راهکاری برای تغییر معادلسازی «زیرموشی» برای «موس پد»؛
معادلسازی مکانیکی، زبان روز فارسی را کاریکاتوری نکند
واژههایی که خلق و در فرهنگستان تصویب میشود، بیشتر غیرکاربردی و بعضاً خندهدار است؛ اتفاقی که روز گذشته با اعلام گروهی از واژگان، از سوی اصحاب نظر تأکید ویژه شده و به حرمت حضور برخی بزرگان، دربارهاش موضع رسانهای در پیش نگرفته و نمیگیرند و اتفاقاً همین مراعاتها، آفت ادبیات فارسی شده است.

به گزارش «تابناک»، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، بخشی از تازهترین واژههای مصوب خود را معرفی کرد. البته هرچند گروهی از این واژگان پذیرفته است و اساساً برخی این واژگان در زبان عموم جاافتاده، برخی از آنها قابل هضم نیست و بعید است در زبان فارسی نیز جا بیفتد، کما اینکه بسیاری از واژگان مصوب فرهنگستان در چند دهه اخیر، نتوانسته جای خود را در زبان عامه مردم و حتی در ادبیات مکتوب باز کند و تلاشهای مسئولان فرهنگستان نیز نتوانسته کارساز واقع شود.
مهمترین نهاد شکلدهنده رسمالخط و ادبیات فارسی در وسعت جغرافیای سیاسی کشورمان ـ به رغم حضور شمار چشمگیری از چهرههای فرهنگی برجسته در ترکیب رسمیاش ـ کمترین خروجی مفید و جدی را در این دوران داشته و همین خروجی نیز نتوانسته تغییر محسوسی در ادبیات فارسی پدید آورد، تا آنجا که در نهایت برای تغییرات به سراغ کتابهای درسی دوره دبیرستان رفتهاند و برخی تغییرات مصوب فرهنگستان را در این نقطه اعمال کردهاند؛ تغییراتی که بخشهایی از آن هضم شدنی نیست!
در گروه واژهگزینی فرهنگستان، نزدیک ۷۰ کارگروه تخصصی واژهگزینی با همکاری بیش از ۳۵۰ استاد و کارشناس و متخصص در حوزههای گوناگون علوم و فنون فعالیت دارند. هر کارگروه پس از گردآوری پیکره واژگانی خود، برای هر واژه، پروندهای به نام کاربرگه تشکیل میدهد که در آن اطلاعاتی از قبیل واژه بیگانه به زبان انگلیسی و زبانهای دیگر، تعریف واژه، منشأ زبانی و ریشهشناختی واژه، ترکیبات و مشتقات و واژههای مرتبط با آن، معادلهای بهکاررفته در برابر این واژه در زبان فارسی، مقوله دستوری و جز آن درج شده؛ اما به رغم این پروسه اعلام شده، نوع تغییرات مصوب بعضاً عجیب و اسباب خنده میشود!

معادلهای مصوب در پایان هر سال به صورت فرهنگ منتشر و برای آگاهی علاقهمندان و کارشناسان، در وبگاه فرهنگستان درج میشود و تا سه سال، در صورت دریافت پیشنهادها و معادلهای بهتر، قابل تغییرند؛ اما حقیقت امر آن است که بیشتر این واژهها تغییر نمیکند و اساساً سازوکارِ فعالی برای جذب پیشنهادهای عموم مردم و به طور خاص دانشجویان و فارغالتحصیلان ادبیات برای جایگزینی واژههای قبلی وجود ندارد.
نخستین عامل جا افتادن معادل فارسی یک واژه انگلیسی، سرعت عمل در معادل سازی پیش از تثبیت واژه انگلیسی در گفتمان فارسی است. هنگامی که یک پدیده جدید شکل میگیرد، باید پیش از فراگیری و ورود به ایران، فرهنگستان زبان فارسی معادلسازی کند و وقتی مردم برای ترجمه نام یک ابزار یا عبارت نوظهور غیرفارسی به لغتنامه مراجعه کردند، معادل فارسیاش در لغتنامههای انگلیسی به فارسی موجود باشد، نه اینکه با سرعت حلزون واژه سازیها صورت پذیرد و جامعه که با اصل واژه اخت شده، معادل فارسیاش را پس بزند.
البته این تنها مشکل جدی در واژهسازی نیست و نامفهوم بودن واژهها، کارکرد داشتن معادل انتخاب شده در زبان فارسی و ترجمه مکانیکی، از دیگر آفات رایج در معادلسازی است. باید پذیرفت بسیاری از واژهها اساساً قابل هضم نیستند؛ برای نمونه، به جای انتخاب «موشواره» معادل «موس» و «زیرموشی»معادل «موس پد» میتوان از واژهای قابل هضمتری استفاده کرد. البته باید این واژهسازی در همان زمان اختراع «موس»، صورت پذیرد و بعید است بتوان با اقدامات دستوری، این واژهها را در سطح عموم تغییر داد.
از سوی دیگر، ساختار زبان فارسی و انگلیسی متفاوت است و نمیتوان واژهای چون «موش» و نظایر آن که در زبان امروزی کاربرد مشخصی دارد، صرفاً با افزودن یک پیشوند یا پسوند نچسب ـ که گاهی «ه» و «ی» است ـ برای وسیلهای دیگری به کار برد، زیرا مخاطب این واژه را نمیپذیرد و ترجمه کلمه به کلمه و مکانیکی فاقد اثربخشی خواهد بود، کما اینکه تاکنون فاقد قدرت فراگیری بوده است.
افزون بر همه اینها، خلاقیت در واژهسازی نقش فراوانی دارد که طبیعتاً یک گروه ده نفره نمیتوانند این خلاقیت عظیم را داشته باشد که برای یک ملت واژهسازی کنند؛ بنابراین و طبیعتاً باید از ظرفیت عموم مردم در این زمینه بهره برد.
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
حالاچه اصراریه واژه ای که مال ما نیست آن را مال خود کنیم! مانند این است که اسم کسی مانند ژرژ را به واژه ای درپارسی مانند ساسان بخواهیم عوض کنیم.
بسی رنج بردش در اون سال سی
عجم زنده کردش بدان پارسی
بنده خدا خیلی زهمت کشید. الان دیگح فردوسی حم کاری اظ دسطش بر نمی اد.
ضیاد ظهمت نکشید.
البته کلمات ترکی زیادی رو هم باید معادل سازی کنه مثل اقا ،خانم،بشقاب،چکمه،باتلاق،کویر،قاشق و غیره
فرهنگستان کنونی واژ گزینی نمی کند بلکه به جای واژگان انگلیسی واژگان عربی را جایگزین می کند یا واژگان بی معنی و خنده دار می سازد و حتا واژگانی را که خود پدید آورده را در تارنما و گاهنامه اش به کار نمی برد.کجیند کسانی که واژگانی همچون بن بست و دانشکده و نگارستان و... را ساختند.به نظرم بهتر است روش واژه سازی تغییر کند و همچنین از استادان بزرگی همچون میرجلال الدین کزازی بهره گرفته شود
حقیقت این هست که فرهنگستان هم اصرار بر استفاده و تغییر بی درنگ فرهنگ واژگان نیست. و خود آقای حداد عادل میگفت تا جایی که ممکنه تصحیح کنیم. من بعنوان مدرس کامپیوتر از نمایشگر(مانیتور) پردازنده( CPU ) و خیلی واژه های قابل هضم استفاده میکنم ولی نه اینکه بجای پیتزا بگم کش لقمه! و نکته مهم این هست که برخی چیزها یک پدیده هستن و معادلی در زبان ما ندارند. مثل همین پیتزا. و انگلیسی ها هم بجای خیلی از واژه ها از واژه بومی استفاده می کنند و ترجمه واژه به واژه نمی کنند مثل دوغ و نمیانیک چیز خنده دار براش بسازن. بنظر من فرهنگستان باید 1-منطقی 2-با هوش و باذوق 3- و به روز باشن تا کلمات قابل استفاده باشن.
کارشناس زبان و ادبیات فارسی نیستم اما کاربرد وازه های اروپایی که توسط مجریان تلوذیون و محیطهای دانشگاهی و بازیگران و ... هرکسی که فکرشو کنید کمتر خطرناک نیست که خیلیهاشو دارن جا می دازن با این افتخار زبان دانی. مثلا به جای بسته میگن پکیج به جای مکش، ساکشن - کنسل شدن به جای متوقف کردن - تایم به جای وقت- کوچینگ جای مربیگری- دیزاین جای طراحی و ........ خنده داره که گلفروش محله میگه دسته گل عروسی دیزاین خاص خودشو داره یا تعویض روغنی میگه با دستگاه ساکشن روغنشو بکشم یا مجری تلوذیون میگه مسئله کوچینگ خیلی مهمه و ...
تابناک به درستی به سه نکته بسیار خوب پرداخت:
یک: نداشتن بهره وری درخور گروه کنونی
دو: نیود سازوکارِ پویا برای دریافت پیشنهادهای مردمی برای جایگزینی واژهها
سه: نبود شتاب در برابر سازی پیش از جا افتادن واژه انگلیسی در گفتمان فارسی
ولی به این دیدگاه تابناک می توان خرده گرفت که "ترجمه مکانیکی از دیگر آفات رایج در معادلسازی است".
بر این باورم که اگر سه گره بنیادی یاد شده در بالا بهبود یابد، ما با پس زدن واژه ها از سوی مردم و همچنین گفتن "ترجمه مکانیکی" برای واژه های پیشنهادی روبرو نخواهیم شد.
متاسفانه در ترجمه واژه هاي جديد كه چند روز پيش منتشر شد بسياري از واژه هاي جديد پيشنهادي ، واژه هاي عربي بودند مانند : "جو = اتمسفر"
انگار كه زبان ما عربي است و خودمان خبر نداريم!!!
تو رو خدا ایراد نگیر بذار یه مدت بخندیم. اگه این واژه سازی ها برداشته بشه دیگه هیچ بهانه ای برای خنده مردم باقی نمی مونه
350 استاد زبان فارسی نشسته اند تا موس را به موش ترجمه کنند؟!!! اسمش را هم گذاشته اند معادل سازی!!! همه چیزمان به همه چیزمان می آید!!!
حقیقت این هست که فرهنگستان هم اصرار بر استفاده و تغییر بی درنگ فرهنگ واژگان نیست. و خود آقای حداد عادل میگفت تا جایی که ممکنه تصحیح کنیم. من بعنوان مدرس کامپیوتر از نمایشگر(مانیتور) پردازنده( CPU ) و خیلی واژه های قابل هضم استفاده میکنم ولی نه اینکه بجای پیتزا بگم کش لقمه! و نکته مهم این هست که برخی چیزها یک پدیده هستن و معادلی در زبان ما ندارند. مثل همین پیتزا. و انگلیسی ها هم بجای خیلی از واژه ها از واژه بومی استفاده می کنند و ترجمه واژه به واژه نمی کنند مثل دوغ و نمیانیک چیز خنده دار براش بسازن. بنظر من فرهنگستان باید 1-منطقی 2-با هوش و باذوق 3- و به روز باشن تا کلمات قابل استفاده باشن.
آفرین بر شما! ضمناً جالب هست بگم دکتر حداد عادل چند وقت پیش میگفت این کلمه کش لقمه یک افترا و دروغ نسبت داده شده به فرهنگستان هست و واقعاً ناراحت بود.
بعد از مدتی که مردم مسخره کردند میان میگن ما نگفتیم مثل کش لقمه
عوض اینکه دانشگاه ها را کاری کنن که تدریس به اگلیسی بشه و مردم برای ساده ترین امر روزانه مثل نصب فارسی ساز روی گوشی پول ندن دارن معادل سازی میکنن برای زبانی که حد اقل 10 برابر فارسی لغت ساده داره یعنی باید به جای 10 کلمه انگلیسی فقط 1 کلمه یاد بگیریم یا اینکه کلمه را با جمله معادل سازی کنیم خیابان که ما می گوییم هم شامل معبری است که کنارش خانه مسکونی باشه یا نباشه یا پیاده رو باشه یا نباشه ... اما در انگلیسی با یک کلمه مفهوم رسانده می شود حالا هی معادل که نه برای یک کلمه انگلیسی جمله ناقص بساز
اصلا خود عبارت فرهنگستان زبان فارسی بی معنی است یعنی این اداره محل فرهنگ زبان فارسی است؟ من نمیدانم چطور مبشه یک زبان فرهنگ داشته باشه؟
اگر (دبیرستان )یعنی جای (دبیر) و (تاکستان)یعنی جای (تاک)و........پس فرهنگستان یعنی جای فرهنگ .حالا فرهنگستان زبان فارسی یعنی جای فرهنگ زبان فارسی.جالب نیست؟
آقاجان زبان فارسی دنیای معنا و هنر است شهر دارد دشت دارد دریا دارد باغ دارد شور دارد پرواز دارد جهان خیال دارد و فرهنگستان یکی از کوچکترین داشته های زبان فارسی .....تو از زبان فارسی چه داری ...ایا دانایی ؟
یکزمانی برنامه طنزی پخش میشد که قسمتی مکالمه تلفنی با همین مضمون داشت انصافا طنز کلمه های معادل سازی از ان برنامه هم بیشتر است. تو انگلیسی شاید 10 نوع کلمه برای برخورد داریم که از کنار هم گذشتن و تغییر مسیر دادن تا تکه تمه شدن در اثر ضربه را شامل می شود و تمام این ها فعل تک کلمه است نمیشه برای اینها کلمه معادل پیدا کرد همان کلمه اصلی بهتر است
دوست عزیز درسته در فارسی امروزی اینجوری نیست اما در لهجه های محلی ایران که معمولا بازمانده فارسی پهلوی هستن همینجوریه مثلا زبان دزفولی برای خراب شدن چیزی شاید ده جور فعل مختلف داره که هرکدومش به تنهایی حالت و نوع جسم رو تعریف میکنه و مشخصا معلوم میشه چه اتفاقی افتاده....مشکل فرهنگستان اینه که از پتانسیل لهجه های محلی کلا غافله
لااقل چند تاشو می گفتین می خندیدیم! سانسور که فایده نداره مگه قرار نیست از این لغات استفاده بکنیم؟
پيشنهاد من به اين ٣٥٠ اديب و فرهنگ شناس اين است كه بجاي كلمه اجنبي سيگار واژه دودكش جايگزين شود. جتونه ميخندين بهتر از اين كلمه هاي اجق وجق توليدي نيست؟
البته به بنده که سالهاست خارج از ایرانم ربطی ندارد، ولی بعنوان یک همشهری سعدی وحافظ و یک عاشق زبان فارسی وعلاقمند به تحولات آن باید بگویم که فرهنگستان کلمه « فارسی» نمی سازد بلکه کلمه خارجی را بفارسی ترجمه
می کند و نتیجه اکثراً اسمی بی مسما ست
چرا ربط ندارد کاکو؟
کاش یادی هم از فردوسی می کردی
وب گاه!
قربان! شاید باورش برای شما سخت باشد اما واژگانی مثل دبستان، پادگان، دانشگاه و خودرو همگی واژه های مکانیکی هستند که قبلاً در زبان فارسی وجود نداشتند ولی الآن به راحتی و بدون هیچ خنده ای به کار میروند.
اشكال اساسي در اسامي و لغات مصوب فرهنگستان تاخير و عقب ماندگي اين نهاد فرهنگي از زبان اجتماعي كشور است . براي مثال در حال حاضر نزديك به 30 سال است كه كامپيوتر و اجزاي آن در كشور ما فراگير شده است و تك تك اسامي و قطعات آن با زندگي مردم عجين شده است و ناگهان اعضاي محترم فرهنگستان تصميم ميگيرند نامي جديد براي موس يا موس پد انتخاب كنند ! ناجور بودن و سخت بودن جايگزيني نام جديد باعث مي شود كه بعضي ها بگويند نام خنده دار است ! مگر موس در زبان انگليسي نمي تواند خنده دار باشد ؟ بلوتوث به معني دندان آبي است ، انتخاب آن براي يك فرايند الكترونيكي و مخابراتي آيا خنده دار و بي معني نيست؟ چرا و وقتي يك كاري يا جايي يا وسيله اي قبل از اينكه جاي خودش را در ميان مردم باز كند نامش انتخاب شده باشد به راحتي پذيرفته و به كار برده مي شود . پس لازم است اعضاي محترم فرهنگستان وقتشان را روي مسائل گذشته و حتي جاري تلف نكنند به مواردي كه بزودي و در فعاليتهاي جديد عنوان مي شود بپردازند و خواهند ديد كه مردم چگونه به راحتي مي پذيرند .
زبان عربی رو بی چون و چرا قبول میکنن بعد انگلیسی رو کلا پس میزنن!تو هر دوتا از اونور طناب افتادن!
يكي از بزرگترين محاسن زبان فارسي همان انعطاف پذيري آن در مقابل ساير زبانها و در عين حال مقاوت در مقابل وارفتگي آن ميباشد.مثلا" صفت را از زبان عربي تبديل به اسم كرد.مثلا قدرت اله را همه ما بعنوان اسم ميشناسيم درحاليكه به عربي صفت است.
اگر میخواهید زبان فارسی را نجات دهید، اصطلاحات قضایی و حقوقی را معادلسازی کنید.
اونطور که شنیدم به تبلت گفتن رایانه مالشی.!!!
اگه واقعیت داره بگید تا یکم بخندیم...
کش لقمه .پیتزا
دراز لمقه.ساندویچ
دراز آویز زینتی.کروات
حمل بر.آسانسور
دو سر پف وسط جمع.پاپیون
ثلث متساوی الاضلاع : سه بر ِ سه بر برابر !
مثلث متساوی الساقین : سه بر ِ دو بر برابر !
هیتر.اجاقک
کانتینر.بارگنج
فایل.پَرْوَنجا
پاستا.خمیراک
خدایی پول بهم بدم هم اینا رو نمیگم
تازه بیشتر این معادل سازی شده ها حتی همین معادل هم عربیه اینا روا جای گزاری کنین
با سلام - بنده 10 سال در چین زندگی کردم . چینها یک واژه انگلیسی تخصصی در دانشگاهاشون بکار نمی برند و براستی از زبانشان بدون هیچ بهانه ای دفاع می کنند. شوربختانه ما همواره بدلیل تنبلی بیش از اندازه بجای بکار بردن کلمات ساخته شده مدام درحال نق زدن هستیم. کلمات باید بکار برده شوند تا جا بیافتند.
به احترام مادر خود در پاسداشت زبان مادری خود بکوشیم.
ایول آقا سهراب! ایول داداش! کلمه رو باید به کار برد تا جا بیافته. این یارانه زمان بچگی ما اسمش بود سوبسید؛ الآن همه پیر و جوون میگن یارانه، به چه راحتی.
شیر مادرت حلالت
یارانه= سوبسید . همین امثال شما که فرهنگستان چندین سال
پیش سرش مسخره میکردید حالا به کار می برید
فرهنگستان یه شبکه تلویزیونی راه بندازه کلی به شور و نشاط جامعه کمک شایان میکنه بخدا
همان "کش لقمه" ای که برای پتیزا انتخاب فرمودند مدتی اسباب خنده ما را فراهم نمود
نمود به جای کرد، درست نیست. باید نوشت:
..... فراهم کرد. نمودن یعنی نشان دادن.
اونو که مهران غفوریان کشف کرد
خوب چرا فقط واژه های انگلیسیس مد نظر هست؟ چرا واژه های عربی را در نظر نمی گیرند؟
تابناک محترم به جای رسم الخط بنویس نوشتار.
دبیره درست است
شما هم به جای محترم بنویس گرامی.
این نقد کاملا وارد و صحیح است.
چند درصد از واژگانی که در همین متن نوشتی عربیه و چقدرش فارسی؟
درود بر نویسنده ،بسیار عالی بود.
اگه نویسنده محترم یه کمی به کسانی که واؤه های بیگانه انقدر رواج می دن اشاره می کرد خیلی بهتر بود حتما زبان فارسی چندان هم مهم نیست به فرض که زیر موشی خیلی رایج نیست اما حتما لازمه بگین پیچ- شیر کردن - رزولیشن- بکگراند اسکرول بار - و ...
اما واقعیت جور دیگه ای هست الان بخصوص تو تهران بکار بردن واژه های اصیل غربی جزئی از زندگی روزمره شده و تلاشهای فرهنگستان صرفا جهت پرکردن صفحات روزنام هاغ و مجلات هست و عملا ارزشی نداره حال بماند که گاها واژه ها بسیار مضحک و خنده دار معادل سازی میشن
گاها هم که به کار برده اید. غلط است. چرا که این واژه پارسی است و ان عربی نباید به گاه بچسبد. خواهش هم به همین شکل که گاه خواهشا می نویسند و علط است.
maghleh bi samari bood. ba gomalateh omumi yek kareh mofid ra zireh soal mibard. hamin rawesh gay gizini dar keshwarhai skandinvi mamul ast wa nasl be nasl mofagiyat bishtari pyda mikonad
من پیشنهادم اینه که به جای powerpoint از نقطه قوت استفاده بشه!
جانا سخن از زبان ما می گویی
واقعا واژه هایی که فرهنگستان تصویب می کند گاها خنده دار متناقض و ثقیل می باشد.
اخیرا واحد شمارش کله پاچه یعنی دست را برای ست بازی والیبال انتخاب کرده اند و یا واژه رایانه و یارانه و .. که ثقیل می باشد یا واژه هلیکوپتر که ما بالاخره نفهمیدیم چرخ بال است یا بالگرد. یه نظر می رسه باید کسانی که عمری برای زبان و ادبیات فارسی زحمت کشیده اند در راس فرهنگستان باشند و رشته های غیر مرتبط مانند فلسفه در تعیین کلمات نقشی نداشته باشند.
بجای زیرموشی اگه میگفتند تشک موش که بهتر بود
آن فرهنگستان که بزرگانی جون فروغی -دهخدا -حسابی و ... عضو آنبودند کجا واین فرهنگستان... کجا
مثل چرخبال در برابر هلیکوپتر که من هر وقت میشنوم خنده ام میگیره.
دانشمند واژه چرخبال رو تاجيكستان اختراع كرده ، معادل فارسيش بالگرد هست.
بالگرد بکار میره مجید جان!علت خندت شاید چیز دیگری باشه
مشکل این هست که کسانی که در فرهنگستان هستند به صورت عام خودشان هم باور ندارند که واژههایی که انتخاب میکنند باید جایگزین واژههای انگلیسی و یا زبانهای دیگر شود و وسواس لازم را ندارند. به خاطر همین برای رفع تکلیف واژهای من در آوردی را تصویب میکنند.
کلمات عربی هم همین طور می باشد بزرگان نباید کلمه عربی را به جای کلمه فارسی به کار ببرند.
نه عزیزم.این طور نیست.
همانطور که در قانون اساسی آمده زبان عربی یک زبان بیگانه نیست .
آیا شما دیدهای مثلا یک انگلیسی زبان، زبان لاتین یا یونانی را بیگانه بداند؟
بگو واژه جانم
آقا رضای عزیز که نگران زبان فارسی هستید، کاربرد "می باشد" غلط است، به جای آن از واژۀ "است" باید استفاده کرد.
نظر شما
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.