ما، شاه عباس و سازمان ميراث فرهنگي
دکتر فهيمه مخبر دزفولي

دوران صفويه از اهميت خاصي در حيات سياسي اجتماعي ملت ايران برخوردار است. از ثمرات ماندگار اين دوره استقلال ايران در پس قرنها مبارزه و اشغال بود. ايران بزرگ پس از هجوم اعراب در قرن هفتم ميلادي توانست حکومتهاي نيمه مستقل ايراني چون طاهريان، صفاريان و سامانيان تشکيل دهد، اما تا ظهور صفويان در صحنه سياسي ايران از يکپارچگي محروم بود. صفويان با محور قرار دادن مذهب تشيع توانستند بار ديگر ايران را با حکومتي که رنگ و روي مذهبي داشت، متحد کنند و بيش از دويست سال حکومت کنند.
مدتي است که نمايشگاه شاه عباس در موزه بريتانيا آغاز شده و تا خرداد ماه آينده نيز ادامه خواهد يافت. از آنجا که ما ايرانيان عموما نسبت به دوره صفوي علاقهمند و من نيز به تحقيق در اين حوزه مشغولم، با اشتياق فراوان به بازديد از اين نمايشگاه پرداختم. بايد گفت براي بيشتر ايرانيان شاه عباس قهرمان قصههاي شبانه مادربزرگهاست. شاه عباس يعني مردي با سبيل آويخته بر قوري و قليان، فرشهاي ابريشمين و پردههاي زرين و زنان چشم سياه با پيراهنهاي رنگين. شاه عباس يعني پاي پياده به زيارت امام رضا رفتن و بر آن بارگاه ارادت ورزيدن.
اما چهره شاه عباس براي محققان و پژوهشگران حوزه تاريخ ايران با اين تصوير عاميانه کاملا متفاوت است. بدون شک وي مشهورترين و قدرتمندترين شاه صفوي بود که به مدت طولاني حکومت کرد و با حفظ مرزهاي ايران که از هر سو در معرض هجوم دشمنان بودند، به آباداني اين سرزمين همت گماشت. همچنين توجه شاه عباس به هنر و معماري ايراني ـ اسلامي دوره اعتلاي هنر ايراني را رقم زد که تقريبا با هيچ دورهاي قابل مقايسه نيست. اما شخصيت شاه عباس هرگز مقبول و مطلوب تاريخپژوهان نبوده است؛ روحيه خشن و بيرحمي که از ويژگي بيشتر شاهان ايران بود، در وي نيز تجلي آشکاري داشت. قتل پدر و پسرانش براي رسيدن به قدرت و حفظ آن، شيوع فساد و هوسرانيها در دربار وي و مسائل ديگري که ذکر آنها در اين مقال نميگنجد، جهره ظالملنه و مزورانه وي رادر تاريخ آشکار ميکند.
در نمايشگاه شاه عباس، فرش هاي ابريشمين، نسخ خطي ارزشمند، نمونههاي زيباي خط ميرعماد، هنر سرشار از لطافت رضا عباسي، انسان را به آرامشي عميق ميخواند که در هنر ايران نهفته است. در کنار اين آثار، ظروف چيني متعددي قرار دارند که با زحمت فراوان از موزه ملي ايران به لندن منتقل شدهاند. بيشتر اين ظروف اهدايي به شاه عباس است که وي آنها را وقف مقبره شيخ صفي در اردبيل، حرم امام رضا (ع) در مشهد و حرم حضرت معصومه (س) در قم کرده است. در بين آنها چند ظرف ايراني قرار دارند، اما بيشترشان محصول کشور چينند.
گوشي راهنماي گويا در کنار هر شيء توضيحاتي ارائه ميدهد و سبب تحسين مهارت هنرمندان چين ميشود.(!) خمرههاي بزرگ نگهداري شراب(!)، جام شراب شاه عباس(!)، مجلس بزم شاه عباس، کنيزان و غلامان.
همراهان انگليسي با تعجب نگاهم ميکنند ياد صحبت يکي از تحليلگران برنامه معرفي نمايشگاه در «بي.بي.سي» ميافتم که چند شب پيش پخش شد و با خنده ميگفت چطور ايرانيها ادعا ميکنند بعضي از مفاسد اخلاقي در کشورشان وجود ندارد. اسناد تاريخي اين را نميگويند؟! تصاوير بزرگي از برادران شرلي... تسامح شاه عباس... مسيحيان جلفا... و...
نمايشگاه با همکاري سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري برگزار گرديده است و در مراسم افتتاح آن جک استراو و معاون سازمان گردشگري سخن گفتند. به نظر ميرسد هدف موزه بريتانيا معرفي شاه عباس به عنوان شاه حامي تشيع، دوستدار غرب و اهل تسامح با مسيحيان باشد؛ به همين دليل در کنار ظروف شراب شاه، علم جنگي وي که نام دوازده امام را دارد، همچنين ظروف مسي و پارچههاي ابريشمين را که مزين به اين نامهاست قرار دادهاند.
اما هدف سازمان گردشگري از اين حمايت بيدريغ و خيرخواهانه چه بوده است؟ البته بزرگترين هدف مسئولان ايراني استفاده از موقعيت موزه بريتانيا و صدها هزار بازديدکننده آن است که قابل تقدير ميباشد. اما اين همراهي نبايد با سازماندهي علمي انجام شود؟ مسئولان ايراني در دورهاي که دوستان و دشمنان درباره ايران به حد اعلاي کنجکاوي رسيدهاند، نميتوانند حداقل درباره آثار ارسالي از ايران دقت و ظرافت به خرج دهند؟ بهتر نبود که سازمان گردشگري با متخصصان دانشگاهي يا حوزوي دوره صفويه چون دکتر اشراقي و يا آقاي رسول جعفريان مشورت ميکرد و به بررسي آثار هنري و سپس ارسال آنها دست ميزد؟ از قرار معلوم حتي نهادهاي دولتي در لندن هم از کم و کيف اين نمايشگاه آگاهي کافي نداشتهاند.
اي کاش مسئولان ايراني پيش از در اختيار گذاشتن آثار ايراني کميتهاي با شرکت كارشناسان دوره صفويه در ايران و نهادهاي فرهنگي فعال در انگلستان تشكيل ميدادند که ارزيابي درستي انجام داده و اهداف فرهنگي تعريف شدهاي را مد نظر قرار دهند. اي کاش... .
• استاد دانشگاه
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
با سلام وعرض تشکر بسیار ازهموطنان عزیزی که به له ویا علیه این مطلب اظهار نظر نموده اند همچنین سایت تابناک برای درج نظرات مختلف توضیحاتی را عرض می نمایم.اول اینکه از شور واحساس میهن دوستی وتعلق خاطر به همه انچه تاریخ کشور عزیزمان را می سازد بسیار خوشحالم.من نیز در اغاز سخن اشاره مبسوطی به عظمت ایران در عهد صفوی نموده ام.نکته قابل تامل ودلیل تحریر چنین مطلبی قطعا بررسی تاریخ صفویه وشخصیت شاه عباس نیست وجای ان هم در یک سایت خبری نمی باشد.نکته اصلی توجه به عدم دقت در شناخت مخاطبین یک نمایشگاه فرهنگی است.من این نوشته را به دلیل دظرات دوستان ایرانی وغیر ایرانی که از نمایشگاه بازدید کردند نوشته ام.یک نمایشگاه که از ایران در کشوری دیگر برگزار می شود باید سبب عزت ملی گردد.من خواستار تحریف تاریخ وجعل چهره شاه عباس نیستم ،اما به عنوان یک ایرانی افسوس خوردم که تابلو بزرگی اشاره به قتل پدر وپسران شاه عباس به دست او واختصاص بخش بزرگی از نمایشگاه به خمره ها وجامهای شراب شاه عباسوتصاویری از ناهنجاریهای اخلاقی وی دارد.اینها برای نمایشگاهی در ایران مناسب است.اتفاقا مردم باید شناخت ویژهای از دوران صفویه داشته باشند .اما برای معرفی مشهوترین شاه شیعه ایران در خارج از کشور مناسب نیست.می خواستم بگویم کسی از ایرانیان با دیدن این نمایشگاه زیبا با حس افتخار بیرون نمی اید واین با اندکی دقت واستفاده از کارشناسان ممکن بود .تاریخ تحریف شدنی نیست .مرموز ترین حوادث در پی گذشت زمان رخ می نمایند اما کارشناسی فرهنگی وظرافت در اجرای برنامه های فرهنگی مطلبی است که متاسفانه کمتر مورد توجه واقع می شود.درود برشما. دکتر فهیمه مخبر دزفولی
من به عنوان یک دانشگاهی از سر کار خانم دکتر مخبر بخاطر دقت و هوشمندی و تحلیل علمی و تاریخی شان تشکر می کنم.و از اینکه برخی مطالب و اظهار نظرهای غیر علمی و یا مشکوک که نشاندهنده کم اطلاعی ما ایرانیان از تاریخ از یک سو و اهداف پشت پرده دشمنانمون از سوی دیگر می باشد متاسفم .از سایت محترم تابناک هم انتظار می رود دقت فرمایند و از بر خوردهای غیر علمی با نقدهای علمی پر هیز شود .
ما همه چيزمان را مديون خاندان صفوي هستيم رجوع شود به تاريخ
سرکار خانم دکتر فهيمه مخبر دزفولي شما چرا وسط کفار شرابخور زندگی می کنین؟ لطفا تشریف بیارین تهرون مطابق شعارهاتون زندگی کنین.تابناک شما هم طبق معمول ما رو سانسور کن....
من بسیار برای سایت شما متاسفم که برای یک مقاله علمی وارزشمند از شخصیتی چون دکتر مخبر پاسخهای توهین امیز واحساسی را درج کرده اید .گویا نصف بیشترمقاله در تعریف از صفویه است وانتقاد از سازمان میراث فرهنگی است نه شاه عباس.گویاشما هم متوجه نشده اید که فرق یک تحقیق علمی با برگزاری یک نمایشگاه برای معرفی ایران متفاوت است.من اگر جای رئیس دانشگاه بودم به خانم دکتر مخبر توصیه می کردم که برای سایتهای غیرعلمی وکم سوادی چون شما مطلب نفرستدوشان خود را حفظ کند.
شاید روح لطیف و امروزی نویسنده گزارش اجازه نمی دهد واقعیت های یک فرمانروای مقتدر آشکار شود. با نمایاندن چهره فیلتر شده شاه عباس نمی توان حقایق را پنهان کرد. شرابخواری و حرم سرا چیزی از اقتدار حکومت صفوی کم نکرد و در اتخاذ تصمیمات عاقلانه تاثیری نداشت.به نظرم پنهان کاری مصلحتی ، بدترین شکل سانسور است.
چرا نباید تاریخ را واقع بینانه دید؟ چرا می خواهیم تاریخ را سانسور کنیم؟
با سلام خدمت عزيزانم در سايت تابناک ! عزيزان کار کار انگليسي ها نيست . کار کار خودمونه ! مدتي را وقت گذاشتم و مطلب مفصلي درباره اين بزرگ مرد براي شما نوشتم که کار آساني نبود. اما به تريج قباي شما نخورد و منعکس نشد . ما فرزندان فرهنگي استبدادزده ايم . ما را به آزادي بيان و دموکراسي چه کار ...موفق باشيد در هرصورت ... اما گفته اند مرغي که انجير مي خوده نکش کجه !
بعضی از افراد از جمله نویسنده مقاله دوست دارند همه مردم دنیا تاریخ و یا هر چیز دیگری را فقط از منظر آنها ببینند و گرنه همه چیز را باید سانسور و یا تحریم کرد
پس جام شراب شاه عباس رو خود اينگليسيا ساختن!! شاهان صفوي توي اين حرم سراها فقط نماز جماعت مي خوندن! كار كار اينگليسياست!!! (رجوع شود به گفتمان دايي جان ناپلئن)
اگر من رئیس دانشگاه اکسفورد بودم شما را که علنا درخواست پنهان کاری در حقایق تاریخی می کنید اخراج می کردم. وظیفه نمایشگاه نمایش اسناد تاریخی است و لا غیر
ایرانی ها به همه افتخاراتشان افتخار می کنند و این معتی معصومیت نمی دهد به شاه عباس برای حفظ مرزها در برابر عثمانی و ازبک به نادر شاه برای بیرون راندن روس ها و عثمانی و این اشتباه هست که یک نقطه ضعفی پیدا کنیم و کل شخصیت را تخریب کنیم ما به همه افتخاراتمان افتخار می کنیم از زرتشت و کورش تا یعقوب لیث و شاه عباس به شیخ بهایی و ملاصدرا تا شریعتی و مطهری و همه این اشخاص نقاط ضعفی برای تخریب دارند ولی ما به عملکردهای مثبت آنها افتخار می کنیم
هجوم اعراب به ايران !!!!!
نظر شما
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.