واکاوی جزئیات نامه ترامپ به آیت الله خامنه‌ای؛ «برچیده شدن برنامه هسته‌ای ایران» یا «تشدید نظارت» آژانس؟

اخیرا دکتر «عبدالخالق عبدالله» استاد علوم سیاسی و نزدیک به دولت امارات با انتشار توییتی مدعی اطلاع از بخش‌های مهم نامه ترامپ به آیت الله خامنه‌ای شده است.

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، «دونالد ترامپ» رئیس جمهور آمریکا اخیرا اعلام کرده بود که نامه‌ای به آیت الله رهبر انقلاب نوشته است. این نامه توسط «انور قرقاش» مشاور رئیس دولت امارات به تهران منتقل و تحویل عباس عراقچی وزیر خارجه ایران شد.

پس از آن ادعا‌هایی توسط برخی رسانه‌ها و افراد در خصوص جزئیات این نامه مطرح شده است که البته رسما مورد پذیرش یا رد نیز قرار نگرفته است.

اخیرا نیز دکتر «عبدالخالق عبدالله» مشاور پیشین رئیس امارات متحده عربی با انتشار توییتی مدعی اطلاع از بخش‌های مهم نامه ترامپ به آیت الله خامنه‌ای شده است.

وی در توئیتی خواسته‌های ترامپ را به این شرح اعلام کرده است: ۱. برچیدن برنامه هسته‌ای؛ ۲. توقف غنی سازی اورانیوم؛ ۳ توقف ارسال سلاح به حوثی‌ها؛ ۴. توقف حمایت مالی از حزب الله؛ ۵. انحلال گروه‌های حشد الشعبی عراق؛ ۶. ایران دو ماه فرصت دارد تا این خواسته‌ها را اجرا کند؛ ۷. در این صورت، آمریکا تحریم‌ها را برمی دارد و انزوای این کشور را پایان می‌دهد؛ ۸. جایگزین مذاکرات: اقدام نظامی گسترده.

همچنین مطابق ادعای «عبدالله» محل پیشنهادی ترامپ برای مذاکره با ایران، امارات است.

پیش از این سایت آکسیوس آمریکا نیز مدعی اطلاع از برخی مفاد این نامه شده بود. به ادعای آکسیوس «نامه رئیس‌جمهور ترامپ به ایران، شامل یک ضرب‌الاجل دوماهه برای دستیابی به یک توافق هسته‌ای جدید بود. این موضوع را یک مقام آمریکایی و دو منبع مطلع از محتوای نامه به وب‌سایت اکسیوس اعلام کردند. مشخص نیست که این مهلت دوماهه از زمان تحویل نامه محاسبه می‌شود یا از زمان آغاز مذاکرات. اما اگر ایران پیشنهاد ترامپ را رد کند و مذاکره‌ای انجام نشود، احتمال اقدام نظامی آمریکا یا اسرائیل علیه تأسیسات هسته‌ای ایران به‌طور چشمگیری افزایش خواهد یافت.»

به گفته این منابع، نامه ترامپ «محکم» بود. از یک سو، پیشنهاد مذاکره برای یک توافق هسته‌ای جدید مطرح شده بود، اما از سوی دیگر، در آن نسبت به پیامد‌های رد این پیشنهاد و ادامه پیشرفت برنامه هسته‌ای ایران هشدار داده شده بود.
 
دو منبع گفتند که ترامپ در این نامه تأکید کرده که خواهان مذاکرات نامحدود نیست و به یک دوره دوماهه برای رسیدن به توافق اشاره کرده است.
 
یک مقام آمریکایی و یک منبع آگاه به اکسیوس گفتند که پیش از ارسال این نامه به ایرانی‌ها، کاخ سفید چندین متحد خود ازجمله اسرائیل، عربستان سعودی و امارات متحده عربی را از محتوای آن مطلع کرده بود.

تنها منبع رسمی که جزئیاتی از این نامه را اعلام کرده است عباس عراقچی وزیر خارجه ایران است. وی در مورد جزییات نامه ترامپ به مقام معظم رهبری گفته است: نامه بیشتر جنبه تهدید دارد، ولی فرصت‌هایی را نیز به اصطلاح ادعا می‌کند که وجود دارد.

وی افزود: ما روی زوایای نامه کار کرده‌ایم و روی همه نکات آن دقت کرده‌ایم. عراقچی تاکید کرد: پاسخی که تهیه خواهد شد، با در نظر داشتن همه این زوایاست و هر دو بعد تهدید و فرصت را خواهیم دید و به تعبیر سردار شهید سلیمانی، در دل هر تهدید فرصتی هم وجود دارد و ما إن شاءالله فرصت‌های آن را هم مدنظر قرار خواهیم داد.

وزیر امور خارجه همچنین در بخش دیگر صحبت‌های خود در پاسخ به این سوال که آیا ایران به نامه ترامپ پاسخ می‌دهد گفت: به این نامه پاسخ داده می‌شود و از طریق مقتضی ارسال می‌شود. 

وی افزود: انشالله ظرف روز‌های آینده این پاسخ تهیه می‌شود و داده خواهد شد.

عراقچی همچنین در بخشی دیگری از صحبت‌های خود در این برنامه تلویزیونی گفت: ما در شرایط فشار، تهدید و افزایش تحریم‌ها قطعاً مذاکره مستقیم نمی‌کنیم. 

وی ادامه داد: مذاکره باید از موضع برابر و شرایط انجام شود و سیاست ما این است که وارد مذاکره مستقیم نشویم.

عراقچی در این زمینه گفته است: سیاست نه جنگ نه مذاکره در دولت اول ترامپ وجود داشت و کار کرد. سیاست فعلی، عدم مذاکره مستقیم با امریکاست. مذاکرات غیرمستقیم با امریکا در دوره‌های قبلی وجود داشت از جمله در دولت گذشته.

وزیر خارجه ایران پیش از این نیز «مذاکره غیر مستقیم» با آمریکا را بلامانع دانسته بود. وی با اشاره به «کانال مسقط» گفته بود: «مذاکرات غیرمستقیم شدنی است و این مدل چندان محل ایراد نیست.»

وزیر خارجه جمهوری اسلامی تاکید کرده بود که «آمریکا باید تحریم‌ها را بردارد» و حکومت ایران زمانی وارد مذاکره مستقیم خواهد شد که از حوزه برابر و فارغ از فشار و تهدید باشد.

در خصوص سخنان عراقچی، سیدحسین موسویان، دیپلمات پیشین ایران گفته است: معنی نظر وزیر خارجه این است که ایران در پی «معامله بدون مذاکره» با آمریکا است و لذا بجای مذاکره مستقیم، از واسطه استفاده خواهد کرد. «مذاکرات مستقیم» در دوره «روحانی-اوباما»، یک عامل مهم توافق برجام بود.

 به گقته موسویان: «مذاکرات غیرمستقیم» در دوران «روحانی-ترامپ» و «رئیسی-بایدن» نیز یک عامل مهم شکست مذاکرات احیاء برجام بود. بهتر است یک تجربه شکست خورده، تکرار نشود. برداشت من این است که اگر آمریکا بخواهد امتیاز قابل توجهی بدهد، به «واسطه» نمیدهد.

در خصوص ادعای حمایت ایران از نیرو‌های نیابتی که «عبدالله» مشاور پیشین رئیس امارات به عنوان یکی از مفاد نامه ترامپ به آیت الله خامنه‌ای اشاره کرده باید توجه داشت که آیت الله خامنه‌ای، رهبر انقلاب در سخنرانی روز اول فرودین ۱۴۰۴ حود صراحتا اعلام کردند: سیاستمداران آمریکایی و اروپایی اشتباه بزرگی میکنند و مراکز مقاومت در منطقه را اسمش را میگذارند نیرو‌های نیابتی ایران؛ نیابتی یعنی چه؟ ملت یمن انگیزه دارد مقاومت‌ها و مراکز مقاومت در منطقه انگیزه دارند، جمهوری اسلامی نائب نیاز ندارد.

پیش از این ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» مدعی شده بود: از این به بعد، هر شلیکی که توسط حوثی‌ها انجام شود، به عنوان شلیکی از سلاح‌ها و رهبری ایران تلقی خواهد شد و ایران مسئول شناخته شده و عواقب آن را متحمل خواهد شد و این عواقب بسیار شدید خواهد بود!

پیشتر نیز حسین سلامی، فرماند کل سپاه پاسداران، حمایت ایران از حوثی‌ها را تکذیب کرده بود و تاکید کرده بود: رئیس‌جمهور آمریکا بار دیگر عملیات انجام‌شده توسط انصارالله یمن را به ایران نسبت داده. یمنی‌ها ملتی مستقل و آزاد در سرزمین خود هستند و سیاست‌های مستقلی را دنبال می‌کنند. انصارالله به‌عنوان نماینده مردم یمن، تصمیمات راهبردی و عملیاتی خود را به‌صورت مستقل می‌گیرد.

با وجود این، ترامپ بعدا در توئیتی که آشکارا نشانه عقب‌نشینی از لحن تهدیدآمیز اولیه خود علیه ایران بود گفت: ایران حمایت‌های خود را از نیرو‌های انصارالله یمن کاهش داده است.

با این وجود وی باز هم مدعی شده بود که ایران همچنان مقادیر زیادی سلاح به دست نیرو‌های انصارالله می‌رساند. ایران باید فوراً این روند را متوقف کند و بگذارد آنها خودشان بجنگند. حوثی‌ها در هر صورت شکست می‌خورند، اما کمک‌های ایران باعث می‌شود این روند تسریع شود!

از سو دیگر آمریکا مدعی است که برنامه هسته‌ای ایران باید برچیده شود. «مایک والتز» مشاور امنیت ملی دولت ترامپ در این زمینه گفته است: «همه گزینه‌ها روی میز است تا اطمینان حاصل شود که ایران در هیچ زمینه‌ای به سلاح هسته‌ای دسترسی پیدا نکند. این شامل برنامه موشکی، تسلیحاتی و غنی سازی است. آنها می‌توانند برنامه‌های خود را تحویل دهند و یا به طریقی که قابل راستی‌آزمایی باشد از آن صرف نظر کنند، در غیر اینصورت ممکن است با یک سری عواقب دیگری رو‌به‌رو شوند.»

اظهارات «والتز» فضای دقیق تری از محتوای مذاکراتی آمریکا را ترسیم می‌کند. اگر ادعای «عبدالله» در مورد مفاد نامه ترامپ به ایران را در نظر بگیریم دو بند «الف-برچیدن برنامه هسته‌ای ایران و ب-توقف غنی سازی اورانیوم توسط ایران» توضیح دهنده سخن «والتز» مشاور امنیت ملی آمریکا است. 

به این معنی که آمریکا یا خواهان «تحویل برنامه هسته‌ای» ایران است که شبیه مدل لیبی است. اما شق دیگر که توسط والتز بیان می‌شود و جزئیات نامه نیز به نوعی تایید کننده آن است موضوع «توقف غنی سازی اورانیوم توسط ایران» است.

یعنی اگر قرار است برنامه هسته‌ای ایران تحویل نشود، ایران باید برنامه غنی سازی اورانیوم را متوقف کند و این روند قابل راستی آزمایی باشد. ترامپ پیش‌تر نیز گفته بود بازرسی‌ها از برنامه هسته‌ای ایران باید چند برابر میزان فعلی شود. وی گفته بود: «اگر توافقی کنیم راه‌هایی هست که {از اجرای آن} مطمئن شویم، باید ۱۰ برابر بازرسی کنیم. اگر آنها به سلاح هسته‌ای برسند بعد همه {سلاح هسته‌ای} میخواهند لذا افتضاح بالا می‌آید.»

این ادعا‌ها در حالی است که ایران معتقد است برنامه هسته‌ای آن جنبه نظامی ندارد و اگر موضوعی مطرح است باید از طریق گفت‌و‌گو مورد بحث قرار گیرد.

از طرف دیگر «دیمیتری پسکوف»، سخنگوی کاخ کرملین گفته است: روسیه اظهارات رهبری ایران مبنی بر عدم برنامه ریزی برای دستیابی به سلاح هسته‌ای را مبنا قرار می‌دهد. اقدامات ایران برای توسعه انرژی هسته‌ای در این کشور مطابق با قوانین بین‌المللی است.

به گفته سخنگوی کرملین، روسیه معتقد است که مسئله برنامه هسته‌ای ایران باید از راه‌های سیاسی و دیپلماتیک صلح آمیز حل شود. ایران مانند همه کشور‌ها حق توسعه انرژی صلح آمیز هسته‌ای را دارد.