفه به هزاروسی چنین بوده ک در اون دوران بالغ بر هزاروسی خانوار بودن.و خلیلی های افغانستان از طایفه ای منجزی بهداروند و شایدایل ممصالح هستن و هم هزاروسی هم خلیل ها از سرداران سپاه علی صالح خان ممصالح در سپاه نادرشاه بودن.طایفه هزاروسی و خلیل در دوران نادرشاه و بعد از فتح قندرهار توسط بختیاری بر املاک متصرفه ماندن و حکومت کردن
هزاروسی ها و خلیل ها ازگذشته تا بهال سالها در جنگ بامردم بومی افغان بودن و خلیل ها به هزاروسی ها پیوستند
هزارو سی ها و خلیلی هادرافغانستان بانام هزاره مشهورند نام طوایفشون نام ایرانی و بختیاری هست.مثل دای میر(دا کلمه باستانی و پارسی هست که فقط در ایل بختیاری کاربرد روزمره داره و همین الان هم بختیاری های ایران به مادر (دا)میگن. دای میر یعنی مادره امیر.دای چوپان یعنی مادره چوپان .دای دهقان یعنی مادره دهقان و...) دا کلمه صددرصد بختیاری هست با معنی مادر و میر نیز کلمه صددرصد بختیاری هست با معنی امیر.مثلا زادگاه کورش بزرگ که در منطقه انشان(ایذه کنونی)هست بانام ایذه و مال میر شناخته میشه به معنای ایذه و مال امیر
..این قوم کاملا فارسی زبان هستن و مثل مردم ایران نود درصد هزاره ها شیعه هستن.این درحالیکه زبان افغانستانیها اصیل پشتون و...هست و سنی هستن.جالب اینجاست افغانها نمیدونن هزاره ها اصالتا از کجا و چه قومی هستن.و چندقرن باهم درگیربودن.قوم هزاره مرفه ترین مردم ساکن در افغانستان هستن که از حکومت کردن این قوم بر افغانستان نشات میگرفت
.هزاره ها خود را افغانی نمیدونن .پیوستگی قوم هزاره با تاجیکها میباشد.
در دوران نادرشاه بختیاریها فتوحات زیادی کردن و کشورگشایی زیادی را در سپاه نادرشاه انجام دادن.بخشی از تاجیکستان خانواده هایی با فامیل بختیاروند.بختیار و بختیاریان ساکنن. در فتح هندوستان که ب فتح دهلی بمبئی و...انجامید نادرشاه خیلی از بختیاریها را در ان کشور ساکن داد و حاکم دهلی و...کرد که همین الان هم اونجا حضور دارن و اکثرا از منجزی ها و مالحمدی ها و چاربنیچه ها هستن.
در فتح پاکستان عده ای دیگر از بختیاری ها را حاکم پیشاور کرد.مثلا نخست وزیر پاکستان بی نظیر باتو اصالتا ایرانی الاصل و از قوم بختیاری هست.حتی شاپور بختیار این موردو در کتابش شرح داده
بطور کلی نادرشاه پادشاه خیلی زیرک و هوشمندی بود با این سیاست هم خطر از دست رفتن پادشاهیش توسط بختیاریها از بین میرفت هم سرزمینی ب سرزمین ایران اضافه میکرد.
با سلام بنده حسین زلقی از دزفول هستم
بختیاریهابه خاطر دلیری وشجاعت زیاد وترس نادر از سرکشی وحمله مجدد افغانها تعداد زیادی از این برادران بختیاری که در سوار کاری وجنگ خبره وزبان زد بودن پس از فتح قندهار در اردوی همانجا ساکن میشوند کم کم با مرور زمان این عزیزان بخاطر ما یحتاج زندگی شروع به کشاورزی ودامداری میکنن مثل اجدادشون وچون آن زمان وسیله ایاب وزهاب فقط چهارپایان بودن ودوری راه مجبور به ازدواج در انجا شدن والان در هند یا عراق نیز شاهد همچنین بختیاریهای بدور از آب وخاکشان هستیم در واقع اینان در آن زمان دلیران بختیاری بودند که همیشه اماده دفاع یا حمله بخاطر آب وخاک وناموس ملت ایران عزیز بودن وهستن وغیرت بختیاری اگر ۱۰۰ قرن بگذرد وبا قومهای دگر آمیزش پیدا کند بازهم تعغیر نخواهد کرد البته تمام قومهای ایران دلیر وبا شرف هستند در پایان خواهش میکنم کتاب بختیاری را مطالعه بفرماید چون بختیاری های زیادی در المان هستند ودارند به زبان المانی صحبت می کنند پس زبان ویا شکل بر اثر مرور زمان تعغیر می کند چون با اقوام دیگر امیزش پیدا می کند ولی غرور وغیرت بختیاری اصلا درود بر همه اقوام ایران زمین وبختیاریهای عزیز هم چهارلنگ هم هفت لنگ که همه یکی هستند وخدا لعنت کند انگلیس کثیف رو که با نقشه ونیرنگ اختلاف واین برادرانم را از هم جدا کرد درود بر همه بختیاریهای دنیا ارادتمن شما زلقی از شهر باستانی چغامیش دزفول سرچ کنید چغامیش تا قدمت بختیاری در این خاک پیدا شود فدای همه عزیزان
من خودم بختیار ی هستم وچون قد کوتاه وصورت کم موی دارم وصورتم هم بزرگ است اکثر من را با بربر ها اشتباه میگیرن
بنابر گفته سردار اسعد بختیاری اجداد ما از شامات امده اند وقبل از شامات از افغانستان ،،کابل وهند امده ه اند لرها هیچ وقت ایرانی نبودند ودر حوضه حال حاظر ایران زندگی نمی کردند ،،دلیل نام گرفتن بختیاریها این است که از باختر یعنی غرب شامات امده اند،،،امالرهای ممسنی،،بویراحمدی،،مستقیما از افغانستان امده اند واین ها به خاطر شیعه بودن وارد ایران شیعه شدند ،،،وباعث افتخار ایران هستند چرا که بابیش از هفت میلیارد کافر لرها شیعه وپیرو اهل بیت هستند،،،،
دیدگاه خود را بنویسید
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.