ترامپ میز مذاکره با ایران را ترک می‌کند؟؛ ونس از مذاکرات هسته ای کنار گذاشته شد

به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، یکی از مهم‌ترین تحولات دیپلماتیک روزهای گذشته، طرح دو روزه‌ای است که ایران از طریق میانجی‌های قطری برای خروج از وضعیت تقابل با آمریکا مطرح کرده بود. این طرح در واقع نسخه فشرده‌تر پیشنهاد هفت‌مرحله‌ای ایران بود که پیش‌تر در جریان تلاش‌های دیپلماتیک ارائه شده بود.

تهران تأکید داشت که پیش از ورود به مذاکرات درباره مسائل دیگر، از جمله پرونده هسته‌ای، باید شروط اولیه‌اش محقق شود. مهم‌ترین این شروط شامل پایان دادن به محاصره دریایی بنادر ایران، لغو تحریم‌های جدید آمریکا، بازگرداندن معافیت‌های فروش نفت، آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران، کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه و پایان جنگ در همه جبهه‌ها، از جمله توقف حملات اسرائیل به لبنان بود.

در مقابل، ایران پیشنهاد داده بود که پس از اجرای تعهدات آمریکا، تنگه هرمز طی دو روز بازگشایی شود و مسیر کشتیرانی به وضعیت مورد توافق بازگردد. تهران همچنین خواستار به رسمیت شناخته شدن ترتیبات جدید دریانوردی در تنگه هرمز شده بود که با مشارکت ایران و عمان تدوین شده است.

نکته مهم آنکه بر اساس این پیشنهاد، مذاکرات هسته‌ای قرار بود پس از اجرای شروط اولیه ایران و در مرحله بعدی دنبال شود؛ به عبارت دیگر، تهران حاضر نبود رفع محاصره و تحریم‌ها را به نتیجه مذاکرات هسته‌ای موکول کند.

این در حالی است که آمریکا و میانجی‌های منطقه‌ای نیز درباره یک چارچوب ۴۸ ساعته برای کاهش تنش گفتگو کرده بودند که در آن، رفع محاصره و آزادسازی بخشی از دارایی‌های ایران در روز نخست و بازگشایی تنگه هرمز و آغاز روند بازرسی‌های هسته‌ای در روز دوم مطرح شده بود. این دو چارچوب در جزئیات تفاوت‌هایی داشتند و هنوز توافق نهایی بر سر آنها حاصل نشده بود.

پیام تهران به واشنگتن؛ مذاکره هسته‌ای فعلاً منتفی است

در چنین شرایطی، شبکه ۱۴ اسرائیل گزارش داد که ایران طی ۲۴ ساعت گذشته به قطر اعلام کرده است درباره برنامه هسته‌ای خود مذاکره نخواهد کرد. قطر نیز این پیام را به آمریکا منتقل کرده است.

این موضع را باید در چارچوب اختلاف اصلی دو طرف بر سر ترتیب و پیش‌شرط‌های مذاکرات ارزیابی کرد. واشنگتن خواهان ورود پرونده هسته‌ای به مذاکرات است، اما تهران تأکید دارد که ابتدا باید محاصره، تحریم‌ها و وضعیت جنگی تعیین تکلیف شود.

در واقع، اختلاف تنها بر سر محتوای توافق نیست، بلکه دو طرف حتی درباره نقطه آغاز مذاکره نیز اختلاف دارند؛ آمریکا می‌خواهد مسئله هسته‌ای در مرکز توافق قرار گیرد، در حالی که ایران رفع فشارهای اقتصادی و نظامی را پیش‌شرط ورود به مرحله بعدی می‌داند.

ترامپ: به توافق با ایران نیازی نداریم

واکنش دونالد ترامپ به تحولات اخیر نیز قابل توجه بود و در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد که واشنگتن دیگر به توافق با ایران نیازی ندارد.

او نوشت: «ما به توافق با ایران نیازی نداریم. آن روزها مدت‌هاست گذشته‌اند. ما پول آن‌ها، صدها میلیارد دلار، را در اختیار داریم و تنگه آن‌ها را نیز گرفته‌ایم!»

این اظهارات در واقع نشان می‌دهد که ترامپ تلاش دارد تصویری از دست بالای آمریکا در تقابل با ایران ارائه کند و هزینه سیاسی عقب‌نشینی از مواضع اعلامی واشنگتن را افزایش دهد.

با این حال، اعلام بی‌نیازی از توافق لزوماً به معنای کنار گذاشتن کامل دیپلماسی نیست؛ بلکه می‌تواند به معنای ترجیح فشار اقتصادی و دریایی بر مذاکره‌ای باشد که از نگاه کاخ سفید هنوز نتایج مورد انتظار را تأمین نکرده است.

محاصره دریایی؛ گزینه‌ای که ترامپ فعلاً ترجیح می‌دهد

در همین زمینه، آکسیوس گزارش داده که رئیس‌جمهور آمریکا با سه گزینه اصلی مواجه بوده است: بازگشت به مسیر توافق و مذاکره، ازسرگیری جنگ و حملات نظامی یا حفظ وضعیت موجود از طریق ادامه محاصره دریایی ایران.

این گزارش حاکی از آن بود که ترامپ در مقطع کنونی به استمرار محاصره دریایی تمایل بیشتری دارد؛ گزینه‌ای که به واشنگتن اجازه می‌دهد بدون ورود فوری به جنگی گسترده، فشار اقتصادی بر ایران را ادامه دهد.

این راهبرد البته با ریسک‌های قابل توجهی همراه است. استمرار محاصره می‌تواند به تشدید تنش در خلیج فارس، افزایش نااطمینانی در بازار انرژی و احتمال برخوردهای نظامی منجر شود. از سوی دیگر، ایران نیز نشان داده است که حاضر نیست بازگشایی تنگه هرمز را بدون تحقق شروط خود بپذیرد.

ونس از پرونده ایران کنار می‌رود؟

تحول دیگر در واشنگتن، موضوع کنار رفتن احتمالی جی‌دی ونس از نقش محوری در پرونده ایران است. پولیتیکو گزارش داده که ترامپ از معاون خود خواسته است تمرکز اصلی‌اش را بر مسائل داخلی آمریکا و مقابله با آنچه فساد و جرائم در ایالت‌های تحت مدیریت دموکرات‌ها می‌خواند، قرار دهد.

این تحول از آن جهت اهمیت دارد که ونس طی ماه‌های گذشته یکی از چهره‌های اصلی مسیر دیپلماتیک با تهران بود و حتی در ماه آوریل برای تلاش در جهت پایان دادن به جنگ به پاکستان سفر کرده بود که نهایتا به «تفاهم نامه اسلام آباد» منجر شده بود.

ونس همچنین در روزهای گذشته جنگ ایران را یکی از عوامل اصلی شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای دانسته بود؛ موضعی که با حساسیت‌های سیاسی درون حزب جمهوری‌خواه همراه شد.

بنابراین، کاهش نقش ونس در پرونده ایران می‌تواند نشانه‌ای از تغییر ترکیب و اولویت‌های تیم ترامپ در مدیریت این بحران باشد؛ هرچند هنوز نمی‌توان از پایان قطعی نقش او در همه مسیرهای دیپلماتیک سخن گفت.

مجموع این تحولات نشان می‌دهد که پرونده ایران در واشنگتن با سه مسیر متفاوت مواجه است: توافق و بازگشت به دیپلماسی، ازسرگیری جنگ یا استمرار محاصره دریایی و فشار اقتصادی.

در شرایط کنونی، اظهارات ترامپ و گزارش آکسیوس نشان می‌دهد که گزینه سوم در اولویت قرار گرفته است؛ اما این راهبرد نیز نمی‌تواند بدون محدودیت ادامه یابد. محاصره دریایی اگر به توافقی سیاسی منجر نشود، ممکن است به فرسایش بیشتر روابط و افزایش احتمال برخورد نظامی بینجامد.