چرا اظهارات سفیر آمریکا در اسرائیل خشم اعراب را برانگیخت؟/ «اسرائیل بزرگ» بیخ گوش اعراب!

مایک هاکبی که در آوریل ۲۰۲۵ به عنوان سفیر آمریکا در اسرائیل منصوب شد، یک مسیحی انجیلی است که پیش‌تر درباره ادعا‌های توسعه‌طلبانه مبتنی بر آنچه «حق الهی» اسرائیل در کرانه باختری توصیف کرده، سخن گفته بود.

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، چهارده کشور و سه سازمان منطقه‌ای روز یکشنبه اظهارات مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، را محکوم کردند؛ او گفته بود «برای اسرائیل قابل قبول است که بر سرزمین‌های متعلق به کشور‌های عربی، از جمله کرانه باختریِ اشغالی، اعمال کنترل کند.»

در بیانیه‌ای مشترک، وزارتخانه‌های خارجه ترکیه، مصر، اردن، لبنان، اندونزی، کویت، فلسطین، قطر، عمان، پاکستان، بحرین، عربستان سعودی، سوریه و امارات متحده عربی «محکومیت شدید و نگرانی عمیق» خود را نسبت به این اظهارات اعلام کردند.

این بیانیه همچنین با مشارکت دبیرخانه‌های سازمان همکاری اسلامی، اتحادیه عرب و شورای همکاری خلیج فارس صادر شد.

وزارتخانه‌ها اظهارات نماینده آمریکا را «خطرناک و تحریک‌آمیز» توصیف کرده و اعلام کردند این سخنان «نقض آشکار اصول حقوق بین‌الملل و منشور سازمان ملل متحد» است و تهدیدی جدی برای امنیت و ثبات منطقه به شمار می‌رود.

آنها افزودند این اظهارات مستقیماً با دیدگاهی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مطرح کرده و نیز با «طرح جامع پایان دادن به درگیری غزه» که بر مهار تنش و ایجاد افق سیاسی برای دستیابی به راه‌حلی فراگیر مبتنی است ــ راه‌حلی که تضمین‌کننده تشکیل کشور مستقل فلسطین باشد ــ در تضاد است.

امضاکنندگان تأکید کردند «این طرح بر ترویج مدارا و همزیستی مسالمت‌آمیز استوار است» و هشدار دادند تلاش‌ها برای «مشروعیت‌بخشی به کنترل بر سرزمین‌های دیگران، این اهداف را تضعیف کرده، به تنش‌ها دامن می‌زند» و به‌جای پیشبرد صلح، به تحریک منجر می‌شود.

در بیانیه آمده است که وزارتخانه‌ها «بار دیگر تأکید کردند اسرائیل هیچ‌گونه حاکمیتی بر سرزمین‌های اشغالی فلسطین یا دیگر اراضی اشغالی عربی ندارد.» آنها همچنین «مخالفت قاطع خود را با هرگونه تلاش برای الحاق کرانه باختری یا جداسازی آن از نوار غزه، مخالفت شدید با گسترش فعالیت‌های شهرک‌سازی در سرزمین‌های اشغالی فلسطین و رد کامل هرگونه تهدید علیه حاکمیت کشور‌های عربی» اعلام کردند.

این بیانیه هشدار داد که «تداوم سیاست‌های توسعه‌طلبانه و اقدامات غیرقانونی اسرائیل تنها به تشدید خشونت و درگیری در منطقه خواهد انجامید و چشم‌انداز‌های صلح را تضعیف خواهد کرد.»

امضاکنندگان خواستار پایان دادن به آنچه «اظهارات آتش‌افروزانه» خواندند شدند و بار دیگر «تعهد خود به حق غیرقابل سلب مردم فلسطین برای تعیین سرنوشت و تشکیل کشور مستقل بر اساس مرز‌های چهارم ژوئن ۱۹۶۷ و همچنین پایان دادن به اشغال همه سرزمین‌های عربی» را تکرار کردند.

دفاع فرستاده آمریکا از ادعا‌های گسترده ارضی اسرائیل

مایک هاکبی که در آوریل ۲۰۲۵ به عنوان سفیر آمریکا در اسرائیل منصوب شد، یک مسیحی انجیلی است که پیش‌تر درباره ادعا‌های توسعه‌طلبانه مبتنی بر آنچه «حق الهی» اسرائیل در کرانه باختری توصیف کرده، سخن گفته بود.

او استدلال کرد اسرائیل «حق کتاب‌مقدسی» بر سرزمینی دارد که از رود نیل تا رود فرات امتداد می‌یابد و در یک پادکست که روز جمعه منتشر شد گفت: «اگر آنها (اسرائیل) همه آن را بگیرند، اشکالی ندارد.»

هاکبی این اظهارات را در مصاحبه‌ای با تاکر کارلسون، روزنامه‌نگار آمریکایی، بیان کرد؛ مصاحبه‌ای که در آن از اقدامات اسرائیل در نوار غزه دفاع کرد و از ایده «مشیت الهی» برای واگذاری کنترل منطقه به اسرائیل حمایت نمود.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، اوت گذشته به شبکه خبری i۲۴ گفت که خود را «بسیار وابسته» به چشم‌انداز «اسرائیل بزرگ» می‌داند. او اظهار داشت خود را «در یک مأموریت تاریخی و معنوی» می‌بیند که شامل «نسل‌هایی از یهودیان که رؤیای آمدن به اینجا را داشتند و نسل‌هایی که پس از ما خواهند آمد» می‌شود.

مفهوم «اسرائیل بزرگ» که از سوی اسرائیلی‌های فراملی‌گرای افراطی حمایت می‌شود، به طور کلی به یک دیدگاه توسعه‌طلبانه اشاره دارد که ادعای حاکمیت بر کرانه باختری اشغالی، غزه و بخش‌هایی از لبنان، سوریه، مصر و اردن را مطرح می‌کند.

اشاره به دیپلماسی آمریکا

نکته قابل توجه این بود که بیانیه مشترک، این جنجال را در تضاد با اهداف اعلام‌شده دیپلماتیک واشنگتن توصیف کرد.

وزارتخانه‌ها تأکید کردند که چنین اظهاراتی «مستقیماً در تضاد» با دیدگاهی است که از سوی رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد جی. ترامپ، و «طرح جامع پایان دادن به درگیری غزه» مطرح شده است؛ طرحی که به گفته آنها با هدف مهار تنش‌ها و ایجاد مسیری سیاسی به سوی یک راه‌حل جامع ارائه شده است.

آنها استدلال کردند اظهاراتی که به‌عنوان حمایت از گسترش سرزمینی تلقی می‌شود، «به‌جای پیشبرد صلح، مصداق تحریک به شمار می‌آید.»

موج واکنش‌های ملی

حتی پیش از صدور بیانیه جمعی، چندین دولت منطقه‌ای به‌صورت جداگانه واکنش نشان داده بودند.

عربستان سعودی سخنان سفیر را «بی‌ملاحظه» و «غیرمسئولانه» توصیف کرد، در حالی که اردن آن را «تجاوز به حاکمیت کشور‌های منطقه» خواند. کویت از «نقض آشکار حقوق بین‌الملل» سخن گفت و عمان هشدار داد که این اظهارات صلح و ثبات را تهدید می‌کند.

وزارت خارجه مصر نیز بار دیگر تأکید کرد که «اسرائیل هیچ حاکمیتی بر سرزمین‌های اشغالی فلسطین یا هیچ‌یک از اراضی عربی دیگر ندارد»؛ موضعی که از سوی مقامات فلسطینی نیز تکرار شد و آنها گفتند این اظهارات با مخالفت اعلام‌شده آمریکا با الحاق کرانه باختری در تضاد است.

ورود ایران به موضوع

ایران نیز وارد این بحث شد؛ به‌طوری که وزارت خارجه ایران در شبکه اجتماعی ایکس، هاکبی را متهم کرد که آنچه را «همدستی فعال آمریکا» در سیاست‌های اسرائیل نامید، آشکار کرده است. 

در این راستا، اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در پیامی در شبکه ایکس، با اشاره به بیانیه صادره از سوی دبیرخانه سازمان همکاری اسلامی در این خصوص، تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران، هم‌صدا با سازمان همکاری اسلامی، این «لفاظی‌های افراطی ایدئولوژیک» را محکوم می‌کند؛ اظهاراتی که رژیم اشغالگر را در تداوم جنایات علیه فلسطینیان و تجاوزات مستمر علیه کشور‌های منطقه، بیش از پیش جسورتر می‌کند.

به اعتقاد ناظران، تهران غالباً از چنین مناقشاتی برای تقویت انتقاد دیرینه خود از اقدامات آمریکا و اسرائیل در منطقه استفاده می‌کند.

عدم عقب‌نشینی مستقیم

اگرچه هاکبی بعداً در شبکه ایکس برای روشن‌سازی برخی جنبه‌های دیگر مصاحبه خود با کارلسون مطلبی منتشر کرد، اما به‌طور مستقیم به اظهارنظر خود درباره استناد کتاب‌مقدسی بازنگشت.

در همین حال، امیر اوحانا، رئیس کنست اسرائیل، از مواضع کلی حامی اسرائیل هاکبی تمجید کرد و از کارلسون انتقاد نمود و این مفسر را به «دروغ‌پردازی و تحریف» متهم کرد.

این رویداد بر حساسیت‌های از پیش متشنج منطقه افزود؛ در حالی که دولت‌ها همچنان هشدار می‌دهند اظهارات مربوط به مرزها، حاکمیت و اشغال، پیامد‌های ژئوپلیتیکی قابل توجهی به همراه دارد.

به ویژه اینکه این سخنان در راستای اظهارات بنیامین نتانیاهو درباره «اسرائیل بزرگ» است که بعد از تحولات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به صورت جدی تر و عملیاتی تر مطرح شده بود.
‌
در این ارتباط، دکتر سیدحسین موسویان استاد بازنشسته دانشگاه پرینستون آمریکا نیز در کانال تلگرامی خود نوشت: «اظهارات رسمی سفیر ایالات متحده در اسرائیل و نخست‌وزیر اسرائیل، نشان می‌دهد که روایت واقعی پشت حملات نظامی قبلی آمریکا و اسرائیل به ایران، و همچنین استقرار بی‌سابقه نیرو‌های نظامی آمریکا در منطقه، نه درباره مسئله هسته‌ای ایران و غنی‌سازی، بلکه درباره پروژه «اسرائیل بزرگ» است.

‌مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، گفت که اگر اسرائیل در سراسر خاورمیانه گسترش یابد «مشکلی ندارد»، و بر آنچه حق مردم یهود بر «سرزمین موعود» توصیف کرد، تأکید نمود.

‌نخست‌وزیر نتانیاهو گفت که احساس می‌کند در یک «ماموریت تاریخی و معنوی» قرار دارد و «بسیار» به چشم‌انداز سرزمین موعود و اسرائیل بزرگ وابسته است.»